Quy mô lớn, đích đến phải vượt khỏi con số
Vùng nguyên liệu cà phê bền vững là khu vực sản xuất được tổ chức theo hướng thích ứng khí hậu, sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, giảm phát thải và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để Lâm Đồng nối mục tiêu xanh hóa với yêu cầu ngày càng cụ thể của thị trường xuất khẩu. Sáng 10.11, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cùng Văn phòng đại diện Stichting IDH tại Việt Nam ký bản ghi nhớ hợp tác xây dựng vùng nguyên liệu giai đoạn 2026–2030, hướng tới quy mô khoảng 250.000 ha. Con số này tạo tham vọng đáng kể, nhưng diện tích tự nó không nói lên mức độ bền vững. Kết quả chỉ có ý nghĩa nếu thay đổi canh tác thực sự đến được với nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp trong toàn vùng cà phê Lâm Đồng.
Xanh hóa cần gắn với lợi ích của người trồng
Chương trình đặt trọng tâm vào canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời bảo vệ và phục hồi tài nguyên rừng. Đây là hướng đi cần thiết: cà phê giảm phát thải không thể chỉ là nhãn hiệu hay mục tiêu trên giấy, mà phải thể hiện qua cách dùng nước, vật tư và tổ chức sản xuất. Hợp tác cũng hướng đến nâng năng suất, chất lượng cà phê và thu nhập cho người trồng. Tuy vậy, yêu cầu chuyển đổi sẽ khó bền nếu nông dân không nhìn thấy lợi ích thiết thực. Vì thế, hỗ trợ kỹ thuật cần đi cùng liên kết tiêu thụ và nâng năng lực hợp tác xã, thay vì dừng ở tập huấn hoặc vận động tham gia. Trồng xen và bảo vệ cảnh quan cũng cần được tính trong cách tổ chức sản xuất phù hợp địa bàn.
Dữ liệu là cửa ngõ để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu
Một điểm then chốt của hợp tác là chuẩn hóa, số hóa dữ liệu vùng trồng để tăng minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu không chỉ là quản lý tốt hơn; dữ liệu đáng tin cậy còn giúp vùng nguyên liệu chứng minh khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, trong đó có Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Với quy mô 250.000 ha, xây dựng hệ thống thống nhất là việc lớn, đòi hỏi dữ liệu được cập nhật và có thể vận hành lâu dài. Stichting IDH sẽ hỗ trợ năng lực quản lý vùng trồng và hoàn thiện hệ thống; khi hoàn thành, mã nguồn, dữ liệu và quyền quản trị được bàn giao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý, vận hành. Bàn giao là bước quan trọng, nhưng hiệu quả sau đó phụ thuộc vào năng lực duy trì và độ chính xác của thông tin tại từng vùng.
Kế hoạch thực thi sẽ quyết định thành bại
Bản ghi nhớ mở ra giai đoạn hợp tác 2026–2030, nhưng điều cần làm ngay là chuyển cam kết thành lịch trình và trách nhiệm cụ thể. Phó Giám đốc Sở Vũ Đình Cường đề nghị sớm xây dựng kế hoạch tổng thể cùng kế hoạch hằng năm, rà soát hiện trạng, chọn địa bàn ưu tiên và xác định nhu cầu của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp. Cách làm này đáng ủng hộ vì giúp nguồn lực bám sát thực tế, đồng thời hạn chế trùng lặp với chương trình đã triển khai. Hỗ trợ kỹ thuật về chất lượng sản phẩm, nước, vật tư, trồng xen và giảm phát thải cần gắn với tổ chức sản xuất và đầu ra. Tóm lại, mục tiêu vùng cà phê bền vững chỉ thuyết phục khi 250.000 ha được quản lý minh bạch, sản xuất xanh hơn và đem lại lợi ích rõ ràng cho người trồng.
