Từ chôn lấp đến chất thải thành năng lượng: bước ngoặt không thể trì hoãn
Chất thải thành năng lượng là mô hình xử lý rác hiện đại, trong đó rác sinh hoạt và chất thải nhựa được đốt, tái chế hoặc chuyển hóa thông qua công nghệ tiên tiến để tạo ra điện, nhiệt và nguyên liệu thứ cấp, đồng thời giảm mạnh tỷ lệ chôn lấp truyền thống, cắt giảm phát thải và tối ưu sử dụng tài nguyên trong khuôn khổ kinh tế tuần hoàn quốc gia. Trong bối cảnh các bãi rác lộ thiên đã đến giới hạn, hai dự án nhà máy xử lý rác phát điện và tái chế nhựa Ninh Bình đặt ra câu hỏi không phải “có làm hay không” mà là “làm thế nào cho bền vững và minh bạch”. Thách thức không nằm ở công nghệ, mà ở cách tích hợp chúng vào chiến lược hạ tầng môi trường Việt Nam và thay đổi tư duy quản lý chất thải đô thị.
Nhà máy rác phát điện: mảnh ghép còn thiếu của an ninh năng lượng sạch
Nhà máy xử lý rác phát điện không chỉ là công trình xử lý chất thải, mà là một dạng nhà máy điện chạy bằng rác, bổ sung nguồn năng lượng tái tạo từ rác vào hệ thống điện quốc gia. Khi vận hành với công suất lớn, mỗi ngày hàng trăm tấn rác được chuyển hóa thay vì trộn lẫn rồi chôn lấp, đồng thời tạo ra công suất phát điện đáng kể để hòa lưới. Về chiến lược, đây là cách Việt Nam giảm phụ thuộc vào than, giảm diện tích chôn lấp và tiến gần mục tiêu tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, rác phát điện không thể gánh hết mọi loại chất thải: nếu thiếu phân loại tại nguồn và hệ thống tái chế đồng bộ, lò đốt sẽ phải xử lý cả những dòng rác vốn nên được tái chế, làm mất đi giá trị vật liệu và tăng rủi ro môi trường lâu dài.
Tái chế nhựa Ninh Bình: nền tảng kinh tế tuần hoàn chứ không chỉ là một nhà máy
Nhà máy DPEC tại Ninh Bình được xây dựng trên diện tích 8.000m2 với định hướng trở thành một trong những cơ sở tái chế hiện đại tại Việt Nam. Dự án này không chỉ là nơi xử lý phế thải nhựa mà là mắt xích then chốt của mô hình kinh tế tuần hoàn: thu gom nhựa sau sử dụng, tái chế thành hạt nhựa tái sinh và vật liệu composite, rồi đưa trở lại chuỗi sản xuất. Theo mô tả, nhà máy tập trung vào hai dòng sản phẩm chủ lực là hạt nhựa tái sinh chất lượng cao và vật liệu composite tiên tiến, hướng tới các ngành công nghiệp sản xuất trong nước và xuất khẩu. Đây là bước đi chiến lược để giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhựa nguyên sinh và chứng minh rằng chất thải nhựa, nếu được thiết kế lại vòng đời, là một nguồn lực kinh tế chứ không phải gánh nặng.
Hợp tác Việt – Hàn và tham vọng nâng tầm hạ tầng môi trường
Điểm đáng chú ý của dự án tái chế nhựa Ninh Bình là cấu trúc hợp tác nhiều bên: DPEC, PTC Holdings, Phú Thái và các đối tác công nghệ Hàn Quốc như Dowon và Dux Industry. Quan hệ này khởi đầu từ thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa Phú Thái và Dowon ký tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Hàn Quốc ở Seoul vào tháng 7/2024, sau đó được cụ thể hóa thành dự án nhà máy DPEC. Đây là mô hình kết hợp vốn, quản trị trong nước với kinh nghiệm và công nghệ tái chế nhựa của Hàn Quốc, nơi đã phát triển hệ thống tuần hoàn tài nguyên nhựa theo chuẩn ESG. Trong khi PTC Holdings và Phú Thái định hướng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp nặng và môi trường hàng đầu tại Việt Nam, dự án này có thể xem như “bản demo” cho cách nâng cấp hạ tầng môi trường Việt Nam thông qua liên kết quốc tế thay vì tự làm mọi thứ từ đầu.
Vì sao phải kết hợp rác phát điện với tái chế, thay vì chọn một trong hai?
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh mục tiêu tăng trưởng xanh, giảm phát thải và triển khai chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), việc chỉ dựa vào nhà máy rác phát điện hoặc chỉ đầu tư vào tái chế sẽ đều là nửa vời. Rác phát điện xử lý phần chất thải khó tái chế, tạo thêm nguồn điện sạch; tái chế nhựa Ninh Bình giữ lại giá trị vật liệu, biến chai lọ, bao bì thành hạt nhựa tái sinh và composite phục vụ sản xuất. Hai hướng này nếu vận hành tách rời sẽ cạnh tranh rác đầu vào; nếu được quy hoạch như một hệ thống, chúng sẽ bổ trợ: rác dễ tái chế vào nhà máy như DPEC, phần còn lại chuyển sang nhà máy rác phát điện. Kết luận hợp lý là Việt Nam cần một chiến lược kết hợp: phân loại – tái chế – rác phát điện, thay vì tranh luận xem mô hình nào “đúng” hơn.
