Nông thôn mới thời hạ tầng và tái cơ cấu không gian
Nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 tại Khánh Hòa và Lâm Đồng là chương trình tái cấu trúc toàn diện không gian nông thôn, trong đó hạ tầng giao thông, thủy lợi, viễn thông và hạ tầng số được xem là nền tảng để chuyển dịch mô hình sản xuất, chuyên môn hóa nông nghiệp, đồng thời gắn kết chặt chẽ nông thôn với các cực tăng trưởng đô thị và du lịch, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Điểm đáng nói là hai địa phương không chạy theo một bộ tiêu chí đồng loạt, mà chủ động thiết kế nông thôn mới theo “bản đồ” phát triển riêng. Tại Khánh Hòa, chương trình nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 được cụ thể hóa bằng yêu cầu riêng cho từng nhóm xã, phản ánh trình độ đô thị hóa và điều kiện tự nhiên khác nhau. Ở Lâm Đồng, nông thôn mới lại được triển khai trên không gian mới sau sắp xếp hành chính với Bình Thuận và Đắk Nông, cho phép tư duy lại mạng lưới nông thôn theo vùng liên kết. Đây không chỉ là câu chuyện chuẩn hóa hạ tầng, mà là cách hai tỉnh chuẩn bị nền tảng cho tăng trưởng hai con số trong tương lai.
Nông thôn mới Khánh Hòa: từ phân nhóm xã đến hạ tầng số
Nếu muốn hiểu nông thôn mới Khánh Hòa có gì khác biệt, hãy bắt đầu từ cách tỉnh này phân 48 xã thành 3 nhóm, gắn với lộ trình và tiêu chí riêng cho xã nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại. Đây là cách “may đo” chính sách thay vì áp một khung chung: nhóm 1 áp sát tiêu chuẩn đô thị, nhóm 2 ưu tiên hoàn thiện kỹ thuật, nhóm 3 linh hoạt theo điều kiện thực tế. Hạ tầng nông thôn giai đoạn mới được đặt ở vị trí trụ cột: đường xã phải duy trì, bảo dưỡng hằng năm; 9 xã nhóm 1 buộc đường xã đạt tiêu chuẩn đường đô thị, đường thôn, ngõ, xóm cứng hóa 100%; 19 xã nhóm 2 phải cứng hóa tối thiểu 90% tuyến thôn, ngõ, xóm; nhóm 3 được đầu tư theo khả năng nhưng vẫn phải bảo đảm kết nối.
Điểm tiến bộ là tư duy hạ tầng không dừng ở bê tông và nhựa đường. Khánh Hòa yêu cầu đồng thời phát triển thủy lợi, phòng chống thiên tai, hạ tầng thương mại và viễn thông. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp có tưới, tiêu chủ động phải trên 90% với xã nhóm 1, trên 80% với nhóm 2 và trên 50% với nhóm 3 – đây là “đường ống” cho tăng năng suất, chứ không chỉ là tiêu chí kỹ thuật. Về kết nối số, hạ tầng viễn thông phải phủ sóng và có internet đến 100% khu dân cư nông thôn và vùng sản xuất; với xã nông thôn mới hiện đại, 100% thôn có băng rộng, ít nhất 90% hộ gia đình được kết nối, và toàn bộ công trình công cộng, điểm du lịch phải lên mạng.
Hạ tầng – mắt xích giữa nông thôn, du lịch và không gian tăng trưởng Khánh Hòa
Khánh Hòa không xây nông thôn mới trong “chân không”, mà gắn trực tiếp với chiến lược hạ tầng phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2025-2030, trong đó du lịch – dịch vụ là một trong bốn trụ cột và là ngành mũi nhọn. Theo nghị quyết, đến năm 2030 tỉnh đặt mục tiêu đón 20,5 triệu lượt khách lưu trú, gồm 10,5 triệu khách quốc tế, hình thành 100.000 phòng lưu trú với 75% đạt chuẩn 3–5 sao, tạo việc làm cho hơn 300.000 lao động, du lịch đóng góp 15% GRDP và 20% thu ngân sách địa phương. Với tham vọng đó, hạ tầng nông thôn không thể tách rời mạng lưới cao tốc, sân bay, cảng biển đang mở rộng không gian phát triển.
Những tuyến cao tốc Vân Phong – Nha Trang, Nha Trang – Cam Lâm, Cam Lâm – Vĩnh Hảo giúp hoàn thiện trục cao tốc Bắc – Nam phía Đông, tạo ra mạng lưới giao thông đa phương thức cùng Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh và hệ thống cảng biển. Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa, hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện đã rút ngắn thời gian di chuyển và mở rộng khả năng tiếp cận điểm đến. Khi dự án cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột dự kiến đưa vào sử dụng cuối năm 2026, dòng khách sẽ không chỉ dừng ở Nha Trang mà còn lan vào các xã ven biển, lên vùng nông thôn miền núi. Vấn đề là quy hoạch nông thôn mới có kịp chuyển đổi sản xuất, dịch vụ nông thôn để đón cơ hội này hay không.
Lâm Đồng phát triển nông thôn trên không gian hành chính mới
Lâm Đồng phát triển nông thôn trong bối cảnh đặc biệt: chương trình nông thôn mới được triển khai trên không gian phát triển mới sau khi hợp nhất Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông. Sắp xếp đơn vị hành chính ở đây không chỉ là gộp bản đồ, mà mở ra cơ hội thiết kế lại mạng lưới nông thôn theo trục biển – trung du – cao nguyên, tăng sức mạnh liên kết vùng. Tỉnh đã phân loại 103 xã thành 3 nhóm để xây dựng mục tiêu và kế hoạch phù hợp điều kiện địa lý, trình độ phát triển và đặc điểm kinh tế – xã hội từng địa bàn. Theo mục tiêu điều chỉnh, đến năm 2030, Lâm Đồng phấn đấu có ít nhất 42 xã đạt chuẩn nông thôn mới (khoảng 40%), 4 xã nông thôn mới hiện đại và 9 xã nghèo thoát nghèo; đến năm 2035, con số này tăng lên 73 xã (khoảng 70%), trong đó ít nhất 8 xã nông thôn mới hiện đại.
Với không gian rộng và điều kiện tự nhiên đa dạng, Lâm Đồng phát triển nông thôn buộc phải gắn chương trình nông thôn mới với chiến lược nông nghiệp giá trị cao. Định hướng đặt ra là không chỉ hoàn thiện hạ tầng mà phải đi cùng phát triển sản xuất hàng hóa, nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao, hình thành vùng sản xuất chuyên canh gắn chuỗi giá trị. Cách tiếp cận này biến các xã nông thôn mới thành “nút” trong mạng lưới cung ứng nông sản chất lượng, thay vì những đơn vị hành chính đạt chuẩn hình thức. Nếu Khánh Hòa dùng cao tốc để nối nông thôn với biển, thì Lâm Đồng dùng vùng chuyên canh để nối nông thôn với thị trường nông sản toàn vùng.
Hạ tầng là điều kiện cần, sản xuất chuyên môn hóa mới là điều kiện đủ
Cả Khánh Hòa và Lâm Đồng cùng xác định hạ tầng là trụ cột chính của chiến lược nông thôn mới, nhưng điểm quyết định nằm ở cách họ gắn hạ tầng với phát triển sản xuất nông nghiệp. Ở Khánh Hòa, yêu cầu tưới, tiêu chủ động cho trên 90% diện tích đất sản xuất tại xã nhóm 1, trên 80% tại nhóm 2 và trên 50% tại nhóm 3 cho thấy tư duy coi thủy lợi là “hạ tầng của giá trị gia tăng”. Hạ tầng viễn thông phủ 100% khu dân cư và vùng sản xuất, cùng yêu cầu băng rộng tới 100% thôn và tối thiểu 90% hộ gia đình ở xã nông thôn mới hiện đại, mở đường cho nông dân tiếp cận thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, nông nghiệp thông minh.
Ở Lâm Đồng, yêu cầu gắn nông thôn mới với sản xuất hàng hóa, nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao và vùng chuyên canh theo chuỗi giá trị là bước đi đúng, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa nếu kèm theo dịch vụ hỗ trợ, logistics, chế biến sâu. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, địa phương phấn đấu đến hết năm 2027 có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, ít nhất 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Câu hỏi đặt ra không phải “đạt chuẩn nhanh đến đâu”, mà “chuẩn đó có giúp nông dân kiếm sống tốt hơn hay không”. Hạ tầng là điều kiện cần để mở đường; điều kiện đủ là dám dồn nguồn lực cho sản xuất chuyên môn hóa, liên kết vùng và nâng cấp chuỗi giá trị nông sản.
