ESG và bước chuyển tư duy của doanh nghiệp nhà nước
ESG là bộ tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị, yêu cầu doanh nghiệp tích hợp giảm phát thải, trách nhiệm với người lao động, cộng đồng và minh bạch quản trị vào chiến lược kinh doanh để tạo năng lực cạnh tranh dài hạn, thay vì chỉ chạy theo lợi nhuận ngắn hạn. Trước đây, doanh nghiệp nhà nước thường được nhìn qua lăng kính nhiệm vụ chính trị và đóng góp ngân sách. Nay, Top 50 ESG Việt Nam đang đặt ra một thước đo mới: khả năng chuyển trách nhiệm môi trường xã hội thành lợi thế cạnh tranh bền vững. Việc các doanh nghiệp nhà nước ESG như PVFCCo, PVTrans và EVN lần lượt được vinh danh cho thấy bức tranh đang thay đổi. ESG không còn là “phụ lục báo cáo”, mà trở thành ngôn ngữ chung với nhà đầu tư, tổ chức tài chính và khách hàng quốc tế, buộc doanh nghiệp nhà nước phải tự nâng chuẩn.
PVFCCo và bài học đưa ESG vào lõi chiến lược
Việc PVFCCo – Phú Mỹ được chọn vào Top 50 ESG Việt Nam là tín hiệu cho thấy ngành phân bón, hóa chất không thể né tránh sức ép môi trường. Doanh nghiệp này đã kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064-1:2018, với tổng phát thải được thẩm định độc lập là 813.433 tấn CO2. Quan trọng hơn, PVFCCo lần đầu mở rộng kiểm kê sang phạm vi 3 và truy vết dấu chân carbon cho 5 sản phẩm chủ lực, đồng thời tiết kiệm gần 598.000 MMBTU năng lượng, giảm 11,2% mức tiêu thụ so với năm 2023. Đây không chỉ là con số đẹp để báo cáo mà là lợi thế cạnh tranh: giảm chi phí năng lượng, giảm rủi ro chính sách khí hậu và nâng uy tín với đối tác. Việc Hội đồng quản trị phê duyệt chiến lược phát triển bền vững 2026-2030, tầm nhìn 2050 và lập tổ dự án ESG chuyên trách cho thấy ESG đã bước vào lõi quản trị chứ không dừng ở phòng môi trường.
PVTrans: ESG trở thành điều kiện để giữ thị trường toàn cầu
Trong vận tải biển, PVTrans đang chứng minh rằng cạnh tranh bền vững không thể tách khỏi ESG. Doanh nghiệp này liên tiếp được vinh danh trong danh sách Top 50 công ty niêm yết tốt nhất và lần đầu vào Top 50 doanh nghiệp dẫn đầu ESG. Trên thực tế, khoảng 90% hoạt động của PVTrans gắn với thị trường quốc tế, nơi tiêu chuẩn về hiệu quả năng lượng, cường độ carbon và điều kiện lao động ngày càng khắt khe. ESG vì thế trở thành điều kiện để duy trì thị trường và tiếp cận đối tác dài hạn, chứ không phải “phong trào” truyền thông. PVTrans đã thành lập Ủy ban ESG thuộc Hội đồng quản trị, đưa quản lý phát thải, an toàn hàng hải, phát triển nguồn nhân lực và kiểm soát rủi ro vào hệ thống chỉ tiêu định lượng. Việc tối ưu hành trình, mớn nước, dùng công nghệ quản lý khai thác, sơn vỏ tàu giảm lực cản giúp vừa giảm chi phí nhiên liệu vừa cải thiện chỉ số cường độ carbon. Đây là cách doanh nghiệp nhà nước ESG biến tuân thủ thành lợi thế chi phí và cửa ngõ vào các chuỗi vận chuyển năng lượng mới trong tương lai.
EVN: kết hợp trách nhiệm ngân sách với hạ tầng năng lượng và dịch vụ số
Ở góc độ tài chính công, EVN đang cho thấy một mặt khác của cạnh tranh bền vững: trách nhiệm với ngân sách quốc gia đi cùng bảo đảm an ninh năng lượng và tiếp cận dịch vụ. EVN đứng thứ 6 trong 100 doanh nghiệp nhà nước nộp ngân sách lớn nhất theo số thực nộp năm tài chính 2025. Song song, tập đoàn này bảo đảm 100% số xã có điện và 99,85% hộ dân được sử dụng điện tới cuối năm 2025, đồng thời giải ngân đầu tư xây dựng 125.778 tỷ đồng, mức cao nhất trong khối tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Những con số này phản ánh trách nhiệm tài chính đi cùng mở rộng hạ tầng năng lượng quốc gia. Mặt khác, 100% dịch vụ điện đã được cung cấp trực tuyến mức độ 4 trên các cổng dịch vụ công, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn. Với EVN, câu chuyện cạnh tranh bền vững không nằm ở lợi nhuận cổ đông mà ở khả năng duy trì lưới điện ổn định, dịch vụ số thân thiện và vị thế trụ cột trong chuyển dịch năng lượng.
ESG thành thước đo mới của doanh nghiệp nhà nước trong toàn cầu hóa
Điểm chung của PVFCCo, PVTrans và EVN là coi ESG như một quá trình liên tục gắn với năng lực cạnh tranh và sự phát triển lâu dài, chứ không phải gánh nặng chi phí. Trên sân chơi toàn cầu, các tiêu chuẩn về phát thải, an toàn và quản trị đang trở thành điều kiện vào thị trường, hơn là lựa chọn tự nguyện. Điều này đặt doanh nghiệp nhà nước trước lựa chọn rõ ràng: hoặc coi ESG là trụ cột chiến lược, xây dựng hệ thống dữ liệu, kiểm kê khí nhà kính, hiện đại hóa đội tàu và lưới điện, hoặc chấp nhận tụt lại trong chuỗi cung ứng mới. Kế hoạch của PVFCCo về chiến lược phát triển bền vững đến 2050, định hướng của PVTrans nghiên cứu tàu thế hệ mới dùng nhiên liệu sạch và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cho thấy nhóm doanh nghiệp nhà nước ESG đang tự dịch chuyển. Nếu xu hướng này được nhân rộng, ESG sẽ trở thành thước đo chính cho vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong thời kỳ toàn cầu hóa và chuyển dịch xanh, thay cho tư duy “chỉ cần nộp ngân sách lớn”.
