Nâng cấp thành phố: Bước ngoặt chính trị – hành chính nhưng không chỉ là “áo khoác mới”
Thành phố Quảng Ninh trực thuộc là mô hình đơn vị hành chính mới được Quốc hội thảo luận, xem xét thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số và hệ thống đô thị hiện có của tỉnh Quảng Ninh, nhằm tổ chức lại bộ máy chính quyền theo hướng đô thị hiện đại, gắn với không gian biển đảo, biên giới và di sản, đồng thời nâng cao năng lực quản trị đô thị và hiệu lực quản lý nhà nước ở tầm Trung ương.
Sáng 6/8, tại Tổ 7, các đại biểu Đoàn Nghệ An và Lâm Đồng thống nhất rằng Quảng Ninh đã đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Ngày 12/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, nhiều đại biểu tiếp tục đồng thuận cao với đề án, khẳng định đây là bước thể chế hóa kịp thời Nghị quyết Đại hội XIII và các kết luận của Trung ương. Nhưng nâng cấp thành phố không thể chỉ là thay bảng tên hành chính; nếu không kèm một cuộc tái thiết thể chế và năng lực quản trị, “thành phố Quảng Ninh trực thuộc” sẽ chỉ đẹp trên giấy.
Quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng và mức ngân sách ấn tượng tạo nền tảng vững để Quảng Ninh chuyển đổi mô hình, song cũng kéo theo kỳ vọng rất cao về hiệu quả quản trị đô thị, kỷ luật kỷ cương và chất lượng phục vụ người dân. Đây là lúc địa phương phải chứng minh rằng việc nâng cấp thành phố là nhu cầu quản trị thực chất, không phải cuộc đua danh hiệu.
Lộ trình sắp xếp tổ chức nhân lực: Bài kiểm tra năng lực điều hành
Các đại biểu Quốc hội đã nói thẳng: thành phố Quảng Ninh cần sớm xây dựng lộ trình cụ thể để sắp xếp tổ chức, bố trí lại nhân lực theo vị trí việc làm và thực hiện tinh giản biên chế. Nói cách khác, câu chuyện không chỉ là “có thêm quyền”, mà là “có đủ người phù hợp” để gánh vác mô hình quản trị đô thị cấp Trung ương.
Điểm thuận lợi là phương án thành lập thành phố giữ nguyên diện tích, dân số và 54 đơn vị hành chính cấp xã, không điều chỉnh địa giới, nhờ đó hạn chế xáo trộn tổ chức. Nhưng chính bối cảnh “giữ nguyên” này dễ dẫn đến tâm lý an toàn, ngại động chạm, khiến sắp xếp tổ chức nhân lực chỉ dừng ở mức chuyển tên biển phòng, giữ nguyên con người. Nếu không có bản đồ vị trí việc làm rõ ràng, tiêu chuẩn hóa từng chức danh và cơ chế đánh giá bằng kết quả, nguy cơ hình thành một bộ máy “phình to chức năng, mờ năng lực” là rất hiện hữu.
Lộ trình sắp xếp tổ chức nhân lực vì vậy phải được coi là “bản hợp đồng trách nhiệm” giữa chính quyền mới và người dân: minh bạch, có mốc thời gian, có tiêu chí đo lường, và đặc biệt là gắn với chất lượng phục vụ hành chính, chứ không chỉ gắn với sơ đồ tổ chức trên giấy.
Tinh giản biên chế: Ưu tiên nhưng không cào bằng
Trong quá trình nâng cấp thành phố, tinh giản biên chế được xác định là nhiệm vụ ưu tiên: thành phố Quảng Ninh phải sớm thực hiện tinh giản gắn với sắp xếp tổ chức, bố trí lại nhân lực theo vị trí việc làm. Điều này gửi đi thông điệp rõ ràng: không có chỗ cho tư duy “lên thành phố là phải tăng biên chế”.
Tuy vậy, tinh thần được nêu ra là không làm tăng biên chế một cách cơ học nhưng cũng không để thiếu nhân lực chuyên sâu trong các lĩnh vực then chốt như quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường và chuyển đổi số. Nói cách khác, cần tinh giản những vị trí chồng chéo, kém hiệu quả, đồng thời đầu tư tuyển chọn và đào tạo đội ngũ chuyên gia thật sự, nhất là ở cấp cơ sở. Đây là cách tiếp cận khó nhưng đúng, bởi quản trị đô thị hiện đại đòi hỏi nhiều năng lực mới, từ phân tích dữ liệu đến điều phối không gian biển đảo – biên giới.
Nếu tinh giản bị hiểu như cắt giảm đồng loạt, không gắn với đánh giá kết quả công việc, thành phố sẽ tự làm suy yếu mình ngay từ vạch xuất phát. Ngược lại, nếu dám loại bỏ “biên chế ẩn” và nâng đỡ người làm được việc, Quảng Ninh có thể trở thành hình mẫu cải cách nhân sự trong hệ thống thành phố trực thuộc.
Quản trị đô thị hiện đại và bảo vệ đời sống người dân: Thước đo thành công
Nhiều đại biểu nhấn mạnh, việc nâng cấp hành chính từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương phải đi kèm một cuộc tái thiết sâu sắc về thể chế và năng lực quản trị. Việc thành lập thành phố được kỳ vọng tạo cơ sở tổ chức mô hình chính quyền đô thị, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Nhưng hiệu lực quản trị chỉ có ý nghĩa nếu người dân cảm nhận được lợi ích trong đời sống hàng ngày.
Quan điểm được nêu rõ: mọi chính sách phải bảo đảm việc chuyển đổi thủ tục hành chính diễn ra thuận tiện, không làm xáo trộn đời sống sinh hoạt của người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Đồng thời, cần có giải pháp chuyển tiếp để hoạt động của các cơ quan hành chính diễn ra liên tục, không gián đoạn phục vụ. Nói cách khác, nâng cấp thành phố không được trở thành lý do cho sự chậm trễ hay phiền hà; nếu thủ tục rối hơn, người dân sẽ là những “giám khảo” khắt khe nhất.
Quản trị đô thị hiện đại vì vậy phải gắn với mục tiêu cụ thể: rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, ứng dụng công nghệ số trong dịch vụ công, tăng tính minh bạch trong quản lý đất đai, xây dựng, và bảo đảm tiếng nói của cộng đồng được lắng nghe trong quy hoạch. Thành phố Quảng Ninh trực thuộc chỉ thực sự “lên tầm” khi người dân thấy việc sống, làm việc, kinh doanh ở đây dễ dàng và an toàn hơn trước.
Giữ linh hồn di sản: Bản sắc văn hóa là trụ cột của thành phố mới
Trong bức tranh nâng cấp thành phố, các đại biểu không quên nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, nhất là khi Quảng Ninh sở hữu Vịnh Hạ Long, Yên Tử và không gian biển đảo – biên giới đặc biệt. Theo một ý kiến, đô thị hóa không được phép làm phai nhạt linh hồn di sản và không gian văn hóa đặc sắc. Đây không chỉ là lời nhắc nhở chung chung, mà là cảnh báo cho mọi quyết định quy hoạch, đầu tư ở thành phố mới.
Bên cạnh di sản nổi tiếng, những khu vực miền núi, nơi có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống cũng cần được bảo tồn bản sắc văn hóa, phát huy các giá trị truyền thống, tránh để khoảng cách về đời sống giữa đô thị và miền núi ngày càng lớn. Nếu thành phố Quảng Ninh trực thuộc chỉ tập trung tô sáng những khu trung tâm hiện đại, bỏ lại phía sau các cộng đồng yếu thế, thì “thành phố di sản” sẽ chỉ còn là khẩu hiệu. Ngược lại, nếu coi bản sắc văn hóa là trụ cột phát triển – từ quy hoạch du lịch đến giáo dục, từ kiến trúc đô thị đến lễ hội cộng đồng – Quảng Ninh có thể tạo nên một hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc như kỳ vọng.
Kết lại, thành phố Quảng Ninh trực thuộc là cơ hội lớn nhưng cũng là phép thử: bộ máy có dám sắp xếp tổ chức nhân lực theo chuẩn mực mới; tinh giản biên chế gắn với chất lượng; nâng cấp quản trị đô thị gắn với đời sống người dân; và phát triển hiện đại mà vẫn giữ được linh hồn văn hóa địa phương. Nếu làm được, đây sẽ không chỉ là một thành phố mới trên bản đồ hành chính, mà là một mô hình phát triển đáng để các địa phương khác học hỏi.
