Thi công xuyên lễ Quốc khánh: từ câu chuyện hy sinh đến chiến lược quốc gia
Thi công xuyên lễ Quốc khánh là việc hàng nghìn công nhân xây dựng, kỹ sư và cán bộ lựa chọn ở lại công trường thay vì nghỉ ngơi, nhận ca làm kéo dài và chế độ làm thêm để giữ nhịp tiến độ cho các dự án cao tốc Việt Nam và công trình đô thị, coi thời gian nghỉ lễ như quãng “tăng tốc” bắt buộc nếu muốn rút ngắn lịch hoàn thành và giảm rủi ro chậm trễ. Điều đang diễn ra trên các công trường cao tốc từ Bắc tới Nam không chỉ là vài tổ đội tăng ca, mà là một lựa chọn chính trị – kinh tế rõ ràng: đặt tiến độ hạ tầng lên trước thói quen nghỉ lễ. Tại cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng, hơn 2.400 cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng hơn 1.000 máy móc được huy động triển khai đồng loạt 114 mũi thi công. "Anh em tiếp tục bám công trường, tổ chức làm việc xuyên lễ, huy động tối đa nhân lực, máy móc" – lãnh đạo ban quản lý dự án khẳng định. Ở Phú Thọ, nhiều cán bộ, kỹ sư, công nhân chọn cách gác kỳ nghỉ, tăng ca xuyên lễ để chạy đua với tiến độ. Hình ảnh người thợ đội mưa nắng trong ngày cả nước kỷ niệm độc lập đặt ra câu hỏi: ta đang đánh đổi điều gì để có thêm vài tháng tiến độ?
Vành đai 3 TP.HCM và cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng: mặt trận nóng của tiến độ
Nếu muốn thấy rõ lý do vì sao thi công xuyên lễ trở thành lựa chọn, chỉ cần nhìn vào các dự án trọng điểm như Vành đai 3 TP.HCM và cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng. Trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh, các nhà thầu Vành đai 3 vẫn duy trì thi công, tăng cường nhân lực và phương tiện tại nút giao Tân Vạn – điểm phức tạp bậc nhất của tuyến. Đường Vành đai 3 dài hơn 76km với tổng mức đầu tư hơn 75.300 tỷ đồng, đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, giữ vai trò liên kết vùng và giảm tải áp lực giao thông hướng Đông. Ở đồng bằng sông Cửu Long, dự án thành phần 2 của cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng dài hơn 37km, tổng mức đầu tư hơn 9.725 tỷ đồng, đang thi công đạt khoảng 62% khối lượng hợp đồng và đã giải ngân gần 94% vốn. Nhà thầu chủ động đảm bảo nguồn vật liệu cát, bố trí công nhân thi công xuyên lễ để giữ nhịp đắp gia tải và không đánh mất thời tiết thuận lợi. "Anh em làm thêm được đảm bảo đầy đủ các chế độ, tiền công được tính nhân 2, thậm chí nhân 3" – lời công nhân tại Cần Thơ cho thấy mặt tích cực: khi chiến lược đẩy tiến độ đi kèm đãi ngộ, người lao động sẵn sàng bám công trường.
Miền núi phía Bắc: chạy đua với thời tiết, không chỉ với hợp đồng
Ở các dự án cao tốc Việt Nam khu vực phía Bắc, thi công xuyên lễ không đơn thuần là quyết định nội bộ của nhà thầu mà còn là phản ứng trước áp lực thời tiết và mệnh lệnh hành chính. Ngày 29/8, Thủ tướng đã có công điện yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án đường bộ cao tốc phía Bắc, yêu cầu các chủ đầu tư và địa phương rà soát, điều chỉnh kế hoạch thi công phù hợp với thực tế hiện trường và thời tiết. Trên tuyến Hữu Nghị – Chi Lăng, mưa bão liên tục gây sạt trượt mái taluy, đất đá tràn xuống phần đường đã thi công, buộc doanh nghiệp dự án và nhà thầu vừa phải khắc phục sạt lở vừa tăng tốc khối lượng khi thời tiết ủng hộ. Hơn 2.400 người và hàng nghìn thiết bị bám công trường là cách họ bù lại phần tiến độ bị mất vì mưa lũ. Với Đồng Đăng – Trà Lĩnh, hơn 2.000 cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng 897 máy móc đang triển khai 132 mũi thi công trong địa hình hiểm trở, tiến độ tổng thể đang sớm hơn kế hoạch khoảng 6 tháng. Đây là bằng chứng rõ ràng: thi công xuyên lễ trở thành công cụ để đánh thắng thời tiết – thứ luôn đi ngược lại lịch trong hợp đồng.
Phú Thọ và các nút giao cao tốc: khi địa phương cũng tranh thủ từng ngày nghỉ
Không chỉ các tuyến cao tốc dài hàng trăm km mới chọn thi công xuyên lễ. Ở Phú Thọ, trên các công trường nút giao IC2, IC5 của cao tốc Nội Bài – Lào Cai, không khí thi công trong những ngày nghỉ lễ 2/9 được ghi nhận là khẩn trương, nhiều tổ đội tranh thủ từng khoảng thời tiết thuận lợi để tăng khối lượng và hoàn thiện phần việc cuối cùng. Dự án các nút giao này có tổng mức đầu tư hơn 778 tỷ đồng, khởi công cuối tháng 12 và theo kế hoạch kéo dài đến 2028, nhưng chủ đầu tư đã chỉ đạo phấn đấu hoàn thành vào tháng 6/2027, tức sớm gần một năm. Sau khoảng 8 tháng, khối lượng đạt hơn 159,7 tỷ đồng, tương đương 27,02% giá trị hợp đồng. Để rút ngắn tiến độ, đơn vị thi công xây dựng phương án huy động nhân lực, máy móc làm việc nhiều ngày nghỉ, chỉ nghỉ đúng ngày 2/9 rồi tiếp tục trở lại công trường. Cùng lúc đó, chính quyền cơ sở tranh thủ ngày đầu nghỉ lễ để hỗ trợ người dân di chuyển tài sản, bàn giao mặt bằng cho tuyến đường nối Hợp Châu – Đồng Tĩnh – Lập Thạch. Thi công xuyên lễ ở đây cho thấy một điều: khi mục tiêu hạ tầng được coi là ưu tiên, cả hệ thống – từ công nhân đến xã phường – đều chia sẻ sự đánh đổi.
Đánh đổi và lợi ích: thi công xuyên lễ có đáng?
Câu hỏi cuối cùng không phải là có nên thi công xuyên lễ hay không, mà là chúng ta chấp nhận đánh đổi mức nào để đổi lấy thời gian. Về lợi ích, mỗi giờ làm thêm trong kỳ nghỉ giúp bù lại những ngày bị tê liệt vì mưa bão, sạt lở, thiếu vật liệu; quan trọng hơn, nó rút ngắn thời gian người dân phải chịu cảnh ùn tắc, đường xá dang dở, chi phí vận tải cao. Mỗi ngày dự án về đích sớm là mỗi ngày hiệu quả đầu tư được phát huy sớm hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Nhưng mặt trái là sức khỏe và đời sống tinh thần của công nhân xây dựng – những người chấp nhận bỏ đoàn viên trong lễ lớn để chạy cho kịp tiến độ hạ tầng. Công điện của Chính phủ nhấn mạnh không được vì tiến độ mà bỏ qua quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng công trình; tinh thần đó cần được mở rộng: không vì tiến độ mà bỏ qua quyền nghỉ ngơi và an toàn của người lao động. Thi công xuyên lễ chỉ đáng giá khi đi cùng ba điều kiện: đãi ngộ xứng đáng, tổ chức thi công khoa học, và minh bạch về mục tiêu rút ngắn tiến độ vì lợi ích cộng đồng. Nếu thiếu một trong ba, nó sẽ trở thành sự hy sinh đơn lẻ hơn là chiến lược phát triển.
