Logistics và hội nhập ASEAN: TP. Hồ Chí Minh chọn con đường chủ động
Logistics TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập ASEAN là chiến lược phát triển hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số giúp kết nối thương mại nội khối, giảm chi phí chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng đầu tư, tham gia sâu vào các mạng lưới sản xuất và phân phối khu vực, hướng tới vị thế trung tâm logistics hàng đầu Đông Nam Á. Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật, mà là lựa chọn mang tính định vị lại vai trò của thành phố trong bản đồ kinh tế khu vực. UBND TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn. Đồng thời, Kế hoạch 454/KH-UBND triển khai Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035 đã được phê duyệt. Hai quyết định này cho thấy thành phố không muốn chỉ “đi theo” tiến trình hội nhập ASEAN, mà muốn biến hội nhập thành công cụ nâng tầm vị thế. Khi logistics trở thành ngành dịch vụ mũi nhọn, nó sẽ là đường cao tốc mới của thương mại ASEAN, và TP. Hồ Chí Minh đang cố ý xây nút giao lớn nhất trên tuyến đường đó.
Phát triển dịch vụ logistics: từ dịch vụ mũi nhọn đến hệ sinh thái khu vực
TP. Hồ Chí Minh đã xác định logistics là ngành dịch vụ mũi nhọn, đóng góp lớn hơn vào tăng trưởng kinh tế và trở thành động lực phát triển của vùng Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là thành phố không nhìn logistics theo kiểu truyền thống, chỉ là kho bãi, vận tải, mà coi đây là hệ sinh thái tích hợp bao gồm hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng khu vực. Theo kế hoạch, thành phố sẽ phát triển hệ sinh thái logistics tích hợp khu vực, tăng cường kết nối hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số nhằm giảm chi phí thương mại, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp ASEAN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Đây là bước đi đúng, vì trong cuộc cạnh tranh với các cảng và trung tâm logistics khác ở Đông Nam Á, lợi thế không còn nằm ở quy mô bến bãi mà ở khả năng tích hợp dịch vụ, dữ liệu và công nghệ. Nếu TP. Hồ Chí Minh tập trung vào chất lượng kết nối và tốc độ xử lý, thay vì chạy theo mở rộng hạ tầng đơn thuần, cơ hội vươn lên nhóm trung tâm logistics hàng đầu khu vực là hoàn toàn thực tế.
Hội nhập ASEAN gắn với chuỗi cung ứng khu vực: doanh nghiệp là trọng tâm
Kế hoạch hội nhập ASEAN của TP. Hồ Chí Minh đáng giá ở chỗ đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm, thay vì chỉ chăm lo đến bộ máy quản lý. Thành phố đặt mục tiêu thúc đẩy doanh nghiệp trên địa bàn tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường ASEAN, mở rộng đầu tư, thương mại và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Nếu doanh nghiệp không bước được vào các mắt xích sản xuất – phân phối của ASEAN, mọi cam kết hội nhập sẽ chỉ tồn tại trên văn bản. TP. Hồ Chí Minh sẽ khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN và các đối tác, trong đó có Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), coi đây là nhiệm vụ trọng tâm. Song song đó, thành phố thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN thông qua hài hòa hóa quy định, tiêu chuẩn và nâng cao năng lực chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là lựa chọn khôn ngoan: thay vì chỉ ưu ái các tập đoàn lớn, thành phố đang mở cửa cho lực lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ bước vào sân chơi khu vực bằng những “đường cao tốc số” mới. Nếu làm đến nơi đến chốn, thương mại ASEAN sẽ trở nên gần gũi với từng cửa hàng, từng xưởng sản xuất tại thành phố, chứ không chỉ trên các báo cáo.
Kết nối dữ liệu, chuyển đổi số và cạnh tranh với trung tâm logistics khu vực
Một điểm thay đổi đáng kể là TP. Hồ Chí Minh không coi hội nhập ASEAN chỉ là chuyện thuế quan, mà là câu chuyện dữ liệu và năng lực số. Thành phố tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu thương mại nội khối như dữ liệu hải quan, chứng nhận xuất xứ, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, với mục tiêu tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan và tuân thủ quy tắc xuất xứ. Đây là chi tiết thường bị xem nhẹ, nhưng chính khả năng chia sẻ dữ liệu nhanh và chuẩn sẽ quyết định việc hàng hóa đi qua các chuỗi cung ứng khu vực trơn tru đến mức nào. Song song, thành phố đặt mục tiêu nâng cao nhận thức và năng lực hội nhập của các sở, ban, ngành, UBND phường xã, đặc khu, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong tiến trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Nếu bộ máy quản lý không hiểu rõ cam kết AEC và chuỗi cung ứng khu vực, mọi nỗ lực phát triển dịch vụ logistics sẽ bị nghẽn ở cửa thủ tục. Cạnh tranh với các cảng và trung tâm logistics Đông Nam Á không chỉ là cuộc đua về cảng nước sâu, mà là cuộc so tài về mức độ linh hoạt của thể chế và độ thông minh của hệ thống dữ liệu.
Thách thức còn lớn, nhưng TP. Hồ Chí Minh không thể lùi trong cuộc chơi logistics ASEAN
TP. Hồ Chí Minh đang lồng ghép các mục tiêu, định hướng và nhiệm vụ của Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và các chương trình, đề án trọng điểm của mình. Đồng thời, logistics được xác định là động lực phát triển vùng Đông Nam Bộ và nền tảng để thành phố từng bước vươn lên nhóm trung tâm logistics hàng đầu Đông Nam Á. Đây là hướng đi đúng, nhưng cũng là cam kết buộc thành phố phải chấp nhận sức ép cạnh tranh rất lớn. Thành phố khuyến khích sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, tổ chức xã hội – nghề nghiệp và người dân vào tiến trình hội nhập ASEAN, đồng thời yêu cầu các đơn vị được phân công chủ động nghiên cứu cam kết AEC để kiến nghị cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm với Trung ương. Nếu các bên liên quan chỉ đứng ngoài cuộc, hội nhập sẽ biến thành khẩu hiệu. Ngược lại, nếu tận dụng được dòng vốn xanh toàn cầu đang dồi dào và cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị cơ khí, hạ tầng, năng lượng, TP. Hồ Chí Minh có thể biến chiến lược logistics thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Kết luận rõ ràng là: trong cuộc chơi thương mại ASEAN và chuỗi cung ứng khu vực, một thành phố đầu tàu như TP. Hồ Chí Minh không có lựa chọn nào khác ngoài việc trở thành nút giao logistics thông minh, bền vững và cởi mở.
