Hầm xuyên núi cấp đặc biệt trên cao tốc Quy Nhơn-Pleiku: Tăng tốc bằng mô hình 3 ca, 4 kíp

Hầm xuyên núi cấp đặc biệt: Trái tim kỹ thuật của cao tốc Quy Nhơn-Pleiku

Hầm xuyên núi cấp đặc biệt trên cao tốc Quy Nhơn Pleiku là các công trình ngầm đi qua địa hình đèo núi hiểm trở, áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất về an toàn, ổn định địa chất và tổ chức giao thông, đồng thời đòi hỏi giải phóng mặt bằng, đường công vụ và thiết bị khoan nổ mìn được phối hợp liên tục như một dây chuyền công nghiệp khép kín. Điểm khác biệt của dự án này nằm ở việc hai hầm xuyên núi cao tốc đi qua đèo An Khê và Mang Yang, vốn được xem là hai cung đèo hiểm trở bậc nhất khu vực. Điều đó khiến phần hầm trở thành “nút cổ chai” của toàn tuyến: nếu hầm chậm, cả trục giao thông Đông - Tây kết nối Duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên sẽ bị trì hoãn, kéo theo lợi ích kinh tế – xã hội cho người dân không thể phát huy đúng thời điểm. Chính vì vậy, cách tiếp cận tăng tốc thi công, đặc biệt là mô hình thi công 3 ca 4 kíp, không chỉ là lựa chọn về tiến độ mà là quyết định chiến lược cho tương lai của tuyến cao tốc.

Quy mô dự án lớn nhưng "nút thắt" lại nằm ở 5,53 km hầm xuyên núi

Trong tổng chiều dài 125 km của cao tốc Quy Nhơn Pleiku với quy mô 4 làn xe, bề rộng nền đường và cầu 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h, phần gây nhiều áp lực nhất lại chỉ chiếm vài phần trăm chiều dài. Dự án thành phần 2 dài 68 km, trong đó 62,47 km dành cho giải phóng mặt bằng, còn 5,53 km thuộc phạm vi các hầm xuyên núi cao tốc. Theo báo cáo của cơ quan quản lý, đến ngày 25/9, các địa phương đã bàn giao khoảng 44,85/62,47 km mặt bằng và chi trả 731/960 tỷ đồng bồi thường, dự kiến đến 30/9 sẽ đạt 50,33/62,47 km, tương đương 80,6% phạm vi cần giải phóng. Đây là con số ấn tượng, cho thấy bài toán mặt bằng về cơ bản đang được kiểm soát. Nhưng chính việc mặt bằng tiến triển nhanh lại đặt ra yêu cầu cấp bách hơn với đoạn hầm: nếu 2 hầm cấp đặc biệt qua đèo An Khê Mang Yang không bước vào giai đoạn khoan đào đúng nhịp, hàng loạt gói thầu trên tuyến sẽ rơi vào tình trạng "chờ hầm", làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực đã huy động.

Đèo An Khê và Mang Yang: Thách thức địa hình buộc phải đổi cách làm

Hai hầm cấp đặc biệt đi qua đèo An Khê Mang Yang tạo nên thách thức kỹ thuật khác hẳn thi công cầu, đường thông thường: địa chất biến đổi, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, độ dốc lớn và yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nhân lực, máy móc lẫn khu vực xung quanh. Đây không phải nơi có thể thử nghiệm kiểu làm "cầm chừng". Qua kiểm tra thực tế ngày 27/9, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh dự án thành phần 2 là hợp phần có quy mô xây dựng lớn, yêu cầu kỹ thuật rất phức tạp với 2 công trình cầu cấp đặc biệt và 2 công trình hầm cấp đặc biệt. Cách nhìn này quan trọng: nó thừa nhận mức độ rủi ro kỹ thuật, từ đó hợp thức hóa việc yêu cầu nhà thầu phải tổ chức lại phương án thi công thay vì chỉ tăng thêm máy móc một cách cơ học. Nếu đường mở mới, đất yếu hay mưa lũ có thể xử lý bằng gia cố, điều chỉnh tuyến, thì hầm xuyên núi trên đèo gần như không có "phương án B". Sai số trong khảo sát địa chất hoặc thiết kế tổ chức thi công có thể dẫn tới kéo dài thời gian khoan đào, thậm chí ảnh hưởng tới ổn định sườn núi. Bởi vậy, tăng tốc phải đi cùng kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

Mô hình thi công 3 ca, 4 kíp: Tăng tốc nhưng không được phép hình thức

Để không biến 5,53 km hầm xuyên núi cao tốc thành điểm nghẽn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu các nhà thầu "tập trung tối đa nhân lực, máy móc, thiết bị, tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp". Đáng chú ý hơn, ông nhấn mạnh việc thi công ban đêm phải thực chất, có khối lượng và sản phẩm cụ thể, tránh hình thức. Đây là thông điệp thẳng thắn: tăng ca không phải để chụp hình, mà để tạo ra tiến độ đo đếm được. Mô hình thi công 3 ca 4 kíp nếu vận hành đúng nghĩa sẽ biến quá trình khoan hầm thành dây chuyền liên tục, giảm thời gian chết giữa các công đoạn. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi tổ chức lao động và an toàn lao động tốt hơn mức trung bình: kiểm soát mệt mỏi của công nhân, phân luồng máy móc trong không gian hầm chật hẹp, giám sát khí độc và nguy cơ sập đổ. Ở đây, vấn đề không chỉ là số giờ làm, mà là chất lượng quản trị hiện trường. Nếu nhà thầu không nâng cấp năng lực điều hành, mô hình thi công 3 ca 4 kíp rất dễ biến thành "lịch trực" kéo dài, làm kiệt sức con người mà vẫn không tạo ra bước nhảy về tiến độ.

Áp lực một tháng tiếp cận cửa hầm và ý nghĩa với người dân

Riêng với hầm Mang Yang, lãnh đạo tỉnh đưa ra mục tiêu rõ ràng: rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị, tập trung mở đường công vụ, huy động đầy đủ thiết bị, phấn đấu trong vòng 1 tháng có thể tiếp cận cửa hầm và bắt đầu khoan. Đặt mốc thời gian cụ thể cho một hạng mục phức tạp như hầm xuyên núi là quyết định mang tính gây áp lực, nhưng cần thiết để giữ nhịp cho toàn dự án. Ở cấp địa phương, các xã Hra và Đak Pơ đang chạy đua bàn giao mặt bằng. Xã Hra đã đạt khoảng 90% với 8,6/9,36 km, liên quan 261/370 hộ và dự kiến hoàn thành trước ngày 5/10. Xã Đak Pơ đã bàn giao khoảng 78% và phấn đấu xong trước ngày 10/10. Những con số này cho thấy người dân đang tham gia vào tiến độ của hầm xuyên núi không phải dưới dạng khán giả, mà là đối tác trực tiếp. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc Quy Nhơn Pleiku được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận tải và hình thành trục giao thông Đông - Tây kết nối với cao tốc Bắc - Nam, cảng Quy Nhơn, sân bay và cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Những lợi ích đó sẽ chỉ thực sự đến tay người dân nếu các trách nhiệm từ chính quyền, nhà thầu tới cộng đồng được giữ đúng nhịp như những mốc tiến độ đang được đặt ra cho hầm Mang Yang và An Khê.