125 km để nối duyên hải với Tây Nguyên
Cao tốc Quy Nhơn – Pleiku là tuyến đường dài khoảng 125 km, quy mô bốn làn xe, được xây dựng để kết nối khu vực duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên và rút ngắn thời gian đi lại giữa hai đô thị. Dự án có nền đường rộng 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h và chia thành ba dự án thành phần.
Khi hoàn thành, hành trình Quy Nhơn Pleiku dự kiến giảm từ khoảng 3,5–4 giờ xuống còn 1,5–2 giờ. Lợi ích ấy không dừng ở việc bớt thời gian trên đường: vận chuyển nông sản, hàng hóa từ Tây Nguyên tới cảng biển Quy Nhơn có thể thuận lợi hơn, đồng thời mở rộng cơ hội phát triển du lịch. Nhưng kỳ vọng kết nối chỉ thành hiện thực nếu công trường xử lý được những trở ngại địa hình và hậu cần đang hiện hữu.
Địa hình buộc công trường phải đào sâu, bắc cao
Tuyến đi qua địa hình đồi núi phức tạp, gồm khu vực đèo An Khê và Mang Yang. Hai hầm xuyên núi có tổng chiều dài khoảng 5,75 km cùng các cầu cạn, trong đó có trụ cầu cao hơn 100 m, khiến thi công cao tốc đòi hỏi thiết bị phù hợp, kỹ thuật chuyên sâu và tổ chức công trường chặt chẽ. Đây không phải những hạng mục có thể tăng tốc bằng cách đơn thuần huy động thêm máy móc.
Khối lượng đào đắp cũng cho thấy quy mô thách thức: dự án cần hơn 26 triệu m³ đất, cát và đá xây dựng, với con số theo thông tin của Bộ Xây dựng gồm khoảng 21,16 triệu m³ đất đắp, 2,39 triệu m³ cát và 2,78 triệu m³ đá. Khối lượng này vừa quyết định nhịp làm nền đường, vừa đặt áp lực lên việc cấp phép, khai thác và vận chuyển vật liệu dọc tuyến.
Nguồn vật liệu là phép thử tiến độ
Bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng không phải thủ tục bên lề mà là điều kiện để các mũi thi công hoạt động liên tục. Gia Lai đang yêu cầu nhà thầu đẩy nhanh thủ tục cấp phép mỏ; một trường hợp cho thấy rủi ro cụ thể là mỏ đất gặp đá sớm, làm trữ lượng đất thực tế giảm và buộc chủ đầu tư tính đến nguồn thay thế. Năng lực cung ứng vì vậy phải được kiểm chứng bằng sản lượng khai thác thực tế, không chỉ bằng danh sách mỏ dự kiến.
Đầu tháng 11, công trường đã triển khai hơn 200 mũi thi công với hàng nghìn kỹ sư, công nhân và thiết bị. Trong khi đó, giá trị xây lắp của ba dự án thành phần đạt 2.014 tỷ đồng, tương đương 6,5% tổng giá trị xây lắp. Những con số này cho thấy công việc đã vào guồng, nhưng tiến độ vẫn phụ thuộc vào việc các mỏ được cấp phép và vật liệu đến đúng nơi, đúng lúc.
Đẩy nhanh, nhưng không đánh đổi chất lượng
Ngày 7/11, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dẫn đầu đoàn công tác kiểm tra công trường tại Gia Lai và yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, đồng thời tuân thủ yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm chất lượng công trình. Thông điệp này đáng lưu ý bởi địa hình phức tạp, hầm xuyên núi và trụ cầu cao khiến sai sót thi công có thể kéo theo hệ quả lớn hơn nhiều so với một hạng mục đường thông thường.
Giải phóng mặt bằng ở các dự án thành phần 1 và 3 cơ bản hoàn tất; dự án thành phần 2 đã bàn giao hơn 95% diện tích, phần còn lại được yêu cầu xử lý trước ngày 15/11 để giao cho đơn vị thi công. Dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2029. Mốc này chỉ đáng tin nếu tháo gỡ được nút thắt vật liệu mà vẫn giữ kỷ luật kỹ thuật. Tăng tốc là cần thiết; chạy theo tiến độ bằng cách hạ chuẩn chất lượng sẽ làm suy yếu chính giá trị kết nối mà tuyến đường được kỳ vọng đem lại.
