Long Thành chuyển trạng thái: từ đại công trường sang sân bay sắp khai thác
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế mới của Việt Nam tại Đồng Nai, đang chuyển từ giai đoạn thi công sang giai đoạn chuẩn bị khai thác với các chuyến bay thử nghiệm, cấu trúc phí dịch vụ quốc tế riêng và kỳ vọng trở thành cửa ngõ hàng không linh hoạt hơn, giảm tải cho Tân Sơn Nhất và mở rộng mạng lưới kết nối khu vực lẫn toàn cầu.
Điều đáng nói ở thời điểm hiện tại là sân bay Long Thành không còn là câu chuyện bản vẽ và bê tông, mà là bài toán tổ chức khai thác hàng không và trải nghiệm hành khách. Sáng 4/10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cùng đoàn công tác Trung ương đã trực tiếp kiểm tra tiến độ các tuyến giao thông kết nối và dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành tại Đồng Nai, cho thấy dự án đã bước vào giai đoạn nước rút rõ ràng. Việc kiểm tra không chỉ mang tính giám sát tiến độ mà còn là tín hiệu chính trị: dự án buộc phải cán đích khai thác đúng lộ trình đã cam kết.
Chuyến bay thử nghiệm: bước ngoặt từ xây dựng sang vận hành thực tế
Nếu nhìn ở góc độ khai thác hàng không, điểm bứt phá quan trọng nhất của sân bay Long Thành lúc này là kế hoạch bay thử. Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cho biết trong tháng 11, Vietnam Airlines sẽ thực hiện hai chuyến bay thử nghiệm với kịch bản cất và hạ cánh giả định, sau đó khai thác bốn chuyến bay thực tế đầu tiên đến Trung Quốc và Philippines. Đây không phải những chuyến bay mang tính trình diễn, mà là phép thử toàn diện cho hệ thống soi chiếu, băng tải, quy trình mặt đất và điều phối không lưu của một sân bay hoàn toàn mới.
Việc lên lịch chuyến bay thử nghiệm trước khi nhà ga hoàn thiện cũng thể hiện tư duy vận hành sớm: hệ thống được chỉnh ngay trong quá trình thi công thay vì chờ xây xong rồi mới sửa. Gói thầu nhà ga hành khách 5.10 đã hoàn thành toàn bộ phần thô, đang lắp đặt thiết bị hàng không và đã vận hành thử hai kịch bản trong tháng 9. ACV không giấu tham vọng khi đặt mục tiêu tổ chức 20–30 chuyến bay quốc tế mỗi ngày ngay sau khi khai thác, cho thấy sân bay Long Thành được định vị như một trung tâm bay quốc tế chứ không chỉ là điểm phụ cho Tân Sơn Nhất.
Phí dịch vụ quốc tế: Long Thành chọn vị thế "cửa ngõ" thay vì giá rẻ
Song song với bay thử, quyết định về phí dịch vụ quốc tế tại sân bay Long Thành cho thấy cách các cơ quan quản lý định vị sân bay mới. Theo quyết định của Bộ Xây dựng về mức giá dịch vụ phục vụ hành khách tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành, phí phục vụ khách đi chuyến bay nội địa tại đây được ấn định ở mức 90.909 đồng mỗi người, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Mức này bằng với phí đang áp dụng tại Tân Sơn Nhất và Nội Bài, cho thấy định hướng giữ cuộc chơi nội địa ở mặt bằng quen thuộc để hạn chế cú sốc chi phí cho hành khách Việt.
Ở chiều quốc tế, cơ quan quản lý chấp nhận đặt Long Thành ở nhóm phí cao hơn Tân Sơn Nhất, nhưng ngang với Nội Bài. Điều này có thể khiến một số hành khách quốc tế cân nhắc, nhưng lại phù hợp với tham vọng xây dựng Long Thành thành cửa ngõ hàng không mới: thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, sân bay cạnh tranh bằng công suất, tính linh hoạt trong tổ chức khai thác và khả năng mở tuyến bay xa. Quả quyết định này cũng đi kèm cơ chế riêng cho hành khách đã mua vé xuất phát từ Tân Sơn Nhất nhưng sau đó được chuyển sang Long Thành: họ vẫn giữ nguyên mức phí tại Tân Sơn Nhất ở thời điểm xuất vé, phần chênh lệch không bị thu thêm hoặc hoàn.
Kết nối và linh hoạt khai thác: Long Thành có đáp ứng được kỳ vọng?
Một sân bay mới chỉ thực sự "sống" khi nó gắn với mạng lưới đường bộ, đường bay và sự chấp nhận của thị trường hàng không quốc tế. Chủ tịch ACV thẳng thắn nhìn nhận thời gian di chuyển thực tế từ TP.HCM đến sân bay Long Thành hiện mất trung bình 2–3 giờ và chưa khi nào dưới 2 giờ, đồng thời kiến nghị phải tuyên truyền rõ mốc hoàn thành tuyến đường kết nối vào tháng 12 để kịp làm việc với Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), Cơ quan An ninh vận tải Mỹ (TSA), cơ quan hàng không các nước và các hãng bay quốc tế về kế hoạch mở đường bay. Nói cách khác, độ linh hoạt trong khai thác hàng không của Long Thành phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ hạ tầng mặt đất.
Theo thông tin tiến độ mới nhất từ ACV, sân bay Long Thành sẽ vận hành giai đoạn 1 vào cuối tháng 12/2026 và dự kiến đón khoảng 2,8 triệu lượt khách từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027. Dự án đang được chuẩn bị để tiếp nhận một phần hoạt động khai thác từ Tân Sơn Nhất, gồm cả đường bay quốc tế và vận tải hàng hóa. Nếu các tuyến kết nối TP.HCM – Long Thành kịp hoàn thành đúng nhịp với lộ trình khai thác thương mại, Long Thành sẽ tạo ra một cấu trúc mạng lưới linh hoạt hơn: Tân Sơn Nhất tập trung vào các tuyến ngắn và nội địa, Long Thành gánh các tuyến quốc tế, đường dài và hàng hóa. Ngược lại, nếu tiến độ hạ tầng tiếp tục chậm, sân bay hiện đại này có nguy cơ bị kéo tụt bởi chính đường vào sân bay.
Kết luận: Long Thành phải chứng minh giá trị bằng khai thác, không chỉ bằng quy mô
Nhìn tổng thể, sân bay Long Thành đang bước qua ngưỡng quan trọng: từ một dự án hạ tầng khổng lồ sang một hệ thống khai thác hàng không cụ thể, với lịch bay, quy trình, phí dịch vụ và kỳ vọng thị trường. Việc tổ chức chuyến bay thử nghiệm, ấn định cấu trúc phí dịch vụ quốc tế và nội địa, đồng thời chuẩn bị tiếp nhận một phần hoạt động từ Tân Sơn Nhất cho thấy các bên liên quan đã chấp nhận đưa dự án vào "trạng thái vận hành", dù công trường còn ngổn ngang.
Tuy vậy, Long Thành sẽ không được đánh giá bằng số gói thầu hay tỷ lệ giải ngân, mà bằng trải nghiệm hành khách và hiệu quả khai thác. Nếu giữ đúng tiến độ vận hành giai đoạn 1, đảm bảo an toàn tuyệt đối, tổ chức được mạng bay quốc tế phong phú và giảm được thời gian di chuyển từ TP.HCM, Long Thành có cơ hội trở thành cú hích lớn cho ngành hàng không, tăng tính linh hoạt trong tổ chức khai thác và mở rộng kết nối khu vực cũng như toàn cầu. Ngược lại, bất kỳ sự chậm trễ nào trong hạ tầng kết nối hay lúng túng trong tổ chức khai thác sẽ biến sân bay này thành biểu tượng của cơ hội bị bỏ lỡ. Giai đoạn 2026–2027 vì thế sẽ là phép thử quyết định cho tương lai Long Thành.
