Đặt giao thông làm khung, không để đô thị chạy theo đường
Quy hoạch đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức không gian tập trung, đa chức năng quanh các đầu mối vận tải công cộng, ưu tiên đi bộ và kết nối thuận tiện thay vì kéo dài khu dân cư dọc đường. Hà Tĩnh đang chọn cách tiếp cận ấy để mở rộng đô thị, với quan điểm giao thông phải định hình phát triển chứ không chỉ chạy theo nhu cầu phát sinh. Tỉnh chuyển sang quy hoạch đi trước một bước, lấy ba nhóm trục liên hoàn làm khung: đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam; cao tốc Bắc – Nam cùng các tuyến kết nối Đông – Tây; và đường ven biển kết hợp các tuyến ngang. Đây là lựa chọn đáng chú ý trong bối cảnh nhiều nơi đã phải đối mặt với ùn tắc, ngập cục bộ và đất đai bị chia cắt bởi kiểu phát triển bám đường, phân lô. Với quy hoạch Hà Tĩnh, bài toán không chỉ là thêm đường, mà là quyết định trước nơi nào sẽ thành trung tâm và cách các khu vực kết nối.
TOD có thể mở rộng không gian, nếu giữ đúng bản chất
Đường sắt tốc độ cao được xác định là xương sống liên vùng, tạo cơ sở hình thành các cực đô thị tập trung quanh nhà ga. Trong khi đó, cao tốc và trục Đông – Tây hướng tới hành lang kinh tế, công nghiệp, dịch vụ; đường ven biển cùng các tuyến ngang kết nối đô thị, khu du lịch, logistics và cụm cảng Vũng Áng – Sơn Dương. Theo định hướng được nêu trong nguồn, các phân khu đô thị TOD quanh ga Hà Huy Tập và ga Sông Trí dự kiến rộng 250–300 ha mỗi khu. Quy mô này chỉ tạo giá trị nếu đi cùng giao thông công cộng, chức năng đô thị đan xen và lối đi bộ dễ tiếp cận; TOD không nên bị hiểu thành xây bất động sản tràn lan quanh nhà ga. Tỉnh cũng đang xây dựng phương án khoảng 1.700 ha TOD quanh các ga đường sắt tốc độ cao, cho thấy tham vọng mở rộng không gian cần được gắn với tổ chức và kiểm soát cụ thể.
Đường ven biển cho thấy khung giao thông vẫn cần được hoàn thiện để phục vụ đời sống và kinh tế. Đề xuất nâng cấp gần 78 km đoạn thắt nút lên tối thiểu bốn làn nhằm cải thiện lưu thông và khai mở khả năng kết nối tới các khu dịch vụ, du lịch. Đồng thời, tuyến nối Quốc lộ 1 với Quốc lộ 15B được phê duyệt đầu tư ngày 8-9-2026; tuyến dài khoảng 8,37 km, sử dụng 26,12 ha và dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2030. Những dự án này có ý nghĩa khi được đặt trong tổng thể, thay vì trở thành lý do để phát triển dàn trải dọc hành lang đường.
Kỷ luật quy hoạch phải đi cùng đồng thuận ở cơ sở
Khung giao thông tốt không tự bảo đảm phát triển đô thị đúng hướng. Hà Tĩnh nhấn mạnh thẩm định, giám sát và yêu cầu các dự án giữ tính liên tục giữa quy hoạch chung với quy hoạch chi tiết; cơ quan chuyên môn cũng kiểm tra thực địa, kiểm soát mật độ xây dựng và hành lang công cộng tại các trục TOD. Cách làm này cần thiết để ngăn điểm đấu nối tùy tiện, xây dựng manh mún và dự án đình trệ làm vỡ cấu trúc không gian. Nhưng quản lý chỉ có hiệu lực lâu dài khi người dân hiểu ranh giới quy hoạch và thấy quyền lợi của mình được tính đến. Tại phường Hà Huy Tập, ranh giới giữa lõi TOD và hành lang bảo vệ giao thông được công khai; khu tái định cư Liên Vinh được chuẩn bị hạ tầng trước khi di dời, góp phần tạo đồng thuận ở cơ sở. Đây là điều kiện thực tế, không phải phần việc phụ của quy hoạch.
Người dân cảm nhận chất lượng quy hoạch qua thời gian đi lại, khả năng thoát nước và không gian xanh, chứ không phải qua bản vẽ được duyệt. Vì vậy, thước đo của TOD phải là lợi ích sử dụng hằng ngày, cùng việc bảo đảm tái định cư và kết nối công cộng khi dự án triển khai. Quy hoạch chung đô thị Hà Tĩnh đến năm 2050 có phạm vi nghiên cứu khoảng 26.217,45 ha, còn điều chỉnh quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 được xác định là nhiệm vụ chiến lược. Quy mô và tầm nhìn ấy khiến việc công khai thông tin, rà soát tiến độ và xử lý sai phạm càng quan trọng.
Mở rộng có trật tự mới là đích đến
Hướng đi của Hà Tĩnh có sức thuyết phục vì đặt đường sắt tốc độ cao, cao tốc và trục ven biển trong cùng một cấu trúc không gian, đồng thời đưa đô thị TOD vào các đồ án để tạo những cực phát triển tập trung. Nhưng thành công không nằm ở số kilômét đường hay diện tích quy hoạch; nó phụ thuộc vào việc kiểm soát xây dựng, giữ kết nối công cộng và bảo đảm người dân được tham gia, thụ hưởng. Nếu những nguyên tắc ấy được thực hiện nhất quán, giao thông Hà Tĩnh có thể trở thành động lực cho đô thị hóa thay vì mở đường cho phân lô tự phát. Kết luận cần rõ ràng: quy hoạch phải đi trước, hạ tầng và tái định cư phải theo kịp, còn giám sát phải đủ nghiêm để không gian phát triển không lệch khỏi mục tiêu ban đầu.






