Giáo dục toàn diện: Định nghĩa lại mục tiêu và thước đo thành công
Giáo dục toàn diện là cách tổ chức việc học để không chỉ truyền đạt kiến thức và nâng cao điểm số, mà còn hình thành đạo đức, nhân cách, sức khỏe, năng lực tư duy, kỹ năng sống và khả năng thích ứng, giúp mỗi người phát triển con người toàn diện và đóng góp bền vững cho xã hội. Trong buổi làm việc đánh giá một năm thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là điểm số, bằng cấp hay thứ hạng của nhà trường, mà là giáo dục được những con người như thế nào. Khi lãnh đạo quốc gia đặt câu hỏi "chúng ta đang đào tạo những con người thế nào?", hệ thống giáo dục không thể tiếp tục vận hành như một cỗ máy sinh điểm số. Mục tiêu giáo dục phải chuyển từ thành tích sang phát triển con người, từ chạy đua thứ hạng sang xây dựng phẩm chất, năng lực và cơ hội học tập công bằng cho mọi học sinh.
Vì sao phải thoát khỏi ám ảnh điểm số và bệnh thành tích
Điểm số và bằng cấp không xấu; vấn đề là vị trí của chúng trong toàn bộ quá trình giáo dục. Khi điểm số gần như quyết định việc một học sinh được xem là thành công hay không, người học có xu hướng dồn toàn bộ năng lượng cho những gì dễ đếm, dễ xếp hạng. Khi bằng cấp được xã hội coi trọng hơn năng lực thực tế, nhu cầu sở hữu văn bằng tăng, kéo theo gian lận thi cử, bệnh thành tích và biến tướng của dạy thêm, học thêm. Xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng nếu tiêu chí thành công không thay đổi, các biểu hiện cũ sẽ tái xuất dưới những hình thức mới. Vì vậy, như định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong học tập, thi cử và dạy thêm, học thêm trá hình, nhưng đồng thời đưa các thước đo trở lại đúng chức năng đo lường để phục vụ giáo dục, thay vì tổ chức giáo dục chỉ để đạt chỉ số.
Đặt con người vào trung tâm: Đức – trí – thể – mỹ gắn với công nghệ và AI
Khi con người được xác định là đích đến, đổi mới giáo dục không thể chỉ dừng ở thay chương trình hay thêm vài công nghệ vào lớp học. Hình dung về con người mà giáo dục hướng tới được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mô tả trong một cấu trúc toàn diện: đức – trí – thể – mỹ; đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất và tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM, tư duy khoa học, sáng tạo và khả năng thích ứng. Ông yêu cầu ngành giáo dục "thực hiện tốt yêu cầu giáo dục toàn diện, bao gồm đức, trí, thể, mỹ; chú trọng đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất và tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, sáng tạo, khả năng thích ứng". Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo có thể trả lời nhanh và tổng hợp thông tin, giá trị giáo dục phải dịch chuyển từ "biết câu trả lời" sang khả năng đặt câu hỏi, phán đoán, tư duy độc lập, phản biện và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Thay đổi nhận thức của phụ huynh, giáo viên và nhà trường về thành công học tập
Muốn thay đổi hành vi của cả hệ thống, không thể chỉ yêu cầu giáo viên và học sinh "đừng chạy theo điểm"; phải thay đổi cách xã hội định nghĩa thành công. Khi chất lượng nhà trường chủ yếu được nhận diện qua tỷ lệ khá, giỏi, tốt nghiệp hay số lượng giải thưởng, sức ép thành tích sẽ đè lên mọi quyết định của người dạy, người học và người quản lý. Phụ huynh cần học cách đọc thành công của con bằng sự trưởng thành trong trách nhiệm, khả năng tự học, sức khỏe tinh thần, kỹ năng hợp tác, thay vì chỉ nhìn bảng điểm. Nhà trường cần chuyển từ báo cáo thành tích sang xây dựng môi trường phát triển con người, giảm hình thức, hội họp, thủ tục để trả lại thời gian cho giáo viên dạy thật. Hệ thống cần xác lập lại tiêu chí đánh giá: điểm số là dữ liệu phục vụ giáo dục toàn diện, không phải chiếc đích để hy sinh phẩm chất và sự phát triển con người.
Từ tầm nhìn chính sách đến hành động: trường học, STEM, kỹ năng sống và cơ hội công bằng
Tuyên bố "mục tiêu của giáo dục không phải là điểm số" chỉ có ý nghĩa khi được biến thành thay đổi cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chuyển mạnh từ việc hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện, đưa Nghị quyết 71 vào đời sống với kết quả cụ thể. Điều đó bắt đầu từ những điều rất cơ bản: bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, để không học sinh nào bị tước cơ hội học tập vì thiếu điều kiện vật chất, và tương lai của một đứa trẻ không phụ thuộc quá nhiều vào nơi các em sinh ra, lớn lên. Song song, cần phát triển giáo dục STEM, năng lực số, ngoại ngữ, kỹ năng sống và giáo dục tài chính như những thành tố của giáo dục toàn diện, chuẩn bị nguồn nhân lực tinh hoa, nhân lực công nghệ chiến lược cho các lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh quốc gia. Việc xây dựng hồ sơ học tập số suốt đời, số hóa văn bằng, kiên quyết chống bằng giả cũng là cách đưa thước đo trở lại phục vụ phát triển con người, thay vì biến thành vật "trang trí" thành tích.
