Bãi bỏ chỉ tiêu điểm số là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Bãi bỏ chỉ tiêu điểm số trong nhà trường là việc cơ quan quản lý giáo dục không còn áp đặt các mục tiêu về tỉ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên, thay vào đó yêu cầu dạy học, kiểm tra và đánh giá được thực hiện trung thực, khách quan, hướng tới phản ánh đúng năng lực và sự tiến bộ thực tế của từng học sinh, chứ không chạy theo thành tích hình thức hay con số đẹp trên báo cáo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong hoạt động giáo dục, áp dụng thống nhất từ năm học 2026-2027. Điểm mấu chốt và gây chú ý nhất: không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỉ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Đây không phải một điều chỉnh kỹ thuật, mà là cú bẻ lái khỏi “bệnh thành tích” đã bị phê phán suốt nhiều năm. Khi chính sách mới hướng tới “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, câu hỏi lớn đặt ra là: liệu áp lực học tập học sinh có thực sự giảm và giáo dục công bằng có tiến gần hơn đến thực tế?
Từ văn hóa thành tích sang đánh giá năng lực thực tế
Trong nhiều năm, chỉ tiêu điểm số và tỉ lệ học sinh khá, giỏi trở thành thước đo thi đua, khiến không ít nhà trường buộc phải “đẹp hóa” kết quả. Chương trình hành động mới yêu cầu các cơ sở giáo dục tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử bảo đảm khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Đây là sự chuyển dịch rõ ràng từ đánh giá theo chỉ tiêu sang đánh giá năng lực thực tế của từng học sinh.
Bộ đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục xây dựng, duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, và đến năm 2035 hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi của hệ thống giáo dục. Nói cách khác, các con số sẽ không còn là “ông chủ”, mà chỉ là kết quả phụ của một quá trình học tập trung vào năng lực thật. Nếu thực hiện nghiêm, giáo dục công bằng không còn là khẩu hiệu mà là thay đổi trong từng giờ học, từng bài kiểm tra.
Học sinh nói gì: Muốn bớt áp lực, được ghi nhận sự tiến bộ
Những người chịu tác động trực tiếp nhất – học sinh – đã nói thẳng điều các em mong đợi. Một học sinh lớp 9 ở Đông Anh cho rằng không giao chỉ tiêu áp đặt có thể giúp giảm áp lực trong quá trình học, vì mỗi lớp có học sinh với năng lực và hoàn cảnh khác nhau, nếu giáo viên phải đảm bảo một tỉ lệ thành tích nhất định thì việc dạy học dễ bị chi phối bởi mục tiêu chung thay vì nhu cầu của từng em. Mong muốn rõ ràng: các em cần được thầy cô hướng dẫn, hỗ trợ, có cơ hội cải thiện kết quả chứ không bị biến thành “phần trăm” trong báo cáo.
Một học sinh lớp 10 nhấn mạnh việc đánh giá nên dựa trên cả quá trình học tập, coi sự tiến bộ từ trung bình lên khá cũng là nỗ lực cần được ghi nhận. Khi giáo viên không còn phải “gồng” để đạt tỉ lệ khá giỏi, họ có thể tập trung hơn vào năng lực thực tế của từng học sinh, hỗ trợ tốt hơn những bạn còn hạn chế. Áp lực học tập học sinh vì thế có cơ hội giảm bớt: điểm số vẫn quan trọng, nhưng không còn là mục tiêu duy nhất, mà trở thành tấm gương phản chiếu đúng năng lực và hướng phấn đấu của mỗi người.
Góc nhìn phụ huynh: Kỳ vọng vào một nền giáo dục công bằng hơn
Phụ huynh – những người nhiều khi vô tình góp phần nuôi dưỡng bệnh thành tích – nay cũng đang kỳ vọng thay đổi. Một phụ huynh có con học lớp 8 ở Đông Anh cho rằng việc không giao chỉ tiêu tỉ lệ học sinh giỏi sẽ giúp giảm áp lực cho cả giáo viên và học sinh; giáo viên không phải chạy theo tỉ lệ mà tập trung vào chuyên môn và hỗ trợ con em họ trong quá trình học tập. Thông điệp của chị rất rõ: phụ huynh vẫn mong con học tốt, nhưng đánh giá đúng thực chất quan trọng hơn những “bảng vàng”.
Với học sinh cuối cấp, áp lực điểm số càng nặng. Một phụ huynh có con lớp 12 nhìn nhận rằng giảm áp lực thành tích sẽ giúp các em tập trung hơn cho việc học và những kỳ thi quan trọng, đồng thời việc đánh giá kết quả học tập cần phản ánh đúng năng lực thay vì đặt nặng chỉ tiêu điểm số. Ông khẳng định, không giao chỉ tiêu không đồng nghĩa hạ thấp yêu cầu về chất lượng; điều quan trọng là học sinh được đánh giá đúng kết quả, có điều kiện cải thiện điểm yếu, còn nhà trường phải theo dõi sự tiến bộ để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Đó chính là cốt lõi của một nền giáo dục công bằng.
Từ khẩu hiệu tới thực tế: Điều gì cần xảy ra tiếp theo?
Bãi bỏ chỉ tiêu điểm số mới là bước khởi đầu. Điều quyết định nằm ở cách hệ thống vận hành sau khi con số không còn là “kim chỉ nam”. Chương trình hành động đặt phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; yêu cầu ngay trong tháng 9/2026 các sở và cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai, đồng thời rà soát, loại bỏ các cuộc thi, phong trào mang tính hình thức, gây áp lực thành tích. Những tháng cuối năm 2026, ngành sẽ tiếp tục các nhiệm vụ về quản trị, trách nhiệm giải trình, liêm chính khoa học, giảm bớt hồ sơ sổ sách để trả lại thời gian chuyên môn cho giáo viên.
Nếu các khâu này không làm nghiêm, áp lực chỉ tiêu có thể bị thay bằng những “chỉ tiêu ngầm”. Còn nếu thực hiện đúng, đây là cơ hội hiếm có để xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong giáo dục, nơi kết quả học tập, văn bằng, chứng chỉ được xã hội tin cậy hơn. Kết luận cần rành mạch: bãi bỏ chỉ tiêu không làm giáo dục “dễ dãi” hơn; nó buộc hệ thống khó hơn ở chỗ phải tôn trọng sự thật, coi sự tiến bộ của người học là trung tâm, và chấp nhận rằng con số đẹp không thể thay thế chất lượng thật.
