Trợ lý AI cho công chức: bước chuyển từ khẩu hiệu sang thay đổi quy trình
Trợ lý AI công chức là hệ thống trí tuệ nhân tạo được tích hợp vào nền tảng quản lý nhà nước để tự động hóa công việc hành chính, hỗ trợ soạn thảo, tra cứu, theo dõi nhiệm vụ và tương tác với người dân, từ đó giúp bộ máy địa phương xử lý khối lượng văn bản, dữ liệu và yêu cầu hỗ trợ ngày càng tăng một cách nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn trên môi trường số. Trong bối cảnh chính quyền số Việt Nam không thể chỉ dừng ở xây cổng dịch vụ công, việc cho công chức một “trợ lý số” là bước chuyển quan trọng: AI Tây Ninh Quảng Ngãi đang được dùng ngay trong quy trình hàng ngày, chứ không phải là dự án trình diễn công nghệ.
Tây Ninh: xây hệ sinh thái AI tự chủ để kiểm soát dữ liệu và tăng hiệu suất
Điểm đáng chú ý ở Tây Ninh không chỉ là dùng AI, mà là chọn hướng xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước, vận hành trên hạ tầng dữ liệu của chính tỉnh và do cơ quan nhà nước quản lý thống nhất. Điều này phản ánh một quan điểm rõ ràng: chính quyền số Việt Nam phải đi cùng chủ quyền dữ liệu, thay vì phụ thuộc nền tảng AI công cộng có nhiều rủi ro về bảo mật và kiểm soát nội dung. Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, trung tâm dữ liệu của tỉnh đã được đầu tư tương đối đồng bộ, nhưng năng lực tính toán chuyên sâu cho mô hình sinh ngữ và tác nhân AI tự chủ vẫn là khoảng trống cần lấp đầy. Dự án hệ sinh thái AI vì thế trở thành “hạ tầng số lớp 2”: vừa tạo sức bật cho tự động hóa công việc hành chính, vừa là nền cho các ứng dụng AI trong giáo dục, y tế, nông nghiệp, du lịch và quản lý đô thị ở các giai đoạn tiếp theo.
Hệ thống trợ lý AI của Tây Ninh: tự động hóa đôn đốc, giảm thao tác tay cho công chức
Nếu nhìn vào quy trình thực tế, hệ sinh thái AI của Tây Ninh đang nhắm thẳng vào các “nút nghẽn” lâu năm của hành chính địa phương: văn bản nhiều, data phân tán, theo dõi nhiệm vụ dựa vào Excel và giấy nhắc việc. Hệ thống AI được thiết kế để hỗ trợ cán bộ trong tra cứu, nhắc việc, tổng hợp, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, giúp giảm thời gian thao tác thủ công, giảm giấy tờ, nâng cao năng suất lao động và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Công tác theo dõi, đôn đốc nhiệm vụ trên hệ thống quản lý văn bản, điều hành cũng được tự động hóa với khả năng cập nhật tiến độ, cảnh báo nhiệm vụ sắp đến hạn, quá hạn và chậm tiến độ. Từ góc độ hành chính hiệu quả, đây là thay đổi mang tính cấu trúc: một khi nhắc việc, báo cáo, thống kê đều được AI hỗ trợ, lãnh đạo có bảng điều khiển trực quan, còn công chức bớt bị “chìm” trong giấy tờ và email. Người dân, doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp khi có thể tương tác 24/7 với tác nhân AI để được giải đáp thủ tục, giảm thời gian đi lại và chờ đợi tại bộ phận một cửa.
Quảng Ngãi: thí điểm trợ lý ảo ngay trên bàn làm việc công chức
Trong khi Tây Ninh xây “hệ sinh thái nền”, Quảng Ngãi chọn xuất phát từ bài toán rất cụ thể: trợ lý ảo hỗ trợ cán bộ, công chức, viên chức xử lý văn bản và thủ tục. Sau hơn 4 tháng thí điểm tại 11 cơ quan, đơn vị, hệ thống trợ lý ảo đã cấp 94 tài khoản và ghi nhận hơn 2.400 lượt tương tác. Trợ lý ảo bước đầu đáp ứng nhu cầu hỗ trợ trong soạn thảo văn bản, tra cứu văn bản pháp luật và xử lý công việc hành chính, với dữ liệu pháp luật được cập nhật hằng ngày từ hệ thống văn bản luật và văn bản cấp tỉnh. Đây là ví dụ điển hình cho tự động hóa công việc hành chính ở “tầng mặt tiền” của chính quyền số Việt Nam: thay vì để từng công chức tự dò luật, tự căn chỉnh câu chữ, trợ lý AI gánh phần nặng nhọc để con người tập trung vào nội dung chính sách. Tuy nhiên, mức độ sử dụng chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị; có nơi tương tác tới 929 lượt, có nơi chỉ 54 lượt. Điều này cho thấy thách thức không nằm ở công nghệ, mà ở thói quen làm việc và niềm tin vào việc đưa AI vào quy trình.
Từ thí điểm đến bình thường mới: AI sẽ là “hệ điều hành” của hành chính địa phương?
Câu hỏi quan trọng không phải là AI có hữu ích hay không, mà là liệu nó có trở thành một phần bình thường trong công việc hành chính hay chỉ dừng ở dự án thí điểm. Tây Ninh đã có câu trả lời khá rõ khi xem hệ sinh thái AI tự chủ là nền tảng lâu dài để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và tăng tính công khai, minh bạch của chính quyền cơ sở. Quảng Ngãi thì thống nhất tiếp tục thí điểm trợ lý ảo hỗ trợ cán bộ, công chức, viên chức đến hết năm 2026, đồng thời giao Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng kế hoạch, lộ trình nhân rộng toàn tỉnh. Nếu các lộ trình này được thực hiện đến nơi đến chốn, trợ lý AI công chức sẽ không còn là điều mới lạ, mà là “hệ điều hành” ngầm cho chính quyền số Việt Nam: tự động hóa nhắc việc, báo cáo, tra cứu; cung cấp hành chính hiệu quả và minh bạch hơn. Điều còn thiếu lúc này là quyết tâm thay đổi phương thức làm việc để công chức coi AI như đồng nghiệp số, chứ không chỉ là công cụ thử nghiệm.
