Quán ăn 40 năm giữ lửa giữa phố bít tết
Quán cơm đếm bình dân là kiểu hàng ăn nhỏ nằm trên vỉa hè hoặc trong ngõ, chỉ vài bộ bàn ghế đơn sơ, bán cơm theo từng món lẻ với giá thấp, nơi khách chọn món tùy ý và bà chủ nhẩm đếm tiền ngay tại bàn, tạo nên một dạng ẩm thực đường phố truyền thống gắn bó với người lao động đô thị. Ở phố Hòe Nhai, nơi người ta quen nghĩ tới những hàng bít tết sáng đèn, quán cơm đếm của bà Đỗ Thị Hương (82 tuổi, phường Ba Đình), tại số 40 Hòe Nhai, lại tồn tại gần 40 năm như một ngoại lệ bền bỉ. Nó không chỉ là một quán ăn 40 năm, mà là minh chứng rằng ẩm thực đường phố truyền thống vẫn có thể sống khỏe giữa cơn bão vật giá, nếu có một người chủ đủ kiên trì và tận tâm.
Mô hình tối giản: vài chiếc bàn nhựa, một chiếc ô và cả tuổi trẻ của bà
Không biển hiệu cầu kỳ, chẳng có menu sang trọng, quán cơm của bà Hương chỉ vỏn vẹn vài chiếc bàn nhựa dưới chiếc ô đầu ngõ. Khu vực bán hàng rộng hơn 1m², đủ kê khoảng ba bàn gỗ, mười ghế nhựa, một chiếc ô đứng tâm che nắng mưa. Nhìn qua, đó là mô hình nhỏ đến mức nhiều người sẽ coi là tạm bợ. Nhưng chính sự tối giản ấy lại là bí quyết bền vững: chi phí thấp, tập trung vào chất lượng món ăn và sự gắn bó với khách quen. Hơn bất kỳ biển hiệu nào, hình ảnh cụ bà 82 tuổi mỗi ngày lúc 10h30 cặm cụi lau bàn ghế, bưng từng đĩa thức ăn nóng hổi ra đầu ngõ đã trở thành thương hiệu sống. Đó là bản sắc mà những quán ăn phô trương khó mua được bằng tiền quảng cáo.
Thực đơn 15 món như mâm cơm nhà và nghệ thuật “đếm” cơm
Gần bốn thập kỷ, thực đơn quán gần như không thay đổi, quanh quẩn khoảng 15 món dân dã: cá kho, thịt kho tàu, trứng rán, trứng kho, rau muống xào tỏi, rau bí, bắp cải xào, dưa muối, lạc rang muối, tép khô rang… những món ăn thường thấy trong mâm cơm gia đình Việt. Cơm nấu từ loại gạo tơi, ăn cùng món mặn đậm đà, kèm bát canh sấu miễn phí, tạo nên cảm giác bữa cơm nhà đúng nghĩa. Bà Hương nấu vừa đủ trong ngày, tuyệt đối không để thức ăn qua bữa, nên mỗi phần cơm luôn nóng và tươi. Khách gọi quán là “cơm đếm” vì mỗi lần có người ăn, bà lại chia món thành phần nhỏ 2.000-5.000 đồng, nhẩm rồi đọc to số tiền: một miếng thịt, quả trứng, miếng cá hay đậu sốt cà khoảng 5.000 đồng; lạc rang, dưa muối, tép moi khoảng 2.000-3.000 đồng.
Giữ giá giữa bão vật giá: lựa chọn của người bán hay lời cảm ơn gửi khách?
Giữa thời điểm mọi thứ đều “leo thang”, một tô cơm đầy với cả rau và món mặn ở đây vẫn chỉ khoảng 18.000-25.000 đồng; ai ăn nhiều hơn cũng chỉ 30.000-35.000 đồng là no căng bụng. Có người chỉ ăn một bữa cơm 2.000 đồng, bà vẫn bán như bình thường. Đó không còn là tính toán kinh doanh thuần túy, mà là lựa chọn sống của một tiểu thương giữ giá vì sợ mất khách quen, dù bà thừa nhận giá nguyên liệu, nhất là trứng, đã tăng. "Một tô cơm đầy đủ với cả rau và món mặn ở quán bà Hương có giá 18.000-25.000 đồng". Trong cách bà tính từng đồng nhưng vẫn chừa chỗ cho người khó khăn, ta thấy một triết lý: lợi nhuận vừa đủ, còn lại là sự tử tế.
Khách quen qua nhiều thế hệ và ý nghĩa của một quán cơm nhỏ
Quán bán từ khoảng 10h30 đến 14h mỗi ngày, chủ yếu phục vụ khách quen, sinh viên, người lao động và người dân quanh Hòe Nhai cần một bữa trưa bình dân nhưng chắc bụng. Có người ăn từ khi còn nhỏ, sau lập gia đình vẫn quay lại, kéo theo cả con cái đến ngồi dưới chiếc ô quen thuộc. Gần 40 năm mưu sinh, quán cơm trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của bà Hương; đó là hình ảnh chung của biết bao quán ăn 40 năm trên khắp thành phố, nơi ẩm thực đường phố truyền thống gắn với tên tuổi những bà, những bác đã bán cả đời. Khi nói về “di sản ẩm thực”, đôi khi ta không cần những nhà hàng sang trọng, mà cần giữ được những góc nhỏ như thế — nơi lòng trung thành của khách và sự bền bỉ của người bán nuôi nhau tồn tại.
