Giải ngân vốn đầu tư công: động lực tăng trưởng được Lào Cai biến thành lợi thế
Giải ngân vốn đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch đầu tư của Nhà nước thành công trình, dịch vụ và hạ tầng cụ thể, thông qua việc thi công, nghiệm thu và thanh toán đúng tiến độ, giúp nguồn vốn ngân sách thực sự đi vào nền kinh tế thay vì nằm trên giấy. Năm 2026, Lào Cai được Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch vốn đầu tư công 8.861 tỷ đồng, và tỉnh xác định giải ngân nguồn vốn này là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và dẫn dắt đầu tư xã hội. Điều đáng nói là Lào Cai không coi đây là một “chỉ tiêu báo cáo” mà biến giải ngân vốn đầu tư công thành nhiệm vụ chính trị gắn với từng dự án, từng chủ đầu tư, từng địa phương.
Quan điểm này tạo nên sự khác biệt: giải ngân không phải để đạt tỷ lệ phần trăm đẹp mà để tạo khối lượng công trình thực sự hoàn thành. Mỗi đồng vốn được giải ngân đúng tiến độ gắn với đường, cầu, trường học, hạ tầng đô thị và công trình phục vụ sản xuất, đời sống của người dân. Ở Lào Cai, giải ngân vốn đầu tư công vì thế trở thành thước đo năng lực quản lý nhà nước và hiệu quả phát triển kinh tế địa phương, chứ không chỉ là chỉ báo kỹ thuật trong các báo cáo định kỳ.
Chiến lược bám dự án: từ “6 rõ” đến 5 tổ công tác
Không thể có tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cao nếu chỉ đạo chung chung. Lào Cai chọn cách đi sâu vào từng công trình, từng dòng vốn. Tỉnh thường xuyên rà soát từng dự án, phân nhóm theo khả năng giải ngân tốt và các dự án còn vướng mắc để xử lý ngay từ sớm, tránh dồn khối lượng vào cuối năm. Kèm theo đó là nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Đây là thông điệp mạnh mẽ: giải ngân không phải việc của riêng ngành tài chính, mà là trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan và người đứng đầu.
Theo quyết định của UBND tỉnh, 5 tổ công tác do lãnh đạo UBND tỉnh làm tổ trưởng được thành lập, trực tiếp phụ trách từng địa bàn. Thành viên gồm lãnh đạo các sở Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Văn phòng UBND tỉnh. Các tổ này có nhiệm vụ rà soát khó khăn, làm rõ nguyên nhân, đề xuất giải pháp thúc đẩy giải ngân, đồng thời đề nghị điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt. Cách tổ chức này biến công tác chỉ đạo từ “họp trên giấy” thành kiểm tra trực tiếp ngoài công trường, tạo áp lực và động lực rõ ràng cho tiến độ.
Tháo điểm nghẽn mặt bằng và dồn lực cho hạ tầng kết nối
Giải phóng mặt bằng luôn là khâu dễ biến kế hoạch đầu tư công thành ách tắc. Lào Cai thẳng thắn xem đây là “điểm nghẽn lớn” và huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc. Chính quyền các cấp, cơ quan chuyên môn, chủ đầu tư phối hợp với người dân để tháo gỡ từng vướng mắc, đẩy nhanh bàn giao mặt bằng sạch. Mặt bằng được bàn giao đến đâu, thi công đến đó; nhà thầu huy động nhân lực, máy móc, thiết bị, tranh thủ thời tiết thuận lợi, tăng ca, tăng kíp để nâng khối lượng thực hiện. Trên thực địa, các Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp kiểm tra, yêu cầu không để những vướng mắc thuộc thẩm quyền kéo dài.
Đáng chú ý, Lào Cai ưu tiên nguồn vốn đầu tư công cho các công trình có tính kết nối và sức lan tỏa lớn như giao thông trọng điểm, cầu, đường, hạ tầng đô thị, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các công trình thiết yếu phục vụ đời sống. Với vị trí cửa ngõ vùng Tây Bắc và khu vực biên giới, đầu tư hệ thống giao thông giúp rút ngắn thời gian di chuyển, nâng cao năng lực logistics, tăng khả năng kết nối, tạo điều kiện phát triển thương mại, dịch vụ, công nghiệp và kinh tế cửa khẩu. Đây là lựa chọn chiến lược: tập trung giải ngân vốn đầu tư công vào hạ tầng kết nối để mở rộng không gian Lào Cai phát triển kinh tế lâu dài.
Kỷ luật giải ngân lan xuống tận cấp xã, gắn kết với xúc tiến đầu tư
Một trong những tín hiệu cho thấy Lào Cai đang chuyển biến thực chất là độ “phủ” của kỷ luật giải ngân vốn đầu tư công. Trong 9 tháng, 24/24 chủ đầu tư cấp tỉnh và 99/99 chủ đầu tư cấp xã, phường đều đạt tỷ lệ giải ngân từ 75% kế hoạch vốn trở lên. Đây là con số không dễ có nếu chỉ đạo thiếu nhất quán. Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương xây dựng cam kết tiến độ giải ngân theo từng tháng, từng quý; chủ động báo cáo khó khăn để xử lý kịp thời. Đối với các dự án không có khả năng giải ngân theo kế hoạch đầu tư công, việc điều chuyển vốn được xem xét, tránh tình trạng vốn bố trí nhưng không dùng.
Điểm đáng chú ý khác là Lào Cai không chỉ chăm chăm vào giải ngân mà còn chuẩn bị nền tảng thu hút dòng vốn mới thông qua xúc tiến đầu tư tỉnh. Chương trình xúc tiến đầu tư năm 2027 được phê duyệt với tổng khái toán kinh phí thực hiện 14.556 triệu đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, trong đó 5.595 triệu đồng cho 19 hoạt động xúc tiến đầu tư và 8.961 triệu đồng cho các đoàn ra, đoàn ngoại giao gắn với nghiên cứu thị trường ở nước ngoài. Trung tâm Xúc tiến đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh là cơ quan đầu mối triển khai Chương trình xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2027, phối hợp với các sở, ban, ngành và địa phương để tổ chức hội nghị, hội thảo, diễn đàn xúc tiến đầu tư, đảm bảo nội dung, tiến độ, chất lượng và hiệu quả theo kế hoạch.
Bài học cho địa phương khác: coi giải ngân là cam kết phát triển kinh tế
Từ nay đến cuối năm, khối lượng công việc còn rất lớn và Lào Cai đặt mục tiêu hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, hạn chế tối đa khối lượng phải chuyển sang năm sau. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỉnh xác định duy trì tiến độ giải ngân, đồng thời bảo đảm chất lượng và hiệu quả đầu tư là nhiệm vụ trọng tâm. Việc Lào Cai vươn lên vị trí thứ ba về tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cho thấy chuyển biến rõ trong điều hành, khi kế hoạch đầu tư công được bám sát đến từng dự án, từng khâu thủ tục và từng điểm nghẽn.
Bài học rút ra cho các địa phương khác khá rõ ràng. Thứ nhất, coi giải ngân vốn đầu tư công là trụ cột để dẫn dắt đầu tư xã hội và tạo động lực tăng trưởng kinh tế địa phương, không phải nhiệm vụ mang tính hình thức. Thứ hai, gắn tỷ lệ giải ngân với tiến độ thực hiện và chất lượng công trình, chứ không chỉ với con số trên báo cáo. Thứ ba, song hành giữa giải ngân và xúc tiến đầu tư, để mỗi tuyến đường, cây cầu, khu công nghiệp được hoàn thành trở thành điểm đến cho các nhà đầu tư mới. Khi nguồn vốn được chuyển hóa thành hạ tầng, Lào Cai có thêm điều kiện mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực kết nối, thu hút đầu tư, tạo nền tảng thực hiện các mục tiêu kinh tế – xã hội trong hiện tại và những năm tiếp theo.
