Diễn đàn 2026 Huế: khi hợp tác địa phương Việt Nam–Nhật Bản bước sang giai đoạn đồng kiến tạo
Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam–Nhật Bản là cơ chế kết nối chính quyền địa phương và doanh nghiệp hai nước nhằm chuyển quan hệ từ hỗ trợ truyền thống sang đồng kiến tạo phát triển, dựa trên nền tảng tin cậy chính trị, gắn kết kinh tế và giao lưu văn hóa sâu rộng để cùng xây dựng tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược trong giai đoạn mới. Tại diễn đàn 2026 diễn ra ngày 6/9 ở TP Huế, thông điệp rõ nhất không phải là lễ nghi, mà là yêu cầu thay đổi tư duy hợp tác. Thủ tướng Lê Minh Hưng dự và phát biểu chỉ đạo, coi đây là hoạt động quan trọng để cụ thể hóa thỏa thuận giữa lãnh đạo hai Chính phủ về gắn kết nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân thông qua hợp tác địa phương, lao động, y tế, văn hóa và du lịch. Mốc thương mại Việt–Nhật vượt 50 tỷ USD năm 2025 cùng gần 120 thỏa thuận ở cấp địa phương cho thấy nền tảng đã đủ dày, vấn đề còn lại là cách đi tiếp.
Định hướng 1: Đối tác tăng trưởng chất lượng cao và tự chủ chiến lược
Định hướng quan trọng nhất mà Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu ra là hai bên cùng xác định là "đối tác tăng trưởng chất lượng cao và tự chủ chiến lược" dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là bước nâng cấp tư duy: hợp tác địa phương Việt Nam Nhật Bản không chỉ nhắm tới thu hút đầu tư, mà phải hướng vào xây dựng năng lực mới chung, từ AI, bán dẫn, đô thị thông minh đến nông nghiệp bền vững, vườn ươm khởi nghiệp và trung tâm R&D. Theo các phát biểu tại diễn đàn 2026 Huế, Nhật Bản được nhìn nhận như đối tác kinh tế hàng đầu, đứng đầu về ODA và lao động, thứ ba về đầu tư, thứ tư về thương mại và du lịch; năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều lần đầu vượt 50 tỉ USD. Với nền tảng đó, nếu địa phương và doanh nghiệp không tận dụng để xây dựng sự tự chủ chiến lược, thì sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất của quan hệ đối tác tăng trưởng cao.
Định hướng 2 và 3: Tư duy "Lựa chọn đúng – Triển khai nhanh" và lấy địa phương, doanh nghiệp, người dân làm trung tâm
Định hướng thứ hai mà Thủ tướng đưa ra là tinh thần "Lựa chọn đúng – Triển khai nhanh – Làm đến cùng – Đo lường bằng kết quả". Đây là lời nhắc thẳng thắn: nếu hợp tác vẫn dừng ở hội thảo, biên bản ghi nhớ mà thiếu dự án cụ thể, thì mốc thương mại Việt Nhật 50 tỷ USD sẽ không tự động chuyển thành chất lượng phát triển mới. Trong khi các địa phương Việt Nam thiếu nhân lực chất lượng cao, công nghiệp phụ trợ kém phát triển, thì phía Nhật Bản đối mặt với thiếu lao động, dân số già, suy giảm động lực tăng trưởng. Hợp tác phải bắt đầu từ việc chọn đúng lĩnh vực bổ trợ lẫn nhau, như đào tạo kỹ sư, phát triển công nghiệp phụ trợ, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Gắn với đó, định hướng thứ ba là "lấy địa phương, doanh nghiệp và người dân làm trung tâm của hợp tác", tránh mô hình chỉ dựa vào cơ quan trung ương; diễn đàn lần này vì thế tập trung kết nối trực tiếp các cơ quan, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản với TP Huế và nhiều tỉnh thành khác.
Định hướng 4: Giao lưu văn hóa Việt–Nhật như nền tảng cho tăng trưởng dài hạn
Điểm nhấn đáng chú ý trong 5 định hướng là việc nâng giao lưu văn hóa Việt Nhật lên vị trí nền tảng cho quan hệ lâu dài. Không có sự hiểu biết lẫn nhau, mọi kế hoạch về đối tác tăng trưởng cao sẽ luôn mong manh. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất tăng cường kết nối văn hóa, du lịch, giao lưu nhân dân, phát triển sản phẩm du lịch chung, mở các đường bay trực tiếp giữa địa phương hai nước, thúc đẩy giao lưu thế hệ trẻ, trao đổi sinh viên và chia sẻ kinh nghiệm phát huy giá trị di sản, công nghiệp văn hóa. Việc diễn đàn 2026 diễn ra ở Huế – cố đô với 8 di sản được UNESCO vinh danh – không phải trùng hợp: đây là thông điệp về kết nối giữa bảo tồn di sản, công nghiệp văn hóa và hợp tác kinh tế địa phương. Giao lưu văn hóa giúp doanh nghiệp hiểu thị trường, người dân chấp nhận thay đổi, và chính quyền có thêm lòng tin chính trị để mở rộng tự chủ chiến lược.
Định hướng 5: Chuyển từ hợp tác sang đồng kiến tạo – trách nhiệm mới của địa phương và doanh nghiệp
Định hướng cuối cùng – và có lẽ khó nhất – là chuyển từ "hợp tác" sang "đồng kiến tạo", từ "chuyển giao" sang "cùng phát triển". Điều này đòi hỏi các địa phương và doanh nghiệp Việt Nam–Nhật Bản phải rời khỏi tâm thế nhận–cho, hướng tới cùng đầu tư trí tuệ và nguồn lực vào các dự án chung. Ở cấp địa phương, gần 120 thỏa thuận đã được ký kết và triển khai, từ thương mại, đầu tư, đào tạo nhân lực tới văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân. Con số này cho thấy mạng lưới hợp tác đã hình thành, nhưng để trở thành đối tác tăng trưởng cao, từng thỏa thuận phải được “làm đến cùng” với kết quả đo được. Các khó khăn nội tại – thiếu nhân lực, dân số già, suy giảm động lực – buộc hai bên phải coi nhau là một phần giải pháp. Nếu địa phương và doanh nghiệp không dám đi đầu trong các mô hình thí điểm số, xanh, bền vững, thì định hướng đồng kiến tạo sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
