Cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng: Cú hích hạ tầng, phép thử an sinh
Tái định cư cao tốc Ninh Bình là quá trình di dời, bố trí lại chỗ ở cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng, gắn với việc xây dựng hạ tầng mới, hỗ trợ sinh kế và tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống trong bối cảnh địa phương thúc đẩy kết nối vùng biển và phát triển kinh tế địa phương thông qua các tuyến giao thông chiến lược. Dự án cao tốc Ninh Bình Hải Phòng không chỉ là chuyện xây thêm một tuyến đường bộ, mà là bước đi nhằm nối vùng kinh tế biển với mạng lưới cao tốc quốc gia, rút ngắn thời gian di chuyển và mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội. Chính vì thế, chất lượng giải phóng mặt bằng hạ tầng và chính sách tái định cư sẽ quyết định liệu người dân có thực sự hưởng lợi hay phải đánh đổi quá lớn.
Những ngôi nhà mới và tâm trạng chưa thể "ổn định"
Những ngày này, xóm 11 xã Khánh Nhạc là bức tranh rõ nhất về sức nén của di dời: tiếng máy trộn bê tông xen lẫn nỗi lo dài hạn. Trên khu đất hơn 1ha được bố trí cho 27 hộ dân, các gia đình như ông Chu Văn Sơn đã nhanh chóng khởi công và chuyển về căn nhà mới gần 100m2, tận dụng vị trí sát tỉnh lộ ĐT 481B để tính chuyện buôn bán. Chị Đào Thị Nhẫn thì gấp rút hoàn thiện nhà 2 tầng trên hai lô đất được giao, với kỳ vọng "khoảng 2 tháng nữa" sẽ ổn định. Hệ thống giao thông, điện, nước được đưa đến tận từng lô là điểm cộng rõ ràng, thể hiện phương châm "bố trí nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ" mà lãnh đạo xã Khánh Nhạc nhấn mạnh. Nhưng ngôi nhà kiên cố không tự động đồng nghĩa với an tâm: câu hỏi về việc làm, thu nhập, mạng lưới xã hội cũ vẫn lơ lửng trong mọi cuộc trò chuyện của người dân.
Mười khu tái định cư và bài toán hạ tầng – sinh kế
Để phục vụ giải phóng mặt bằng hạ tầng cho dự án cao tốc Ninh Bình Hải Phòng, các địa phương đã bố trí 10 khu tái định cư với tổng diện tích khoảng 12,5ha, đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho 338 hộ dân bị ảnh hưởng. Riêng khu tái định cư xóm 11 đầu tư hạ tầng hơn 15 tỉ đồng, từ đường giao thông, vỉa hè, cống thoát nước đến hệ thống điện nước đưa tận chân công trình. Việc sớm bố trí đất tái định cư giúp người dân chủ động xây nhà, bàn giao mặt bằng, dự án rút ngắn thời gian thực hiện từ 6 năm còn 3 năm và dự kiến hoàn thành cuối tháng 11.2026. Nhưng nếu chỉ dừng ở hạ tầng vật chất, các khu tái định cư dễ trở thành những “ốc đảo” thiếu sinh kế. Chính quyền đã làm phần khó là giải phóng đất và đầu tư cơ sở; phần khó không kém là gắn các khu dân cư mới vào chuỗi việc làm, dịch vụ, giáo dục, y tế sẵn có để người dân không bị đứt gãy hành trình cuộc sống.
Cao tốc mở cửa kinh tế biển Ninh Bình, người dân có vào được phòng khách?
Song song với cao tốc, tuyến đường trục phát triển nối vùng kinh tế biển tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình) với cao tốc Cầu Giẽ – Ninh Bình dài khoảng 46km, tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỉ đồng, được kỳ vọng tạo đột phá hạ tầng và mở rộng không gian phát triển kinh tế biển Ninh Bình. Tuyến này đã rút ngắn khoảng cách địa lý, khiến việc vận chuyển hàng hóa và đi lại của du khách thuận lợi hơn; nhiều đoàn khách từ Hà Nội và các tỉnh lân cận xuống biển Thịnh Long nhanh hơn, lượng khách cuối tuần tăng rõ rệt. Điều đó cho thấy giao thông tốt có thể biến tiềm năng thành dòng khách, dòng hàng. Nhưng câu hỏi gai góc là: liệu những hộ vừa di dời vì cao tốc có cơ hội tham gia chuỗi du lịch, dịch vụ ấy, hay chỉ đứng bên lề nhìn xe cộ nối nhau qua cửa ngõ mới? Cao tốc không nên chỉ nối các khu công nghiệp và bãi biển với nhau, mà phải nối cả người dân địa phương vào tương lai kinh tế của chính vùng đất họ đang sống.
Kết luận: Đo thành công cao tốc bằng chất lượng cuộc sống tái định cư
Dự án cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng, với đoạn qua địa bàn tỉnh dài 25,3km, vận tốc thiết kế 120km/h, đang được tăng tốc thi công và dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 11.2026. Khi tuyến đường thông xe, thời gian di chuyển sẽ rút ngắn, chi phí logistics giảm, và phát triển kinh tế biển Ninh Bình có thêm đòn bẩy. Tuy nhiên, thước đo lâu dài không chỉ nằm ở lưu lượng xe hay dòng vốn đầu tư, mà ở chất lượng cuộc sống của 338 hộ đã nhường đất cho dự án. Chính sách tái định cư cao tốc Ninh Bình đã đi được bước đầu về hạ tầng; bước tiếp theo phải là đồng hành về sinh kế, an sinh xã hội và tiếng nói cộng đồng trong quy hoạch mới. Cao tốc có thể rút ngắn khoảng cách giữa Ninh Bình và Hải Phòng, nhưng công bằng phát triển chỉ đến khi khoảng cách giữa người dân bị di dời và các cơ hội kinh tế mới cũng được thu hẹp.
