Tái định cư Ninh Bình: Khi bản đồ giao thông vẽ lại bản đồ đời sống
Tái định cư Ninh Bình trong bối cảnh xây dựng cao tốc Ninh Bình Hải Phòng là quá trình di dời, bố trí nơi ở mới có hạ tầng giao thông, điện, nước được đầu tư đồng bộ cho hàng trăm hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án hạ tầng, với mục tiêu giúp cộng đồng địa phương ổn định cuộc sống đồng thời giải phóng mặt bằng cho tuyến đường chiến lược. Ở cấp độ tỉnh, đây không chỉ là thủ tục kỹ thuật mà là sự thay đổi sâu sắc cấu trúc xã hội: cả xóm làng phải dịch chuyển theo bước tiến của cao tốc. Người dân không thụ động đứng ngoài cuộc chơi hạ tầng; họ chính là tuyến đầu chịu tác động. Vì thế, mọi đánh giá về thành công của dự án cao tốc Ninh Bình Hải Phòng phải bắt đầu từ câu hỏi: đời sống tái định cư được cải thiện đến đâu, chứ không chỉ từ tốc độ xe chạy trên mặt đường.
Nhịp xây nhà khẩn trương: Hy vọng mới nhưng không che được những lo lắng
Những ngày này, khu tái định cư xóm 11, xã Khánh Nhạc là công trường mở: nhiều ngôi nhà mới đang dần hình thành trên các lô đất đã được bàn giao. Không khí khẩn trương cho thấy một điều tích cực: người dân không muốn kéo dài trạng thái lưng chừng giữa cũ và mới, họ muốn nhanh chóng cắm rễ tại nơi ở mới. Gia đình ông Chu Văn Sơn đã chuyển đến sống trên gần 100m2 đất, với nhận xét thẳng thắn: vị trí ngay mặt đường tỉnh lộ ĐT 481B thuận tiện cho đi lại và buôn bán, hệ thống giao thông, điện, nước khá đầy đủ nên "yên tâm hơn" khi chuyển đến. Nhưng đằng sau sự yên tâm về hạ tầng là những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng: sẽ kiếm việc ở đâu, duy trì sinh kế thế nào khi nếp sống cũ bị cắt ngang bởi đường cao tốc?
Tái định cư quy mô lớn: Con số đẹp chưa đủ để bảo đảm cuộc sống
Cao tốc Ninh Bình Hải Phòng đoạn qua Ninh Bình dài khoảng 25,3km, tốc độ thiết kế tối đa 120km/h, bề rộng nền đường 24,75m, với tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 9.113 tỉ đồng. Những con số ấn tượng này đi kèm một thực tế xã hội không kém phần lớn: 10 khu tái định cư với diện tích khoảng 12,5ha được bố trí cho 338 hộ dân bị ảnh hưởng, hạ tầng các khu này được đầu tư hơn 175 tỉ đồng, từ giao thông đến điện, nước. Khu xóm 11 ở Khánh Nhạc riêng đã dành hơn 1ha đất cho 27 hộ, với cơ sở hạ tầng trị giá hơn 15 tỉ đồng. Những khoản đầu tư ấy cho thấy nhà ở được coi trọng, nhưng nếu dừng lại ở chỗ ở, dự án hạ tầng sẽ mới chỉ giải quyết một nửa bài toán. Bởi sinh kế không nằm trong số mét vuông nền nhà, mà ở khả năng gắn kết người dân với mạng lưới kinh tế mới hình thành quanh cao tốc.
Cao tốc CT.11 và mạng lưới hạ tầng: Cơ hội vùng, thách thức cộng đồng
Song song với cao tốc Ninh Bình Hải Phòng, tỉnh đang đề xuất tuyến cao tốc nội tỉnh CT.11 dài 25,1km, từ nút giao Liêm Tuyền kết nối cao tốc Bắc Nam đến quốc lộ 10 tại phường Đông A, quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, có làn dừng khẩn cấp và đường gom hai bên. Tổng mức đầu tư dự kiến 11.500 tỉ đồng từ ngân sách trung ương, thực hiện giai đoạn 2026-2030, và địa phương đề nghị được làm cơ quan chủ quản dự án. Theo cơ quan quản lý, khi hoàn thành, tuyến này sẽ hoàn thiện mạng lưới giao thông Ninh Bình, tăng cường kết nối với phía nam đồng bằng sông Hồng, Thủ đô Hà Nội, các tỉnh phía Bắc, đồng thời nối khu kinh tế Ninh Cơ và các trung tâm logistics với các cực phát triển lớn. Cơ hội phát triển vùng là rõ, nhưng càng nhiều dự án hạ tầng, bài toán tái định cư và thích ứng của cộng đồng địa phương càng trở nên dài hạn, không thể xem là việc "một lần rồi thôi".
Kết luận: Tái định cư phải được nhìn như chính sách xã hội, không chỉ là thủ tục dự án
Đến ngày 2.8, công tác giải phóng mặt bằng cho cao tốc Ninh Bình Hải Phòng đoạn qua Ninh Bình đã cơ bản hoàn thành, thời gian thực hiện dự án được rút ngắn từ 6 năm xuống còn 3 năm, dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 11.2026. Tốc độ triển khai cho thấy quyết tâm biến các dự án hạ tầng thành động lực phát triển. Tuy nhiên, nhìn từ các khu tái định cư Ninh Bình, rõ ràng thành công của những đại dự án này không thể đo bằng chiều dài km hay mức đầu tư, mà phải đo bằng chất lượng đời sống mới của 338 hộ dân đã nhường chỗ cho cao tốc. Nếu nhà cửa khang trang nhưng sinh kế bấp bênh, sự công bằng phát triển vẫn là một lời hứa chưa trọn. Tái định cư cần được coi là một phần của chính sách xã hội đi cùng hạ tầng: hỗ trợ nhà ở chỉ là bước khởi đầu, kế tiếp phải là hỗ trợ việc làm, phục hồi sinh kế và xây dựng cộng đồng mới đủ gắn kết để làm chủ tương lai bên cạnh cao tốc.
