Đường sắt cao tốc Việt Nam: cuộc chơi mới của ngành xây dựng
Đường sắt cao tốc Việt Nam là tập hợp các dự án hạ tầng giao thông hiện đại sử dụng đường đôi điện khí hóa, tốc độ vận hành rất cao, được triển khai theo hình thức đối tác công tư, huy động hệ thống nhà thầu xây lắp trong nước, các trường đại học và đối tác công nghệ quốc tế cùng tham gia thiết kế, thi công và chuyển giao công nghệ. Đây không còn là một dự án giao thông đơn lẻ mà là sân chơi chiến lược, nơi các nhà thầu xây dựng Việt Nam buộc phải nâng cấp năng lực để bước lên “đường ray” mới của thị trường. Điểm đáng chú ý là cuộc đua đang diễn ra theo hướng tái cấu trúc năng lực: ai có nhân lực chuyên sâu, công nghệ thi công hiện đại và khả năng tích hợp dự án sẽ chiếm ưu thế trong chuỗi gói thầu đường sắt sắp tới.
CC1, Đèo Cả, Vinaconex, FECON: xây năng lực trước khi xây đường sắt
Các nhà thầu xây dựng lâu năm đang hiểu rõ rằng để bước vào thị trường đường sắt cao tốc Việt Nam, điều quan trọng không phải là “điền tên” trong hồ sơ dự thầu, mà là chứng minh năng lực mới. Tổng Công ty Xây dựng số 1 đã phối hợp cùng một trường đại học kỹ thuật lớn tổ chức chương trình đào tạo chuyên sâu về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và công trình hầm metro, nhằm chuyển đổi kiến thức đội ngũ kỹ sư từ xây dựng truyền thống sang hạ tầng giao thông hiện đại. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: chuẩn bị nhân lực, chứ không chỉ mua thêm thiết bị. Tập đoàn Đèo Cả lại chọn hướng đi đậm tính liên kết, hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài về thiết bị và công nghệ thi công, đồng thời đặt hàng đào tạo nhân sự đường sắt tại các trường đại học trong nước. Nếu nhìn tổng thể, nhóm nhà thầu này đang đặt cược vào khả năng tự thân nâng cấp thay vì chờ vào tư vấn ngoại.
Đạt Phương: bước nhảy từ cầu đường truyền thống lên cao tốc
Trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn còn ở giai đoạn chuẩn bị, Đạt Phương đã nhanh chân bước thẳng vào một gói thầu đường sắt cụ thể và có giá trị lớn. Theo công bố ngày 21/9, doanh nghiệp này ký hợp đồng thi công gói thầu “Đúc dầm và lao dầm cầu điển hình Km0+000 - Km13+499” với tổng giá trị gần 2.294 tỷ đồng, trong đó phần công việc trực tiếp chỉ hơn 900 tỷ đồng. Đây là gói thầu thuộc tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, một đoạn dài khoảng hơn 120 km đi qua 4 địa phương, với công nghệ tàu do một đối tác châu Âu cung cấp cùng cam kết chuyển giao công nghệ và phối hợp lắp ráp, bảo trì. Việc một nhà thầu cầu đường truyền thống trúng gói thầu đúc và lao dầm cho thấy chiến lược chia nhỏ gói thầu đường sắt đang tạo khoảng trống cho các đơn vị chuyên ngành, thay vì để toàn bộ giá trị rơi vào tay một vài tổ hợp lớn.
VinSpeed và hệ sinh thái gói thầu đường sắt cao tốc
Đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh cho thấy cách một nhà đầu tư hạ tầng mới như VinSpeed đang xây dựng hệ sinh thái gói thầu đường sắt, thay vì một mô hình tổng thầu ôm trọn. Dự án được triển khai theo phương thức PPP, với phần vốn tự có của chủ đầu tư được công bố ở mức hơn 22.000 tỷ đồng, phần còn lại huy động theo phương án tài chính của dự án. Trước đó, liên danh gồm một doanh nghiệp bất động sản lớn và một công ty xây dựng đã ký các hợp đồng thiết kế – thi công tuyến Hà Nội – Quảng Ninh cùng tuyến Bến Thành – Cần Giờ với tổng giá trị hàng chục nghìn tỷ đồng, cho thấy quy mô thị trường đang mở ra cho nhiều nhà thầu khác nhau. Chiến lược của VinSpeed khá rõ: tạo một ma trận gói thầu chuyên biệt, để kéo được các nhà thầu xây dựng trong nước có kinh nghiệm từng mảng tham gia, từ cầu dầm, nền móng đến thiết kế tổng thể.
Tác động kinh tế và cuộc sàng lọc nhà thầu xây dựng
Khi dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đặt mục tiêu hoàn thành và đưa vào khai thác năm 2028, lợi ích không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian di chuyển giữa hai địa phương xuống khoảng 23 phút, tức nhanh hơn từ 5 đến 7 lần so với hiện nay. Tác động kinh tế lớn hơn nằm ở chỗ ngành xây dựng Việt Nam buộc phải tự nâng cấp: không doanh nghiệp nào có thể bước vào gói thầu đường sắt nếu vẫn giữ tư duy thi công đường bộ truyền thống, thiếu công nghệ thi công hầm, xử lý nền móng phức tạp hay tổ chức dự án theo mô hình EPC. Trong giai đoạn tới, việc các nhà thầu như CC1 tiếp tục mở rộng hợp tác với các trường đại học chuyên ngành để xây dựng đội ngũ nhân sự đáp ứng yêu cầu hạ tầng hiện đại cho thấy cuộc chơi này sẽ là vòng sàng lọc khắc nghiệt. Ai chủ động đầu tư nhân lực, công nghệ hôm nay sẽ là người thống trị thị trường gói thầu đường sắt ngày mai.
