Khủng hoảng vật liệu xây dựng: điểm nghẽn mới của cao tốc Đồng bằng sông Cửu Long
Khủng hoảng vật liệu xây dựng trong các dự án cao tốc vùng Đồng bằng sông Cửu Long là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng cát, đá và vật liệu xử lý nền đất yếu, khiến nhiều gói thầu dù huy động hàng nghìn lao động, máy móc vẫn không thể thi công đúng kế hoạch, đe dọa tiến độ chung và làm lộ rõ những lỗ hổng trong quản lý chuỗi cung ứng hạ tầng ở cấp vùng và quốc gia. Dự án cao tốc Cà Mau Đất Mũi và tuyến Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đang là hai ví dụ điển hình cho cuộc khủng hoảng này, nơi tiến độ thi công chậm không còn là câu chuyện nội bộ của nhà thầu, mà là lời cảnh báo về cách chúng ta chuẩn bị nguồn lực cho các dự án hạ tầng Cần Thơ và toàn khu vực. Vấn đề không chỉ là thiếu vài triệu mét khối cát, đá, mà là thiếu một cơ chế chủ động điều phối vật liệu theo quy mô mạng lưới cao tốc liên vùng.
Cao tốc Cà Mau Đất Mũi: 3.000 người trên công trường nhưng tiến độ mới 8%
Trên công trường cao tốc Cà Mau - Đất Mũi dài 82km, nhà thầu đang duy trì thường xuyên khoảng 2.500-3.000 nhân sự mà sản lượng thi công mới đạt xấp xỉ 8% tổng mức đầu tư. Đây là con số cho thấy tiến độ thi công chậm không phải vì thiếu quyết tâm hay thiếu người, mà vì thiếu vật liệu và giải pháp nền móng phù hợp. Dự án đang thiếu khoảng 2,5 triệu m³ cát sông cho cao tốc và cầu vượt biển, cùng nhu cầu 1,5 triệu m³ đá cường độ cao mà nhà thầu phải kiến nghị An Giang tăng trữ lượng, công suất khai thác. Như lời cảnh báo được nêu tại hiện trường: "Dự án cao tốc Cà Mau - Đất Mũi đang thiếu nguồn cát san lấp". Nếu không gỡ khẩn cấp nút thắt vật liệu, mọi cam kết về mốc hoàn thành cuối năm 2028 cho tuyến cao tốc và năm 2029 cho cầu, cảng Hòn Khoai sẽ chỉ là mục tiêu trên giấy.
Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng: thiếu hàng triệu mét khối cát, đá và bài toán chuỗi cung ứng
Nếu cao tốc Cà Mau Đất Mũi thiếu cát, thì tuyến Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng lại đang đối mặt một khủng hoảng vật liệu xây dựng đa tầng: thiếu cả cát đắp lẫn đá cho ba dự án thành phần lớn. Nhu cầu cát đắp của bốn dự án thành phần lên tới khoảng 27,2 triệu m³, song hiện mới đưa về công trường 21,9 triệu m³, còn thiếu khoảng 5,3 triệu m³. Về đá, An Giang cam kết cung cấp khoảng 1,15 triệu m³ từ mỏ Antraco, trong đó đã đưa về công trường khoảng 0,99 triệu m³, nhưng vẫn còn khoảng 2,94 triệu m³ đá chưa xác định được nguồn. Không ngạc nhiên khi dự án thành phần do UBND TP Cần Thơ quản lý mới đạt khoảng 58% sản lượng, dù tuyến chính cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dài 110km đã hoàn thành và khai thác. Những con số này cho thấy hệ thống cấp phát vật liệu hiện nay vận hành theo kiểu “mạnh ai nấy lo”, thiếu một cơ chế điều phối vùng, dẫn tới dự án đủ cát thì thiếu đá, nơi đủ đá thì kẹt thủ tục khai thác.
Vai trò “điều phối trưởng” của Chính phủ và áp lực phải gỡ nút thắt ngay
Trong bối cảnh tiến độ thi công chậm vì khủng hoảng vật liệu xây dựng, chuyến kiểm tra hiện trường ngày 12/9 của Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc là tín hiệu cho thấy Chính phủ buộc phải bước vào vai trò "điều phối trưởng" chuỗi cung ứng hạ tầng. Tại công trường Cà Mau, ông yêu cầu tỉnh Cà Mau cùng chủ đầu tư, nhà thầu tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp”, đồng thời chủ động dùng giải pháp kỹ thuật để rút ngắn thời gian gia tải, chờ lún. Với vật liệu, yêu cầu đặt ra là An Giang phải ưu tiên hỗ trợ nguồn đá còn thiếu cho các dự án trọng điểm, và nếu nguồn trong nước không đủ, cần nghiên cứu phương án nhập khẩu từ Campuchia. Ở tuyến Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Phó Thủ tướng yêu cầu Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long rà soát nguồn cung, nâng công suất, mở thêm mỏ và điều chuyển vật liệu giữa các địa phương. Đây là những mệnh lệnh thể hiện quan điểm rất rõ: điểm nghẽn vật liệu phải được gỡ ngay, không được phép kéo dài thành rủi ro tiến độ.
Giải pháp cho tương lai: từ xử lý nền đất yếu đến quy hoạch mỏ vật liệu liên vùng
Nhìn từ câu chuyện cao tốc Cà Mau Đất Mũi và các dự án hạ tầng Cần Thơ, bài học lớn nhất là không thể thiết kế các công trình hàng chục kilomet qua vùng đất yếu mà xem nhẹ bài toán vật liệu và giải pháp nền móng ngay từ đầu. Đề xuất chuyển khoảng 22km xử lý nền đất yếu sang cọc xi măng đất kèm cam kết về đích năm 2028-2029 cho tuyến cao tốc và hạng mục Hòn Khoai là một nỗ lực kỹ thuật đáng khuyến khích, nhưng chỉ là một mảnh ghép. Phần còn lại là phải xây dựng quy hoạch mỏ vật liệu mang tính liên vùng, có cơ chế điều chuyển linh hoạt giữa An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ… như yêu cầu của Phó Thủ tướng. Đồng thời, việc xem xét phương án cầu cạn trên một số đoạn phải hết sức thận trọng để không kéo dài thời gian thi công, không gây lãng phí, thiệt hại đầu tư. Nếu không biến những chỉ đạo hiện nay thành thể chế lâu dài, mỗi dự án cao tốc mới ở miền Tây sẽ lại mở ra một khủng hoảng vật liệu xây dựng mới, khiến giấc mơ kết nối vùng bằng cao tốc hiện đại liên tục bị trì hoãn.
