Chuỗi giá trị doanh nghiệp: Từ khẩu hiệu đến điều kiện sống còn
Chuỗi giá trị doanh nghiệp là mạng lưới các hoạt động từ nguyên liệu, sản xuất, logistics, phân phối đến thị trường, trong đó từng doanh nghiệp đảm nhận một công đoạn và được kết nối bằng tiêu chuẩn, dữ liệu và lợi ích kinh tế thống nhất. Ở Việt Nam, khu vực tư nhân đã giữ vai trò trọng yếu trong tăng trưởng, nhưng cấu trúc chuỗi giá trị vẫn rời rạc, nhất là với doanh nghiệp nhỏ vừa (DNNVV). Đông Nam Bộ hiện chiếm khoảng 20% dân số nhưng đóng góp hơn 30% GDP, 36% ngân sách và tập trung khoảng 42% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động của cả nước. Nếu không nhanh chóng biến lợi thế này thành các chuỗi giá trị doanh nghiệp liên hoàn, khu vực giàu tiềm năng nhất nước cũng có thể mắc kẹt trong mô hình gia công, chi phí thấp và khó thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.
Hệ sinh thái SME: Thừa số lượng, thiếu liên kết
Điểm nghịch lý hiện nay là hệ sinh thái SME ở phía Nam phong phú về số lượng nhưng yếu ở chất lượng liên kết. Phần đông vẫn là doanh nghiệp nhỏ vừa, hạn chế về công nghệ, quản trị, tài chính và khả năng liên kết với các tập đoàn FDI. Tăng trưởng quy mô như tại Đồng Nai – nơi GRDP 6 tháng đầu năm 2026 đạt trên 359,7 nghìn tỷ đồng, tăng 9,81% với khu vực công nghiệp – xây dựng tăng 11,84% và vốn đầu tư ngoài nhà nước tăng 15,73% – không tự động biến thành sức cạnh tranh nội tại khi doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo vẫn chịu áp lực về vốn, công nghệ và nhân lực. Yêu cầu đối với DNNVV để bước vào hệ thống phân phối lớn hay chuỗi FDI không chỉ là giá rẻ, mà là đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, yêu cầu xanh, chứng nhận, công nghệ, quản trị và năng lực cung ứng.
VPSF 2026: Doanh nghiệp lớn phải kéo doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi
Ngày 21/8/2026, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026 – Vòng bàn tròn kết nối nội lực cấp miền với Phiên bàn tròn khu vực phía Nam. Phiên này do Hội Doanh nhân trẻ TP. Hồ Chí Minh đăng cai, nhằm kết nối kiến nghị địa phương thành bài toán liên vùng và đề xuất chính sách quy mô lớn hơn. Từ góc nhìn thể chế, các bên đều thống nhất phải chuyển từ "xúc tiến kết nối doanh nghiệp" sang phát triển nhà cung ứng thực chất: đánh giá năng lực, nâng chuẩn, hỗ trợ công nghệ rồi mới kết nối đơn hàng. Một câu nói nên được trích lại là: "Một cuộc gặp chưa phải là kết quả. Một biên bản ghi nhớ chưa phải là kết quả". Kết quả thực phải đo bằng số doanh nghiệp được nâng chuẩn, số nhà cung ứng mới và giá trị giao dịch. Mô hình được nhấn mạnh là "doanh nghiệp đầu chuỗi dẫn dắt – Nhà nước hỗ trợ – DNNVV tham gia".
Liên kết vùng kinh tế: TP.HCM là trạm trung tâm của chuỗi
Liên kết vùng kinh tế phía Nam đang chuyển từ ý tưởng sang yêu cầu bắt buộc. Báo cáo tại VPSF 2026 nhận diện bảy nhóm vấn đề xuyên suốt: từ chất lượng thực thi thể chế, hạ tầng – logistics, mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị, đến công nghệ, chuyển đổi xanh, nhân lực và vốn. Con số gần 30% kiến nghị phải chuyển lên cấp cao hơn cho thấy nhiều vướng mắc đã vượt khỏi phạm vi một địa phương. Các tham luận làm rõ tính bổ trợ: TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường; Đồng Nai là trung tâm công nghiệp chế tạo và logistics quốc tế; Tây Ninh là cửa ngõ thương mại xuyên biên giới; Đồng bằng sông Cửu Long là vùng nguyên liệu nông nghiệp, thủy sản, năng lượng và kinh tế biển. Khi các lợi thế này được tổ chức thành một chuỗi giá trị liên hoàn, liên kết vùng mới chuyển từ lợi thế địa lý sang lợi thế cạnh tranh kinh tế.
Từ điều phối hành chính sang tích hợp chuỗi giá trị thực sự
Nếu tiếp tục coi liên kết vùng chỉ là họp bàn quy hoạch hay ký kết thỏa thuận, Việt Nam sẽ bỏ lỡ thời gian vàng để nâng cấp chuỗi giá trị doanh nghiệp. Trung ương Hội Doanh nhân trẻ đề nghị ba chuyển dịch: liên kết vùng phải đi từ kết nối hạ tầng sang kết nối chuỗi giá trị; chính sách hỗ trợ tập trung vào nâng cấp năng lực doanh nghiệp; cơ chế hợp lực công – tư gắn với đầu mối, trách nhiệm, thời hạn và kết quả cụ thể. TS. Trần Du Lịch đề xuất xây dựng Chương trình phát triển chuỗi giá trị Đông Nam Bộ, trước mắt xác định 5–7 chuỗi giá trị ưu tiên và lập "bản đồ chuỗi" để thấy doanh nghiệp đầu chuỗi, nhà cung ứng, các công đoạn còn thiếu cũng như nhu cầu logistics và nhân lực. Nút thắt lớn nhất vẫn là thể chế và cơ chế điều phối, bởi liên kết chỉ bền khi các bên nhìn thấy lợi ích kinh tế rõ ràng.
