Sách giáo khoa miễn phí là gì và phụ huynh đang kỳ vọng điều gì?
Sách giáo khoa miễn phí là chính sách giáo dục 2026 theo đó Nhà nước đầu tư sách giáo khoa đặt tại thư viện trường học, học sinh được mượn dùng trong năm học rồi hoàn trả để tái sử dụng, nhằm giảm chi phí sách học sinh và bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục cho mọi đối tượng, đặc biệt học sinh khó khăn. Nhìn từ góc độ gia đình, đây là một bước tiến lớn: phụ huynh tiết kiệm đáng kể khoản mua trọn bộ sách mỗi năm, nhất là ở những tỉnh có đông học sinh nghèo. Trong năm học 2026-2027, nhiều địa phương như TP.HCM, Quảng Ninh, Huế, Cà Mau và xã Hòa Vang (Đà Nẵng) bắt đầu thực hiện chính sách sách giáo khoa miễn phí cho học sinh. Tuy nhiên, niềm vui chưa trọn vẹn khi ngay tuần đầu chuẩn bị năm học, nhiều cha mẹ bất ngờ với khoản thu bắt buộc cho sách tiếng Anh, làm dấy lên câu hỏi: miễn phí đến đâu và ai thực sự được hưởng lợi?
200.000 đồng sách tiếng Anh: “khoản phí ẩn” trong chính sách miễn phí
Điểm gây bức xúc lớn nhất hiện nay là việc học sinh được miễn phí bộ sách giáo khoa chính khóa nhưng phụ huynh vẫn phải mua sách tiếng Anh khoảng 200.000 đồng mỗi năm. Đây là chi phí không hề nhỏ với các gia đình thu nhập thấp, khiến họ có cảm giác chính sách đang bị rỗng một phần quan trọng. Nguyên nhân nằm ở ranh giới pháp lý giữa sách giáo khoa và học liệu bổ trợ. Nghị định 271/2026/NĐ-CP chỉ chi trả cho các đầu sách nằm trong danh mục sách giáo khoa do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Trong khi đó, nhiều trường tổ chức chương trình tiếng Anh tăng cường, liên kết, hoặc dùng giáo trình quốc tế; toàn bộ bộ học liệu này – từ sách học, sách bài tập, học liệu thực hành, tài khoản học trực tuyến – đều do phụ huynh tự thanh toán. Câu hỏi đặt ra là: một chính sách đã được thiết kế để giảm chi phí sách học sinh sao lại bỏ ngỏ ngay môn học đang được coi là trọng tâm của hội nhập?
| Loại sách/học liệu | Được miễn phí | Phụ huynh tự chi trả |
|---|---|---|
| Sách giáo khoa trong danh mục Bộ GD&ĐT | Có (mượn từ thư viện) | Không |
| Sách tiếng Anh chính khóa thuộc danh mục | Có (tùy địa phương) | Không |
| Sách tiếng Anh tăng cường, liên kết | Không | Có |
| Học liệu thực hành, tài khoản trực tuyến tiếng Anh | Không | Có |
Nghệ An: ưu tiên hơn 216.000 học sinh khó khăn nhưng vẫn phải tính chuyện bổ trợ
Ở Nghệ An, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chọn hướng đi mang tính nhắm trúng đích: tập trung miễn phí sách giáo khoa cho học sinh diện ưu tiên, chính sách và vùng khó khăn thay vì dàn đều cho toàn bộ gần 760.000 học sinh. Theo đề xuất, 216.697 học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 ở vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, cùng học sinh gia đình chính sách, mồ côi, khuyết tật, hộ nghèo và cận nghèo sẽ được nhận sách giáo khoa miễn phí với tổng kinh phí hơn 42 tỷ đồng. Phương án này giúp phụ huynh tiết kiệm đúng nơi cần nhất, giảm áp lực chi tiêu ở những nơi mỗi bộ sách là một gánh nặng. Tuy vậy, câu chuyện tiếng Anh tăng cường và các bộ sách bổ trợ vẫn chưa được xử lý đồng bộ. Nếu các gói học liệu tiếng Anh ngoài danh mục tiếp tục để phụ huynh tự trả, khoảng cách chất lượng giữa học sinh được hỗ trợ sách giáo khoa và học sinh có khả năng mua trọn bộ học liệu sẽ vẫn tồn tại.
Khánh Hòa: pháp lý đi trước, chính sách có kịp bao trùm học liệu bổ trợ?
Khánh Hòa là một trong những địa phương chủ động đi sớm hơn lộ trình chung ba năm khi quyết định triển khai sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026-2027. Để làm được điều đó, tỉnh buộc phải hoàn thiện cơ sở pháp lý: ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, qua đó có căn cứ phân bổ ngân sách, mua sắm, quản lý và cấp phát sách giáo khoa theo đúng quy định. Đây là một động thái tích cực, cho thấy địa phương coi chính sách miễn phí sách giáo khoa là vấn đề an sinh xã hội chứ không chỉ là thủ tục hành chính. Điểm đáng chú ý là phạm vi áp dụng dự kiến bao trùm cả học sinh trường công lẫn tư thục nếu theo chương trình giáo dục phổ thông do Bộ ban hành, kể cả giáo dục thường xuyên và xóa mù chữ. Cách tiếp cận này giúp chính sách bao trùm hơn, góp phần giảm gánh nặng chi phí học tập cho gia đình và tăng công bằng tiếp cận giáo dục. Nhưng nếu nghị quyết chỉ dừng ở sách giáo khoa trong danh mục mà không chạm tới học liệu bổ trợ, đặc biệt là tiếng Anh, phụ huynh vẫn sẽ đối mặt với các khoản phải đóng ngoài chính sách.
Từ miễn phí sách giáo khoa đến đồng bộ hóa học liệu: cần một tầm nhìn đến 2030
Nghị định 271/2026/NĐ-CP không chỉ đặt nền cho chính sách sách giáo khoa miễn phí mà còn mở cơ chế cho địa phương đủ ngân sách triển khai sớm hơn lộ trình áp dụng toàn quốc dự kiến vào giai đoạn 2029-2030. Đây là cơ hội để các tỉnh thử nghiệm mô hình mượn – trả sách, hoàn thiện quy trình dán nhãn “Tài sản thư viện – Hàng không bán”, quản lý mã mượn – trả và bảo đảm phát sách trước ngày 20/8 cho học sinh. Nhưng nếu mục tiêu dài hạn là công bằng và tiết kiệm thực chất cho phụ huynh, chính sách không thể dừng ở bộ sách chính khóa. Cần một khung hướng dẫn thống nhất về việc xử lý chi phí học liệu bổ trợ, đặc biệt ở các môn ngoại ngữ, để tránh tình trạng “miễn phí trên giấy, thu thêm ngoài thực tế”. Một lộ trình đến 2030 phải trả lời rõ: sách giáo khoa miễn phí sẽ đi cùng những chuẩn nào về học liệu, đối tượng nào được hỗ trợ, và phụ huynh phải tự chi trả những gì. Khi đó, phụ huynh tiết kiệm không chỉ là khẩu hiệu mà là trải nghiệm cụ thể mỗi mùa khai giảng.
