Một chính sách tốt bị khựng lại ở vạch xuất phát
Chính sách sách giáo khoa miễn phí tại TP.Huế là chủ trương cấp, cho mượn sách giáo khoa không thu tiền nhằm giảm gánh nặng chi phí đầu năm học cho phụ huynh, bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách để tham gia chương trình giáo dục phổ thông, được triển khai sớm hơn lộ trình chung toàn quốc và gắn với hệ thống phân phối sách giáo dục qua đấu thầu và nguồn xuất bản chính thống. Từ năm học 2026-2027, TP.Huế quyết định cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, sớm hơn lộ trình thực hiện trên phạm vi cả nước theo quy định của Chính phủ. Đây là bước đi được nhiều phụ huynh đánh giá là thiết thực, nhất là trong bối cảnh chi phí học tập tăng và nhiều gia đình vẫn khó khăn. Tuy nhiên, ngay khi năm học mới bắt đầu, thay vì trở thành điểm sáng, chính sách cấp sách lại bộc lộ một nghịch lý: 21% học sinh toàn thành phố vẫn chưa có sách giáo khoa để học. Vấn đề không nằm ở ý tưởng, mà ở cách chuẩn bị và triển khai, đặc biệt là khâu đấu thầu mua sắm và tổ chức phân phối sách giáo dục.
Đấu thầu chậm, nhu cầu thay đổi: các mắt xích khiến 21% học sinh thiếu sách
Nếu nhìn kỹ vào quy trình, có thể thấy khoảng trống rõ ràng trong triển khai chính sách cấp sách. Trong đợt rà soát dịp nghỉ hè, số lượng đăng ký nhu cầu cấp phát sách giáo khoa mượn miễn phí ban đầu là 133.734 bộ với kinh phí tương ứng 28,2 tỷ đồng. Ngành giáo dục thành phố đã đăng tải mời thầu, nhưng đến thời điểm kết thúc mở thầu ngày 29/8 lại không có nhà thầu nào tham gia. Đó là điểm nghẽn đầu tiên: TP.Huế muốn triển khai sớm hơn cả nước, nhưng mốc thời gian đấu thầu lại quá sát ngày tựu trường, khiến bất kỳ trục trặc nhỏ nào ở khâu này cũng lập tức đẩy rủi ro sang phía học sinh. Khi học sinh tựu trường ngày 20/8 và 25/8, nhu cầu đăng ký thực tế giảm xuống chỉ còn 52.824 bộ, tức giảm 80.910 bộ do phụ huynh tự mua. Việc vừa khan hiếm sách giáo khoa trên thị trường, vừa thay đổi số liệu lớn như vậy buộc Sở GD&ĐT phải điều chỉnh gói thầu về khoảng 12,3 tỷ đồng và kéo dài thời gian mở thầu thêm 9 ngày. Hệ quả là đến chiều 9/9, vẫn còn khoảng 21% học sinh chưa có sách giáo khoa.
Tác động thực tế: phụ huynh xoay xở, nhà trường chữa cháy
Những bất cập ở cấp quản lý nhanh chóng chuyển thành áp lực rất cụ thể lên phụ huynh và giáo viên trong những ngày đầu năm học mới của TP.Huế năm học mới. Nhiều phụ huynh vất vả đi khắp các nhà sách để tìm mua sách nhưng kệ sách giáo khoa gần như trống, chỉ còn một số đầu sách lẻ. Có người phải tải file sách giáo khoa trên mạng để in cho con dùng tạm, kéo theo chi phí in màu và đóng sách không nhỏ và không phải gia đình nào cũng kham nổi. Trên lớp, giáo viên phải gửi file PDF tài liệu từ sách giáo khoa để học sinh tham khảo trước khi đến lớp, hoặc tổ chức cho các em mượn sách của bạn đã có đầy đủ sách. Về phía cơ quan quản lý, Sở GD&ĐT tổ chức họp với hiệu trưởng và giám đốc các trung tâm để quán triệt giải pháp dạy học trong 2 tuần đầu, yêu cầu các trường vẫn dạy bình thường, không chờ đủ sách giáo khoa mới triển khai. Nhà trường phải chuẩn bị học liệu thay thế bằng sách thư viện, sách dùng chung, học liệu số và sách giáo khoa điện tử miễn phí từ nhà xuất bản. Cách xử lý này giúp chương trình không bị gián đoạn, nhưng rõ ràng đặt thêm gánh nặng tổ chức lên giáo viên và làm tăng nguy cơ bất bình đẳng học tập giữa những em có sách và không có sách.
Thời điểm hoàn tất phân phối sách giáo dục và bài học cho chính sách an sinh
Theo thông tin từ ngành giáo dục, Sở GD&ĐT TP.Huế đã điều chỉnh, xây dựng lại kế hoạch và chương trình đấu thầu theo số liệu nhu cầu mới, hiện đang mời thầu và dự kiến đến ngày 19/9 mới mở thầu. Ước tính, thời gian sách giáo khoa về đủ cho số học sinh còn thiếu rơi vào khoảng 10 ngày đến 2 tuần sau ngày khai giảng. Khi lựa chọn được nhà thầu và hoàn thành gói mua sắm, cơ quan quản lý tin rằng tình trạng khan hiếm, thiếu sách sẽ được khắc phục, đồng thời tiếp tục liên hệ với Bộ GD&ĐT và nhà xuất bản để bảo đảm nguồn cung sách giáo khoa cho địa phương. Tuy nhiên, sự cố ngay trong năm đầu tiên triển khai sách giáo khoa miễn phí cho thấy một bài học rõ ràng: mọi chính sách an sinh, dù tốt đến đâu, cũng sẽ đánh mất phần lớn ý nghĩa nếu khâu tổ chức phân phối sách giáo dục không bám sát thực tế và lịch năm học. Từ cách tính toán thời điểm đấu thầu, kịch bản dự phòng nguồn sách, đến cơ chế phối hợp với hệ thống phát hành, TP.Huế cần biến trải nghiệm năm nay thành cơ hội chỉnh sửa quy trình, bảo đảm rằng từ những năm sau, khái niệm "sách giáo khoa miễn phí" không đi kèm với nỗi lo thiếu sách ngay trong tuần lễ khai giảng.
