Phòng học STEM chỉ phát huy khi giáo viên biết làm chủ không gian thực hành
Phòng học STEM trong trường phổ thông là không gian thực hành tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, được trang bị thiết bị hiện đại để học sinh vừa học kiến thức, vừa thiết kế, chế tạo và thử nghiệm sản phẩm gắn với đời sống, qua đó hình thành năng lực khoa học và sáng tạo ở mức cao. Nếu phải tóm tắt nỗ lực của Hưng Yên trong một câu, đó là: tỉnh đang chuyển trọng tâm từ đầu tư thiết bị sang nâng cao năng lực giáo viên – những người quyết định dạy học STEM hiệu quả. Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên tổ chức tập huấn giáo dục STEM cho 5 trường phổ thông có phòng thực hành, mời chuyên gia từ doanh nghiệp và trường đại học trực tiếp đào tạo đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Buổi tập huấn được thiết kế không phải để giới thiệu thiết bị, mà để thay đổi cách nghĩ, cách dạy, cách tổ chức hoạt động giáo dục STEM trường phổ thông theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Đầu tư hàng tỷ đồng cho phòng học STEM: áp lực phải dạy học STEM hiệu quả
Điểm dễ thấy nhất trong câu chuyện Hưng Yên là quy mô đầu tư phòng học STEM. Ba trường THPT chuyên Thái Bình, THPT Bắc Đông Quan và THCS Hiệp Cường được tài trợ phòng học STEM theo tiêu chuẩn quốc tế, trị giá khoảng 3,5 tỷ đồng mỗi phòng. THCS Nghĩa Trụ có phòng STEM hơn 1 tỷ đồng, còn THCS Nghĩa Dân đạt khoảng 300 triệu đồng. Đây là các phòng thực hành STEM hiện đại, đạt chuẩn quốc tế, không thua kém nhiều trung tâm sáng tạo ngoài xã hội. Nhưng đầu tư lớn không đồng nghĩa tự động có đổi mới. Chính Sở Giáo dục nhìn nhận một số trường chưa khai thác tương xứng với nguồn lực, thiết bị chưa được dùng hết công năng, thậm chí giáo viên còn ngại bước vào phòng học STEM. Câu hỏi đặt ra là: nếu giáo viên không được tập huấn bài bản, những phòng học này dễ trở thành "bảo tàng thiết bị" hơn là không gian học tập sống động. Vì thế, tập huấn giáo viên STEM là bước đi bắt buộc nếu không muốn lãng phí ngân sách và tài trợ.
Tập huấn giáo viên STEM: từ làm quen thiết bị đến thiết kế bài học gắn thực tiễn
Điểm tích cực của đợt tập huấn là cách tiếp cận rất thực hành. Giáo viên không chỉ nghe lý thuyết về giáo dục STEM trường phổ thông, mà được chuyên gia hướng dẫn trực tiếp trên thiết bị của phòng thực hành STEM thuộc chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM tại THCS Hiệp Cường. Các thầy cô làm quen với robot, AI, IoT, thực tế ảo và những thiết bị chuyên dụng như máy in 3D, máy cắt laser, kính hiển vi. Quan trọng hơn, họ được hướng dẫn xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, chủ đề STEM phù hợp với từng môn học và điều kiện thực tế mỗi trường, rồi thực hành tổ chức bài học, tạo sản phẩm minh hoạ, thảo luận và hoàn thiện phương án triển khai. Theo TS Nguyễn Viết Huy, buổi tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên trong tổ chức dạy học STEM, đồng thời hướng dẫn khai thác, sử dụng hiệu quả phòng học và thiết bị. Đây chính là "bộ kỹ năng" giáo viên cần: hiểu cách tổ chức hoạt động, biết dùng thiết bị, và có khả năng thiết kế bài học gắn với đời sống thay vì chỉ dạy theo sách.
Giáo viên là mắt xích trung tâm trong chiến lược nhân lực công nghệ cao
Một điểm thú vị là đợt tập huấn không chỉ có ngành giáo dục, mà còn có đại diện tập đoàn công nghiệp lớn. Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Lạc Hồng nhấn mạnh rằng khai thác hiệu quả phòng học STEM sẽ góp phần hình thành năng lực khoa học, công nghệ, sáng tạo cho học sinh, tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghệ cao như AI, robot, bán dẫn. Nói cách khác, dạy học STEM hiệu quả hôm nay chính là đặt nền cho đội ngũ kỹ sư và nhà nghiên cứu ngày mai. Trong chuỗi này, giáo viên là mắt xích trung tâm: "Các thầy, cô chính là những người đào tạo đội ngũ học sinh để sau này có thể làm chủ, vận hành các nhà máy và cơ sở nghiên cứu hiện đại". Muốn vậy, giáo viên phải vượt ra khỏi vai trò truyền đạt kiến thức, trở thành người tổ chức dự án, dẫn dắt thử nghiệm, kết nối kiến thức STEM với vấn đề thật của cộng đồng. Tập huấn giáo viên STEM, vì thế, không chỉ là hoạt động chuyên môn, mà là đầu tư dài hạn cho chiến lược nhân lực công nghệ cao.
Từ thí điểm 5 trường đến chiến lược lan tỏa giáo dục STEM toàn hệ thống
Hưng Yên rõ ràng không xem đợt tập huấn này là kết thúc, mà là khởi động cho một chiến lược dài hơi. Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị các cơ sở giáo dục tiếp tục chỉ đạo cán bộ quản lý, giáo viên chủ động đưa bài học STEM, chủ đề STEM và phương thức giáo dục STEM vào kế hoạch giáo dục, kế hoạch bài dạy phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị đã được đầu tư theo hướng đổi mới, sáng tạo, thực chất và hiệu quả. Ông Nguyễn Viết Huy cũng cho biết thời gian tới Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh bố trí nguồn lực để từng bước phát triển hệ thống phòng học STEM đồng bộ, theo các mức độ từ cơ bản đến tiêu chuẩn cao và nâng cao. Điều này gửi đi thông điệp rõ ràng: giáo dục STEM trường phổ thông không còn là phong trào, mà là trục chính của đổi mới giáo dục gắn với Nghị quyết về phát triển khoa học và công nghệ. Thách thức còn lại là biến những phòng học STEM đang rất mới, rất đắt tiền thành không gian quen thuộc, được sử dụng hằng tuần trong thời khóa biểu, nơi học sinh được phép sai, được thử, và được sáng tạo.
