Chính sách giáo dục mới: Từ yêu cầu của Thủ tướng đến lớp học
Chính sách giảm kỳ thi không cần thiết trong trường học là định hướng mới của ngành giáo dục nhằm cắt giảm các kỳ kiểm tra, cuộc thi mang tính hình thức, giảm áp lực thi cử học sinh, đồng thời giảm tải hành chính và giấy tờ báo cáo cho giáo viên, giúp việc đánh giá năng lực người học trở nên thực chất và nhân văn hơn. Đây không chỉ là một động thái kỹ thuật, mà là sự thay đổi tư duy quản lý, chuyển từ chạy theo thành tích sang coi trọng chất lượng học tập và sự an toàn tinh thần của học sinh. Điểm khởi đầu của chính sách giáo dục mới này là Chỉ thị số 31 về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 do Thủ tướng Lê Minh Hưng ban hành, trong đó yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để siết kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và khắc phục bệnh thành tích trong dạy học và đánh giá. Đáng chú ý, Thủ tướng yêu cầu cải cách công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng "giảm áp lực thi cử" và bảo đảm việc đánh giá năng lực người học là "thật" chứ không phải thành tích trên giấy. Trên cơ sở đó, Bộ GD&ĐT được giao nhiệm vụ chỉ đạo các địa phương rà soát, giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh. Đây là lần hiếm hoi mà yêu cầu giảm thi, giảm cuộc thi được nêu rõ ở cấp điều hành cao nhất, gửi thông điệp rõ ràng: thời của "thi cho đẹp báo cáo" đang phải dừng lại.
Cắt giảm cuộc thi trường học: Áp lực giáo viên giảm, thành tích không còn làm trung tâm
Nếu nhìn từ phía giáo viên, quyết định cắt giảm cuộc thi trường học là một bước giải tỏa quan trọng cho đội ngũ lâu nay bị trói buộc bởi phong trào và chỉ tiêu. Bộ GD&ĐT yêu cầu "cắt giảm triệt để" các cuộc thi không cần thiết và giảm mạnh hồ sơ, sổ sách, báo cáo hình thức; từ học kỳ I năm học 2026-2027, tuyệt đối không phát sinh thêm loại giấy tờ nào ngoài quy định của Bộ. Đó là lời khẳng định rằng mục tiêu không còn là tích lũy giấy khen, mà là bảo vệ quỹ thời gian và sức lực của giáo viên. Suốt nhiều năm, giáo viên mầm non và các cấp học khác phải mang trên vai khối lượng khổng lồ về báo cáo, phong trào, thi giáo án, thi đồ dùng dạy học, thi giáo viên giỏi… mà phần kết quả thường phục vụ báo cáo nhiều hơn phục vụ học sinh. Chính sách mới hướng tới giảm tải hành chính, chuyển từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó các thông tin về trẻ, cơ sở vật chất và chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục được cập nhật chính xác để làm căn cứ đánh giá. Quan trọng hơn, Bộ tuyên bố sẽ "kiên quyết khắc phục tình trạng chạy theo thành tích trong đánh giá", yêu cầu thanh tra, kiểm tra chuyển từ truy lỗi sang hỗ trợ, tư vấn, đồng hành với cơ sở giáo dục. Nếu thực thi đúng tinh thần này, áp lực giáo viên giảm không chỉ là khẩu hiệu mà sẽ là thay đổi thấy rõ trong đời sống nhà trường.
Hà Nội và các địa phương bước vào giai đoạn rà soát: Giảm thi nhưng không thả lỏng chất lượng
Ở cấp địa phương, những động thái cụ thể cho thấy chính sách giảm kỳ thi không cần thiết đã bắt đầu đi vào triển khai. Hà Nội đã nêu yêu cầu "rà soát, giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết" trong hệ thống giáo dục, qua đó hưởng ứng chỉ đạo của Bộ GD&ĐT về việc xem lại toàn bộ hoạt động thi đua, kiểm tra, đánh giá ở cơ sở. Điều này có ý nghĩa thực tế: mỗi cuộc thi được tổ chức là thêm một gánh nặng chuẩn bị, luyện tập, tuyển chọn; cắt bớt nghĩa là trả lại thời gian cho việc dạy học bình thường. Song, giảm thi không đồng nghĩa thả lỏng chất lượng. Chỉ thị của Thủ tướng yêu cầu vẫn phải tăng cường giáo dục ngoại ngữ, nhất là đưa tiếng Anh dần trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, thúc đẩy dạy học hai buổi/ngày, tăng cường STEM/STEAM, kỹ năng số, giáo dục thể chất, nghệ thuật, hướng nghiệp và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Nói cách khác, trọng tâm chuyển từ thi cử sang trải nghiệm học tập phong phú. Ở nhiều địa phương, việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp và đội ngũ cũng diễn ra song song với cải cách đánh giá. Một địa phương như Lào Cai đang tạm dừng ký hợp đồng với giáo viên, nhân viên để chờ quyết định chính thức về biên chế sự nghiệp giáo dục, đồng thời tổ chức lại cơ sở mầm non và phổ thông. Điều đó cho thấy thay đổi về thi cử nằm trong một bức tranh tái cấu trúc rộng hơn, nơi quản lý nhân sự, tổ chức trường học và đánh giá chất lượng được điều chỉnh đồng bộ.
Tác động lên học sinh và phụ huynh: Ít thi hơn, nhiều kiểm soát hơn với môi trường học tập
Với học sinh và phụ huynh, điểm đáng mừng đầu tiên là áp lực thi cử học sinh được đặt lên bàn chính sách như một vấn đề phải giải quyết, không còn bị coi là chuyện "tất yếu". Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT và các địa phương giảm áp lực không chỉ cho học sinh mà cho cả giáo viên và cha mẹ, bằng cách rà soát và giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết. Song song, yêu cầu tăng cường phòng chống gian lận thi cử, siết kỷ luật trường học và xử lý nghiêm vi phạm trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cho thấy định hướng là ít thi nhưng thi phải sạch, phải thật. Phụ huynh cũng được bảo vệ tốt hơn trước các dạng "áp lực mềm" như lạm thu, ép học thêm. Các địa phương được yêu cầu bảo đảm minh bạch trong việc thu các khoản theo quy định, công khai số điện thoại để tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái phép, và xử lý nghiêm hiệu trưởng cùng cơ quan quản lý trực tiếp nếu xảy ra tình trạng thu vượt quy định, ép buộc hay gợi ý học thêm gây sức ép lên học sinh và cha mẹ. Việc quản lý sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội trong trường học cũng được giao cho Bộ Công an chủ trì xây dựng phương án phối hợp với ngành giáo dục và địa phương, nhằm giảm nguy cơ bạo lực học đường và kiểm soát nội dung độc hại trên mạng. Có thể nói, chính sách mới không chỉ chạm vào số lượng bài thi, mà còn chạm vào tổng thể môi trường học tập: từ lớp học đến sân trường, từ phòng thi đến thế giới mạng mà học sinh đang sống cùng mỗi ngày.
Giảm thi chỉ là điểm khởi đầu: Cần bảo vệ quyền học và thời gian sống của học sinh
Nhìn tổng thể, chính sách cắt giảm cuộc thi trường học và cải cách đánh giá là bước ngoặt quan trọng nếu được thực thi đúng, nhưng nó mới là điểm khởi đầu chứ chưa phải đích đến. Chuyển từ quản lý bằng "hồ sơ, báo cáo" sang "dữ liệu, bằng chứng" sẽ giúp việc thanh tra, giám sát dựa trên kết quả nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, mức độ an toàn và hiệu quả quản lý nhà trường. Tuy nhiên, nguy cơ bệnh thành tích quay trở lại dưới hình thức mới luôn hiện hữu nếu áp lực điểm số và tỷ lệ tốt nghiệp vẫn được coi là thước đo duy nhất. Điều đáng kỳ vọng là khi áp lực giáo viên giảm, giáo viên mầm non và các cấp học khác sẽ có thêm thời gian cho việc thiết kế hoạt động học tập, chăm sóc cảm xúc và rèn kỹ năng sống, đạo đức, ý thức pháp luật cho học sinh – những nội dung được Thủ tướng nhấn mạnh phải được tăng cường. Nhưng để điều này thành hiện thực, các trường cần dứt khoát nói không với việc "biến" thời gian giảm thi thành thêm phong trào bề nổi. Giảm kỳ thi không cần thiết là lựa chọn dũng cảm trong một hệ thống từng quen với con số thành tích. Muốn chính sách giáo dục mới này mang lại thay đổi lâu dài, chúng ta phải bảo vệ quyền được học, được nghỉ ngơi và được lớn lên trong môi trường lành mạnh của học sinh như một giá trị cốt lõi, chứ không phải như một khẩu hiệu.
