Điểm nghẽn không nằm ở một khâu duy nhất
Các dự án khu công nghiệp tại Khu kinh tế mở Chu Lai đang mắc kẹt khi việc thu hồi đất, bố trí chỗ ở mới và hoàn tất thủ tục đất đai không tiến cùng nhịp, khiến mặt bằng liền khoảnh khó hình thành. Đây không chỉ là câu chuyện chậm bàn giao đất: mỗi phần việc chưa xong đều có thể giữ lại một phần dự án, làm nhà đầu tư khó triển khai đồng bộ.
Chiều 4/11, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Phan Thái Bình làm việc với Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai, các sở, ngành và nhà đầu tư để rà soát tiến độ, tìm cách tháo gỡ cho các dự án hạ tầng khu công nghiệp trọng điểm. Theo Ban Quản lý, bảy dự án được đưa vào diện rà soát gồm Tam Hiệp, Tam Anh 1, Tam Anh - An An Hòa, Tam Anh - Hàn Quốc, Tam Thăng mở rộng, Tam Thăng mở rộng 2 và Nam Thăng Bình - Phân khu B.
Danh sách dài cho thấy đây không phải một vướng mắc cá biệt. Tuy nhiên, cần phân biệt tình trạng đình trệ của từng dự án với tiến độ hoàn thiện hạ tầng trong toàn khu kinh tế: các số liệu được nêu phản ánh việc thu hồi đất, cho thuê đất và triển khai tại các dự án cụ thể, không phải thước đo tổng thể mọi công trình hạ tầng ở Chu Lai.
Mặt bằng da beo làm chậm cả phần đã khởi động
Những con số cho thấy mặt bằng dự án là nút thắt trực tiếp. KCN Tam Anh - An An Hòa rộng 435,8 ha, tổng vốn đầu tư 4.152 tỷ đồng, nhưng mới giải phóng được 118 ha, tương đương 27%. Dự án đã triển khai san nền, thoát nước và trạm xử lý nước thải giai đoạn 1 trên phần đất được bàn giao; điều đó không đồng nghĩa toàn bộ khu công nghiệp đã có mặt bằng liên tục để thi công.
Ở chiều ngược lại, KCN hậu cần cảng Tam Hiệp đã giải phóng 385/417 ha, đạt 92%, nhưng vẫn vướng thủ tục thuê đất, xác định giá đất cho khoảng 40,5 ha và nghĩa vụ tài chính. Tỷ lệ giải phóng cao vì thế chưa bảo đảm dự án có thể khép lại các thủ tục cần thiết. Việc xử lý phá sản kéo dài của Công ty CP Sản xuất Sô đa Chu Lai còn cản trở khai thác quỹ đất; nhà máy vẫn lưu giữ hóa chất, tạo thêm rủi ro môi trường.
Sự chênh lệch giữa diện tích đã thu hồi và phần việc còn vướng cho thấy tiến độ không thể đánh giá chỉ bằng một tỷ lệ. Khi các thửa đất còn lại nằm rải rác hoặc hồ sơ thuê đất chưa hoàn tất, phần đã làm xong vẫn có thể chưa đủ để tạo nhịp triển khai đồng bộ.
Tái định cư là điều kiện để bàn giao đất, không phải việc phụ
Giải phóng mặt bằng sẽ khó đi nhanh nếu người dân chưa nhận bồi thường, chưa có nơi ở thay thế hoặc còn tranh chấp về tài sản trên đất. Tại Tam Anh - An An Hòa, một số hộ chưa nhận tiền và chưa bàn giao đất; vướng mắc về nhà ở, công trình trên đất nông nghiệp và di dời mồ mả vẫn chưa được giải quyết. Khu tái định cư Tam Anh Nam giai đoạn 4 chưa hoàn thành, ảnh hưởng trực tiếp đến việc sắp xếp chỗ ở.
Áp lực tái định cư Chu Lai còn thể hiện ở Tam Anh 1: dự án rộng 167,05 ha đã giải phóng 146,45 ha, đạt 87%, nhưng cần khoảng 191 lô tái định cư trong khi quỹ đất tại xã Tam Anh đã hết. Đây là nghịch lý đáng chú ý: tỷ lệ thu hồi đất cao vẫn chưa giải quyết được phần còn lại nếu thiếu quỹ đất để bố trí cho các hộ phải di dời.
Vì vậy, chuẩn bị khu tái định cư phải được xem là một phần của tiến độ dự án, chứ không phải công việc làm sau khi nhà đầu tư cần đất. Nếu chỗ ở mới và phương án di dời mồ mả chưa sẵn sàng, việc yêu cầu bàn giao mặt bằng dễ kéo dài thêm bất đồng và làm chi phí xã hội tăng lên.
Đà Nẵng đặt hạn xử lý, nhưng trách nhiệm phải đi cùng kết quả
Lãnh đạo thành phố yêu cầu các xã, phường phối hợp với đơn vị giải phóng mặt bằng để xác định đúng nguồn gốc đất, phù hợp với quá trình sử dụng thực tế của người dân; Trung tâm Phát triển quỹ đất được giao rà soát, chuẩn bị quỹ tái định cư, còn địa phương phải kiểm tra đất nghĩa trang và lập phương án di dời mồ mả. Cách phân công này đúng hướng, bởi xử lý hồ sơ mà không gỡ được vướng mắc tại từng thửa đất thì tiến độ vẫn chỉ nằm trên giấy.
Đà Nẵng cũng yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm vì chậm thực hiện chỉ đạo về xác định giá đất. Các trường hợp đã có quy định hoặc quyết định về giá nhưng còn thiếu hướng dẫn, thông báo hay xác định nghĩa vụ tài chính phải xử lý trước ngày 10/11; hồ sơ đã trình Hội đồng thẩm định giá đất nhưng chưa được thông qua phải hoàn thành trước ngày 15/11.
Kết luận, các dự án Chu Lai không thể thoát cảnh đình trệ chỉ bằng mệnh lệnh tăng tốc. Thành phố cần biến các mốc thời gian thành kết quả có thể kiểm chứng: mặt bằng liền khoảnh, phương án tái định cư thực hiện được và thủ tục đất đai hoàn tất. Nếu không, những phần dự án đã khởi động sẽ tiếp tục bị ghìm bởi chính các khoảng trống còn lại.
