Từ khẩu hiệu chuyển đổi số đến lớp học cụ thể ở vùng sâu
Các sáng kiến trao tặng phòng STEM vùng khó khăn, thư viện điện tử học sinh và điểm kết nối tri thức của các doanh nghiệp viễn thông đang hình thành một lớp hạ tầng công nghệ giáo dục mới cho trường học vùng sâu, vùng xa, giúp các em tiếp cận khoa học, công nghệ và kỹ năng số ngay từ những bài học đầu tiên.
Điểm chung dễ thấy: thay vì chỉ nói về “chuyển đổi số giáo dục”, các doanh nghiệp đã bước vào sân trường bằng những hạng mục rất cụ thể: phòng thí nghiệm STEM, thư viện điện tử, đường truyền internet, tài khoản học AI, không gian học tập số chuẩn hóa. Đây là bước dịch quan trọng từ khẩu hiệu sang hạ tầng thực, đặc biệt tại những nơi mà ngay cả điện, mạng ổn định vẫn là điều xa xỉ. Viễn thông FPT phối hợp Bộ Công an trao tặng 12 phòng STEM tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đăk Lăk, Cần Thơ và Tây Ninh, mở cơ hội tiếp cận công nghệ cho học sinh vùng khó khăn. Cùng thời điểm khai giảng, FPT tặng 9 thư viện điện tử và tài khoản học AI cho toàn bộ học sinh Điện Biên, trong khi VNPT Net đưa vào khai thác các “điểm kết nối tri thức” ở nhiều tỉnh.
Phòng STEM vùng khó khăn: từ robot đến niềm tin nghề nghiệp
Hệ thống phòng STEM vùng khó khăn mà FPT Telecom đồng hành cùng Bộ Công an trao tặng cho các trường nội trú và điểm trường xa trung tâm là ví dụ điển hình về một can thiệp đúng chỗ và đúng thời điểm. Khi khoảng cách số ngày càng nới rộng, việc những ngôi trường ở miền núi, vùng đồng bào dân tộc được chạm tay vào robot, máy in 3D hay sân thi đấu lập trình không còn là chuyện “xa tít tận mây” mà là giờ học thường xuyên.
Trong ngày 5/9, các phòng học thực hành STEM hiện đại được trao cho điểm trường tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Tây Ninh, hướng đến vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn khó khăn. Mỗi phòng có bộ lắp ghép robot, sân thi đấu Thế vận hội robot, đấu trường Neo One trên máy tính, máy in 3D và trạm làm phim hoạt hình. Học sinh có thể trực tiếp lắp ráp, thử nghiệm, điều khiển và sáng tạo với các thiết bị này – nghĩa là kiến thức STEM không còn dừng ở sách giáo khoa. Thêm vào đó, internet FPT và dịch vụ nội dung đi kèm biến phòng học thành một lab số hoàn chỉnh. Quan trọng hơn, giáo viên được đào tạo STEM, giúp mô hình không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà tài trợ mà có thể tự vận hành lâu dài.
Thư viện điện tử và khóa học AI: mở rộng lớp học vượt khỏi cổng trường
Nếu phòng STEM là nơi học sinh “chơi với công nghệ”, thì thư viện điện tử và khóa học AI mà FPT trao tặng ở Điện Biên là cách kéo tri thức số vào từng giờ tự học, từng lần tra cứu của các em. Đây không chỉ là câu chuyện cài thêm vài máy tính; đó là thay đổi toàn bộ cách học của những đứa trẻ ở vùng biên giới vốn quen với sách giấy cũ, thiếu cập nhật.
Tại Trường Phổ thông nội trú Thanh Nưa, FPT trao 9 thư viện điện tử cho 9 trường phổ thông nội trú liên cấp khu vực biên giới trên địa bàn, cùng tài khoản học tập AI cho tất cả học sinh trong tỉnh. Theo lãnh đạo địa phương, đây là nguồn học liệu thiết thực, giúp học sinh tiếp cận tri thức, công nghệ và phương pháp học tập mới. Lộ trình học AI kéo dài 12 năm, từ hiểu khái niệm đến tự huấn luyện mô hình, lập trình ứng dụng và làm việc với dữ liệu, đồng thời lồng ghép nội dung về đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI. Câu chuyện không chỉ là “cho các em một khóa học thời thượng”, mà là đặt nền tảng để một thế hệ nông thôn, vùng biên giới có thể bước vào thị trường lao động số với kỹ năng tương đương bạn bè ở thành phố.
Điểm kết nối tri thức VNPT: hạ tầng công nghệ giáo dục cho cả cộng đồng
Trong khi FPT tập trung vào phòng STEM và thư viện điện tử học sinh, VNPT Net chọn mô hình “điểm kết nối tri thức” như những trung tâm học tập số thu nhỏ. Cách tiếp cận này đáng chú ý ở chỗ: nó vượt khỏi khuôn khổ một lớp học hay một trường, hướng đến một không gian dùng chung cho cả thầy cô, học sinh và rộng hơn là người dân địa phương.
Các điểm kết nối tri thức VNPT được đưa vào khai thác tại Tuyên Quang, Quảng Trị, Đà Nẵng và An Giang trong dịp khai giảng năm học mới. Mỗi điểm là một không gian học tập số chuẩn hóa về thiết bị, điện, mạng, an toàn và vận hành, tạo cơ hội giúp giáo viên, học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo tiếp cận công nghệ và tri thức số. Chương trình kéo dài 2026-2030, có sơ kết để rút kinh nghiệm. Đáng chú ý, tùy điều kiện địa phương, điểm kết nối còn được định hướng thành nơi hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công và thông tin kinh tế – xã hội trên môi trường số. Như vậy, hạ tầng công nghệ giáo dục ở đây không chỉ phục vụ trường học vùng sâu, mà trở thành nền tảng số cho cả xã, cả huyện.
Cần nhìn những sáng kiến này như bước khởi đầu, không phải đích đến
Điểm tích cực dễ nhận ra là các doanh nghiệp viễn thông đã chuyển thế mạnh cốt lõi của mình – mạng, thiết bị, nền tảng số – thành hạ tầng công nghệ giáo dục cụ thể cho những nơi yếu thế nhất. Từ phòng STEM vùng khó khăn đến điểm kết nối tri thức, từ thư viện điện tử đến tài khoản học AI, tất cả đều cùng mục tiêu mở cơ hội tiếp cận công nghệ và tri thức cho học sinh vùng sâu, vùng xa. Nếu trước đây, học sinh miền núi thường chỉ là “người dùng cuối” của chính sách giáo dục, thì nay các em bắt đầu được nhìn như đối tượng trung tâm của những chương trình chuyển đổi số.
Tuy nhiên, để các mô hình này không trở thành “phòng học trưng bày”, cần những bước đi tiếp theo: đảm bảo kinh phí vận hành, cập nhật nội dung, đào tạo giáo viên liên tục, đo lường hiệu quả. Thời gian tới, Viễn thông FPT dự kiến tiếp tục đồng hành Bộ Công an đem phòng STEM tới nhiều điểm trường vùng sâu, vùng xa khác, gắn với chương trình đi bộ, chạy bộ gây quỹ của cán bộ nhân viên. VNPT Net cũng thiết kế chương trình 5 năm với cơ chế sơ kết, điều chỉnh mô hình. Tóm lại, các sáng kiến hiện nay là bước khởi đầu đáng giá; câu chuyện tiếp theo sẽ là chúng được duy trì, mở rộng ra sao và có thực sự giúp một thế hệ trẻ vùng khó thoát khỏi bất lợi số hay không.
