Từ dấu mốc 50 năm đến nhu cầu tái định hình hợp tác an ninh
Hợp tác quốc phòng Việt–Thái và phối hợp chống tội phạm xuyên quốc gia là sự mở rộng tự nhiên của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, trong đó hai nước coi tin cậy chính trị, liên kết an ninh và phối hợp tại các cơ chế khu vực là công cụ then chốt để bảo vệ an ninh khu vực Đông Nam Á trước những thách thức xuyên biên giới ngày càng phức tạp. Cuộc tiếp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chủ tịch Quốc hội Thái Lan Sophon Zaram diễn ra đúng cao điểm kỷ niệm quan hệ ngoại giao 50 năm, nhưng đây không chỉ là hoạt động nghi lễ. Việc hai nhà lãnh đạo đặt trọng tâm vào hợp tác quốc phòng–an ninh cho thấy Hà Nội và Bangkok nhìn chung đang chọn cách đối mặt chủ động với các nguy cơ an ninh, thay vì chỉ nói về kinh tế và thương mại. Đây là sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy đối tác: coi an ninh là nền tảng để phát triển, không phải là vấn đề phụ.
Hợp tác quốc phòng Việt–Thái: từ biểu tượng hữu nghị đến trụ cột chiến lược
Điểm đáng chú ý trong cuộc gặp là việc hai nhà lãnh đạo nhất trí tiếp tục tăng cường hợp tác quốc phòng–an ninh, gắn với triển khai Chương trình hành động cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2026–2031. Thông điệp ở đây rất rõ: quốc phòng không chỉ là diễn tập, thăm viếng đơn thuần, mà phải trở thành trụ cột hỗ trợ cho toàn bộ quan hệ song phương. Khi Thái Lan khẳng định luôn coi trọng đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam và đánh giá hai nước có nhiều lợi ích chiến lược tương đồng, họ ngầm thừa nhận Hà Nội là một nhân tố ổn định trong kiến trúc an ninh khu vực Đông Nam Á. Về phía Việt Nam, việc nhấn mạnh hợp tác nghị viện như một trụ cột quan trọng cho thấy quốc phòng–an ninh cần khung pháp lý và giám sát, chứ không chỉ là thỏa thuận của cơ quan hành pháp. "Hai nhà lãnh đạo nhất trí sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế, nhất là ASEAN" là tuyên bố có thể trích dẫn như một cam kết chính trị rõ ràng.
Chống tội phạm xuyên quốc gia: bài kiểm tra độ tin cậy của quan hệ song phương
Việc hai bên nhấn mạnh phối hợp chặt chẽ trong công tác phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia là bước đi mang tính thực chất, vượt qua ngôn ngữ ngoại giao thông thường. Tội phạm ma túy, buôn người, rửa tiền hay tội phạm công nghệ cao không còn bị giới hạn bởi biên giới, và nếu Việt Nam–Thái Lan không chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra, dẫn độ, thì các tuyên bố về an ninh khu vực Đông Nam Á sẽ khó có nội dung thực tế. Thỏa thuận tăng cường phối hợp cho thấy hai nước sẵn sàng mở cửa hệ thống nghiệp vụ nhạy cảm cho nhau – điều chỉ có thể xảy ra khi tin cậy chính trị đủ cao. Đồng thời, việc Thái Lan đánh giá cao vai trò cầu nối của cộng đồng người Việt tại Thái Lan và Việt Nam đề nghị tạo điều kiện cho cộng đồng này ổn định cuộc sống cho thấy hai bên hiểu rằng chống tội phạm xuyên quốc gia không thể tách rời bảo vệ và huy động nguồn lực kiều dân.
Cơ chế khu vực, Chiến lược "Ba kết nối" và bài toán an ninh Đông Nam Á
Một điểm mang tính chiến lược là cam kết sớm cụ thể hóa Chiến lược "Ba kết nối" và tăng cường phối hợp tại các cơ chế ASEAN, Tiểu vùng Mekong và Liên hợp quốc. Khi nhấn mạnh kết nối hạ tầng, kết nối thể chế và kết nối con người, Việt Nam–Thái Lan đang đặt nền tảng cho một không gian liên kết vừa kinh tế vừa an ninh, nơi luồng hàng hóa, thông tin và con người được kiểm soát tốt hơn, giảm cơ hội cho tội phạm xuyên quốc gia lợi dụng. Việc hướng tới mục tiêu thương mại song phương phát triển cân bằng, bền vững, với kim ngạch 25 tỉ USD và xa hơn là 50 tỉ USD theo nhận thức chung của lãnh đạo hai nước cho thấy kinh tế được nhìn như động lực hỗ trợ ổn định. Tuy nhiên, để an ninh khu vực Đông Nam Á thực sự hưởng lợi, các cơ chế phối hợp quốc phòng–an ninh phải gắn với chuẩn mực chung của ASEAN, tránh trở thành các thỏa thuận song phương khó gắn vào cấu trúc tập thể.
Kết luận: ưu tiên chiến lược phải chuyển hóa thành hành động cụ thể
Cuộc gặp nhân dịp kỷ niệm quan hệ ngoại giao 50 năm không chỉ khẳng định chiều sâu hữu nghị mà còn đánh dấu sự dịch chuyển rõ nét: đặt hợp tác quốc phòng Việt–Thái, chống tội phạm xuyên quốc gia và phối hợp tại cơ chế khu vực lên hàng ưu tiên chiến lược. Đây là lựa chọn hợp logic khi môi trường an ninh Đông Nam Á ngày càng phức tạp và đường biên khó còn là bức tường chắn an toàn tuyệt đối. Vấn đề không còn là có hợp tác hay không, mà là hợp tác đến mức nào, với cơ chế minh bạch, chia sẻ thông tin ra sao, và liệu nghị viện hai nước có đủ vai trò giám sát để biến cam kết lãnh đạo thành chính sách nhất quán. Nếu Hà Nội và Bangkok biến những tuyên bố hiện nay thành các cơ chế cùng hành động – từ tuần tra chung, trao đổi dữ liệu đến phối hợp lập pháp – thì bước ngoặt an ninh trong quan hệ song phương có thể trở thành đóng góp cụ thể cho hòa bình và ổn định khu vực.
