Logistics Đồng bằng sông Hồng: Không gian vùng thay cho ranh giới hành chính
Logistics Đồng bằng sông Hồng là chiến lược tổ chức, kết nối và vận hành hạ tầng giao thông, kho bãi, cảng biển, cảng cạn và trung tâm phân phối trên toàn vùng 11 tỉnh, thành phố, nhằm giảm chi phí chuỗi cung ứng, gắn logistics với sản xuất – thương mại và nâng cao sức cạnh tranh kinh tế trong quan hệ với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Đồng bằng sông Hồng hiện đóng góp hơn 29% GDP cả nước, với diện tích hơn 26.000 km2 và dân số khoảng 23 triệu người, tạo ra một thị trường cung ứng và tiêu thụ hàng hóa rất lớn cho dịch vụ logistics. Nhưng mô hình phát triển theo địa giới hành chính, kho bãi nhỏ lẻ, cảng cạn ít gắn với cảng biển và mạng lưới vận tải thiếu phối hợp đã khiến chi phí logistics cao và sức cạnh tranh của vùng bị hạn chế. Việc tái định hình không gian logistics theo hướng liên kết hạ tầng vùng vì thế không phải lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc nếu vùng muốn giữ vị thế trong cuộc cạnh tranh Đông Nam Á.
Từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo: Hạ tầng liên vùng là nền tảng
Điểm mang tính bước ngoặt trong chiến lược logistics Đồng bằng sông Hồng là chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo một hệ thống hạ tầng liên vùng đồng bộ. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, các hoạt động kinh tế và logistics không có ranh giới hành chính, nên địa phương không thể xây dựng hệ thống khép kín mà phải kết nối và chia sẻ hạ tầng. Một câu nói đáng để trích dẫn là: "Mục tiêu được đặt ra là phát triển các trung tâm logistics lớn, liên vùng; tăng giá trị gia tăng và giảm chi phí logistics về mức tương đương với mặt bằng chung của thế giới". Điều này kéo theo yêu cầu quy hoạch hạ tầng logistics gắn với đường bộ, đường sắt, hàng hải, đường thủy nội địa và hàng không, trong đó đường sắt được xem là trục kết nối chiến lược. Khi các tuyến như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng hay hành lang cảng biển – sân bay – cao tốc được hoàn thiện, liên kết hạ tầng vùng sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh, chứ không còn là điểm nghẽn chi phí.
Trung tâm logistics quy mô lớn: Cỗ máy kéo dòng vốn chiến lược
Không gian logistics mới của Đồng bằng sông Hồng được thiết kế xoay quanh các trung tâm logistics quy mô lớn, liên vùng, thay vì mạng lưới kho bãi vừa và nhỏ, phân tán như trước. Chính các trung tâm này tạo dư địa để thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn đa quốc gia và các hãng tàu lớn, mở đường cho vùng bám sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Định hướng phân vai khá rõ: Hà Nội trở thành trung tâm phân phối, tiêu dùng, tài chính và logistics hàng không của phía Bắc; Hải Phòng phát triển trung tâm logistics quốc tế gắn với cảng biển quy mô lớn; Quảng Ninh tận dụng lợi thế cửa khẩu, biên mậu và kinh tế biển. Tại Hải Phòng, logistics tăng trưởng trên 10%/năm giai đoạn 2021-2025 và đã đóng góp khoảng 11,5% GRDP, cho thấy năng lực hình thành hệ sinh thái logistics quanh cảng Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn và các khu kinh tế là hoàn toàn thực tế. Về bản chất, trung tâm logistics quy mô lớn không chỉ là công trình hạ tầng, mà là “cỗ máy” kéo dòng vốn, công nghệ, quản trị toàn cầu vào chuỗi giá trị vùng.
Giảm chi phí chuỗi cung ứng để nâng năng lực cạnh tranh vùng
Nếu không giảm được chi phí chuỗi cung ứng, mọi tham vọng cạnh tranh Đông Nam Á sẽ vẫn nằm trên giấy. Chiến lược logistics Đồng bằng sông Hồng vì thế đặt mục tiêu rõ ràng: giảm chi phí logistics về mức tương đương mặt bằng chung thế giới, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng của dịch vụ. Theo định hướng tại diễn đàn, đến năm 2035 logistics phấn đấu đóng góp 5–7% GDP và đến năm 2050 đạt 7–10% GDP, với tốc độ tăng trưởng 15–20%, cho thấy vùng xem logistics là một ngành kinh tế trọng yếu chứ không chỉ là dịch vụ phụ trợ. Cốt lõi của bài toán chi phí không nằm ở việc xây thêm đường hay cảng đơn lẻ, mà ở cách tổ chức lại các mắt xích liên vùng: cảng biển, đường sắt, đường bộ, trung tâm logistics, dữ liệu và chuỗi sản xuất – thương mại phải được kết nối thành một hệ thống. Khi mạng lưới đa phương thức vận tải phối hợp chặt chẽ, thời gian vận chuyển, tỷ lệ rỗng, chi phí lưu kho sẽ giảm, từ đó năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và cả vùng được cải thiện.
Mở không gian đầu tư từ các mắt xích liên vùng và hướng tới phát triển bền vững
Điểm khác biệt của logistics Đồng bằng sông Hồng so với nhiều trung tâm trong khu vực là cách tiếp cận “không gian vùng thống nhất” thay vì để từng địa phương tự xây hệ thống riêng. Nghị quyết 27 đã đặt mỗi tỉnh, thành vào một vị trí trong chuỗi giá trị chung, từ đó buộc họ phải nhìn logistics như mạng lưới liên vùng và kinh tế xanh, thông minh, bền vững là hướng đi bắt buộc. Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng nền tảng trao đổi dữ liệu logistics, tăng kết nối, chia sẻ dữ liệu và phát triển các mô hình logistics thông minh, xanh, tham gia hành lang vận tải xanh quốc tế. Điều này mở ra một lớp không gian đầu tư mới: từ nền tảng số, hệ thống quản trị chuỗi cung ứng đến các giải pháp tự động hóa cảng và kho bãi. Về lâu dài, bài toán của Đồng bằng sông Hồng không chỉ là thêm công trình, mà là kiến tạo một hệ sinh thái logistics liên vùng, nơi các mắt xích hạ tầng, công nghệ và quản trị gắn kết để tạo lợi thế bền vững trong cạnh tranh Đông Nam Á.
