Logistics Đồng bằng sông Hồng: từ vị thế cửa ngõ đến tham vọng trung tâm khu vực
Logistics Đồng bằng sông Hồng là hệ thống hạ tầng, dịch vụ và chuỗi cung ứng kết nối sản xuất, lưu thông và xuất nhập khẩu của vùng với cả nước và thế giới, trong đó cảng biển, vận tải thủy nội địa, đường bộ, đường sắt và hàng không được quy hoạch thành mạng lưới liên hoàn nhằm giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh hàng hóa và thu hút đầu tư nước ngoài. Chiều 21/9, Diễn đàn Logistics Vùng lần VII với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng” đã diễn ra tại Trung tâm Hội nghị – Biểu diễn Hải Phòng, do VCCI phối hợp UBND thành phố Hải Phòng và các hiệp hội logistics tổ chức. Điều đáng chú ý là diễn đàn không bàn chuyện “thêm vài tuyến đường”, mà tranh luận cách biến logistics thành cấu phần cốt lõi của chiến lược phát triển vùng.
Từ luật đến luồng: vì sao vận tải thủy Việt Nam là “huyết mạch” bị bỏ quên?
Nếu Singapore xây vị thế bằng cảng nước sâu và thể chế thông suốt, thì Đồng bằng sông Hồng đang sở hữu lợi thế mà khu vực khác khó có: mạng lưới vận tải thủy Việt Nam dày đặc, nhưng lại bị trói bởi pháp lý chồng chéo và quy hoạch ngắn hạn. Miền Bắc và Bắc Trung Bộ có hơn 4.000 km đường thủy nội địa cùng 300 km tuyến ven biển có thể khai thác thương mại. Thế nhưng tuyến hành lang thủy số 1 Hải Phòng – Bắc Ninh hiện chỉ đáp ứng khoảng 20 chuyến mỗi tuần bằng tàu sông dưới 120 TEU do hạn chế tĩnh không cầu và luồng hẹp. Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi được cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng là “chìa khóa” tạo nền tảng pháp lý thống nhất, nhằm nâng tỷ lệ container đi bằng đường thủy và đường biển từ dưới 200.000 TEU lên 20% vào năm 2030, tương đương 2,6–3,1 triệu TEU. Nếu không kích hoạt huyết mạch này, giấc mơ cửa ngõ logistics Đông Nam Á chỉ là khẩu hiệu.
Cảng Hải Phòng phát triển mạnh nhưng thiếu mạng lưới kết nối chuỗi cung ứng
Không thể nói đến trung tâm logistics khu vực nếu cảng biển chỉ “đứng một mình”. Cụm cảng Hải Phòng năm 2025 đã vươn lên vị trí thứ 13 thế giới về hiệu suất khai thác, với 50 bến cảng, 6 trung tâm logistics lớn, 46 kho ngoại quan và 25 kho CFS. Đặc biệt khu bến cảng nước sâu Lạch Huyện đã đủ khả năng đón siêu tàu container tới 200.000 DWT, duy trì hơn 20 tuyến tàu mẹ kết nối trực tiếp Hải Phòng với Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Trung Đông và Ấn Độ. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu phải bảo đảm kết nối đồng bộ các phương thức vận tải với cảng biển, sân bay, đường cao tốc, khu vực sản xuất và các trung tâm hậu cần logistics trên toàn quốc. Theo giới doanh nghiệp, nếu chỉ dựa vào cao tốc mà không phá vỡ các “nút thắt” thể chế, không dùng mạnh đường thủy và đường biển, chi phí logistics khu vực sẽ khó giảm đáng kể.
Logistics không chỉ là dịch vụ hỗ trợ: đổi tư duy để cạnh tranh với các cảng khu vực
Phần lớn địa phương vẫn coi logistics là dịch vụ “đi sau” sản xuất, dẫn đến quy hoạch kho bãi, trung tâm logistics, tuyến giao thông không gắn với chiến lược phát triển vùng. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh logistics phải được nhìn nhận như bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế quốc gia, trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Với Đồng bằng sông Hồng, ông cho rằng vùng có nhiều lợi thế để trở thành cửa ngõ logistics quan trọng của phía Bắc, nhưng phải khắc phục đầu tư phân tán, kết nối chưa liên hoàn. Nói cách khác, nếu còn tư duy “quản lý, hỗ trợ” thay vì “kiến tạo, phục vụ và phát triển” thì cảng Hải Phòng phát triển bao nhiêu cũng khó tạo ra hệ sinh thái logistics đủ sức cạnh tranh với các trung tâm trong khu vực, dù là Singapore hay các cảng Thái Lan, Malaysia.
Năm nhóm nhiệm vụ chiến lược: điều kiện để logistics Đồng bằng sông Hồng vươn tầm khu vực
Muốn logistics Đồng bằng sông Hồng trở thành cửa ngõ logistics Đông Nam Á, các tuyên bố tại diễn đàn phải nhanh chóng biến thành chương trình hành động. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã phác thảo năm nhóm nhiệm vụ chiến lược cho toàn ngành logistics, đặc biệt với vùng này. Thứ nhất, triển khai thực chất Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn 2050 với mục tiêu tăng trưởng 12–15%/năm, giá trị gia tăng đạt 5–7% GDP và giảm chi phí xuống tương đương 12–15% GDP. Thứ hai, phát triển hạ tầng logistics khu vực đồng bộ với kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia, tăng kết nối giữa đường bộ, đường sắt, hàng hải, đường thủy, hàng không và hệ thống hậu cần. Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện thể chế về logistics, vận tải đa phương thức, hàng hải, đường thủy, hải quan, thương mại điện tử; đơn giản hóa thủ tục, liên thông và chia sẻ dữ liệu. Thứ tư, phát triển hệ thống cảng biển theo hướng trung tâm kinh tế hàng hải – logistics hiện đại, xanh, thông minh, tận dụng lợi thế cảng cửa ngõ quốc tế để hút hãng tàu, nhà khai thác cảng và doanh nghiệp logistics toàn cầu. Thứ năm, chuyển từ phát triển logistics theo địa giới hành chính sang tổ chức theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng. Kết luận lại, nếu Đồng bằng sông Hồng kiên quyết hành động theo năm trục này, cộng với cải cách Bộ luật Hàng hải và Đường thủy, vùng không chỉ là cửa ngõ logistics phía Bắc mà còn đủ cơ sở để cạnh tranh vị thế trung tâm logistics Đông Nam Á trong thập kỷ tới.
