Một bộ phim được nhớ bằng cả miền đất
Đất phương Nam là phim truyền hình ra mắt năm 1997, tác phẩm đưa câu chuyện về con người và văn hóa miền Nam đến với nhiều thế hệ khán giả qua một thế giới đậm dấu ấn vùng đất. Khi nhắc đến hậu trường Đất phương Nam, sức hút không chỉ nằm ở những khoảnh khắc bên máy quay mà còn ở cách bộ phim gợi lại một miền ký ức rộng hơn màn ảnh. Nguyễn Vinh Sơn, đạo diễn gắn liền với tác phẩm, sinh năm 1953 tại Quảng Trị. Tên ông còn đi cùng Tuổi thơ dữ dội (1989) và Trăng nơi đáy giếng (2008), nhưng Đất phương Nam vẫn là dấu mốc tiêu biểu trong sự nghiệp của ông. Bởi vậy, những hình ảnh liên quan đến bộ phim có giá trị vượt khỏi chuyện hoài niệm: chúng nhắc người xem về một lựa chọn nghệ thuật lấy con người, văn hóa và lịch sử của miền đất làm trung tâm.
Bức ảnh gợi nhớ một cuộc hội ngộ
Bức ảnh đi kèm ghi lại Nguyễn Vinh Sơn tại sự kiện ra mắt phim điện ảnh Đất rừng phương Nam năm 2023; đó là hình ảnh của một cuộc gặp gỡ, không phải tư liệu xác nhận cảnh quay trên phim trường. Cùng dịp ấy, đạo diễn và dàn diễn viên Đất phương Nam hội ngộ, tạo nên khoảnh khắc nối hai thế hệ làm phim và khán giả. Chi tiết này khiến bức ảnh đáng xem theo một cách khác: thay vì cố kể lại điều hình ảnh không chứng minh, nó cho thấy bộ phim cũ vẫn đủ sức quy tụ những người từng làm nên ký ức ấy. Trong một bài viết về hình ảnh hậu trường, sự phân biệt đó rất quan trọng. Không nên biến một tấm ảnh sự kiện thành bằng chứng cho cảnh quay cụ thể; giá trị của nó nằm ở sự hiện diện của người đạo diễn và sức sống lâu dài của tác phẩm.
Dấu ấn đạo diễn còn ở lại
Nguyễn Vinh Sơn qua đời sau thời gian lâm bệnh, theo thông tin được công bố ngày 22 tháng 10. Tin buồn khiến đạo diễn Nguyễn Quang Dũng bày tỏ sự bàng hoàng; ông gọi Vinh Sơn là người thầy, tiền bối đáng kính và kể rằng từng được ông dạy quay phim tại Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh. Những lời ấy giúp người xem nhìn lại Đất phương Nam không chỉ như một tác phẩm nổi tiếng, mà còn như kết quả của một hành trình nghề nghiệp và sự truyền nối giữa các thế hệ. Các tư liệu được cung cấp không xác nhận chi tiết cảnh Võ Tòng săn cá sấu hay bối cảnh quay tại rừng U Minh, vì thế không thể dùng chúng để tái dựng cảnh ấy như một sự thật hậu trường. Điều còn chắc chắn là tên Nguyễn Vinh Sơn gắn liền với bộ phim, và di sản của ông vẫn hiện diện trong ký ức khán giả.
