FTC Vietnam khởi động: sân chơi robotics không chỉ để thi cho vui
FIRST Tech Challenge Việt Nam là cuộc thi FTC robotics dành cho học sinh lớp 7-12, nơi các em tự thiết kế, chế tạo và lập trình robot để giải quyết những thử thách mô phỏng bài toán thực tế, qua đó phát triển đồng thời kỹ năng kỹ thuật, tư duy STEM, làm việc nhóm và kết nối cộng đồng trong một môi trường thi robotics quốc tế có chuẩn chung toàn cầu. Cuộc thi FIRST Tech Challenge Vietnam mùa giải 2026-2027 đã được Trường Đại học FPT phát động vào sáng 9/10 tại Hà Nội, chính thức mở màn cho hành trình mới của hàng trăm học sinh yêu thích khoa học công nghệ. Điều quan trọng không phải chỉ là thêm một sân chơi, mà là thêm một bệ phóng để giáo dục STEM cho học sinh bước ra khỏi sách vở, chạm đến chuẩn quốc tế ngay từ bậc phổ thông.
BIOBUZZ: khi robot trở thành “nhà sinh học” trên sân đấu
Chủ đề “BIOBUZZ” biến mùa giải mới thành phòng thí nghiệm sinh thái thu nhỏ, nơi robot không còn chỉ là cỗ máy chạy theo lệnh, mà mang trên mình câu chuyện về đa dạng sinh học và môi trường sống. Các đội phải lập trình robot mô phỏng hoạt động thu thập hạt phấn, mật hoa và đưa về tổ để ghi điểm, đồng nghĩa với việc tư duy kỹ thuật phải gắn với hiểu biết về hệ sinh thái. Đây là điểm khiến FIRST Tech Challenge Việt Nam khác với nhiều cuộc thi FTC robotics thiên về kỹ thuật thuần túy: học sinh buộc phải trả lời câu hỏi “robot của mình đang giải quyết vấn đề gì của thế giới thật?”. Chính kết nối này giúp thi robotics quốc tế không tách rời đời sống, mà trở thành công cụ giúp thế hệ trẻ đối thoại với các thách thức môi trường.
Từ lớp học đến đấu trường quốc tế: kỹ năng nào quyết định cuộc chơi?
Mùa giải FIRST Tech Challenge Việt Nam năm nay dự kiến có 40 đội, mỗi đội từ 3 đến 15 học sinh cùng một cố vấn chuyên môn. Con số tưởng lớn nhưng lại gửi đi một thông điệp rất rõ: không ai đi được tới Houston nếu chỉ biết code hoặc chỉ biết lắp ghép. Ở giai đoạn Autonomous, robot vận hành hoàn toàn bằng chương trình và cảm biến; sang Teleop, học sinh phải điều khiển bằng tay cầm và phối hợp chiến thuật với đội liên minh. Điều đó đòi hỏi kỹ năng kỹ thuật học sinh phải đủ sâu, nhưng kỹ năng giao tiếp, phân tích chiến thuật và xử lý áp lực còn phải đủ bền. Điểm đáng chú ý là hai đội xuất sắc không chỉ nhận giải trong nước mà còn giành quyền tranh tài giải vô địch thế giới FIRST Tech Challenge tại Mỹ. Đây không chỉ là phần thưởng, mà là bài kiểm tra tổng lực cho năng lực STEM của cả đội.
Giá trị thật của FTC: STEM không dừng ở robot
Nếu coi FTC Vietnam chỉ là nơi lắp robot rồi đi thi thì chúng ta đã bỏ lỡ phần quan trọng nhất của cuộc chơi. Bên cạnh kỹ năng lập trình và cơ khí, học sinh được khuyến khích tham gia thiết kế đồ họa, xây dựng website, truyền thông, gây quỹ và tổ chức hoạt động cộng đồng. Nói cách khác, mỗi đội là một “start-up thu nhỏ”: có sản phẩm (robot), có câu chuyện thương hiệu, có chiến lược tiếp cận cộng đồng. Một học sinh có thể không giỏi code nhưng lại tỏa sáng ở hùng biện, sản xuất video hay kết nối nhà tài trợ. Giáo dục STEM cho học sinh nhờ vậy không bị bó hẹp trong phòng lab, mà mở rộng sang tư duy kinh doanh, tổ chức và lãnh đạo. Đây chính là kiểu trải nghiệm mà chương trình học chính khóa thường thiếu: đưa các em vào bối cảnh làm việc đa nhiệm, đa vai trò như ngoài đời thật.
Không để robotics thành “đặc quyền”: cần gì để nhiều học sinh cùng được chơi?
Tổng giá trị giải thưởng mùa giải là 51 triệu đồng với 27 hạng mục khác nhau. Nhưng tác động quan trọng hơn những con số là việc thi robotics quốc tế có chạm đến những nhóm học sinh ít điều kiện hay không. Chính các học sinh từng tham gia đã chia sẻ mong muốn mang STEM lên vùng cao, đến với bạn bè chưa có cơ hội tiếp xúc công nghệ. Điều này phơi bày một thực tế: thiết bị, kinh phí và mentor vẫn là rào cản khiến nhiều trường khó tham gia, dù cuộc thi FTC robotics được tổ chức thường niên và ngày càng chuyên nghiệp. Trong bối cảnh giáo dục chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, nếu chỉ học sinh ở vài trường “mạnh” được hưởng lợi từ sân chơi này, chúng ta đang để lỡ tiềm năng của rất nhiều bạn khác. Câu chuyện tiếp theo của FTC Vietnam vì thế không chỉ là chọn ra hai đội đi Mỹ, mà là làm sao mở rộng cánh cửa cho nhiều học sinh hơn bước vào.
