Giải ngân vốn đầu tư công: động lực tăng trưởng, không chỉ là con số phần trăm
Giải ngân vốn đầu tư công là quá trình đưa nguồn vốn ngân sách đã được phê duyệt vào thực hiện các dự án hạ tầng, kinh tế – xã hội, sao cho dòng tiền dịch chuyển từ kế hoạch trên giấy sang khối lượng công trình hoàn thành ngoài thực tế trong một thời hạn nhất định, qua đó vừa nâng cấp kết cấu hạ tầng, vừa kích hoạt tăng trưởng kinh tế địa phương trên diện rộng. Từ góc nhìn này, tốc độ giải ngân không còn là chỉ tiêu kỹ thuật mà là thước đo năng lực tổ chức thực thi của chính quyền. Khi các địa phương dồn lực tháo gỡ điểm nghẽn, ưu tiên giải phóng mặt bằng và khơi thông thủ tục, họ đang chủ động biến vốn đầu tư công thành sức bật tăng trưởng, thay vì để vốn nằm chờ trong kế hoạch. Đó là lý do Phú Thọ và Đông Ngạc được xem như hai ví dụ điển hình cho giai đoạn nước rút hiện nay.
Điểm đáng chú ý là cả hai nơi không nhìn giải ngân vốn đầu tư công như cuộc chạy đua thành tích thuần túy. Phú Thọ gắn tiến độ rót vốn với mục tiêu “tăng trưởng hai con số”, coi đầu tư công là công cụ mở rộng không gian phát triển, tạo việc làm, kích thích sản xuất và thu hút thêm vốn tư nhân, FDI. Đông Ngạc thì dùng các con số giải ngân như KPI để đánh giá chất lượng điều hành, nhưng đằng sau là cách tổ chức bộ máy, quản lý đô thị, đất đai, chuyển đổi số để bảo đảm dự án đi đúng tiến độ. Quan trọng hơn, cả hai đều nhận ra rằng nếu không giải quyết triệt để những điểm nghẽn, đặc biệt trong giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư, thì tăng trưởng sẽ mắc kẹt dù kế hoạch vốn có dồi dào đến đâu.
Phú Thọ: giải phóng mặt bằng và trách nhiệm đến từng dự án
Ở Phú Thọ, câu chuyện giải ngân vốn đầu tư công gắn chặt với chiến lược tăng tốc trong chặng cuối năm, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Sau 9 tháng, kinh tế – xã hội của tỉnh duy trì đà tăng khá, nhưng lãnh đạo tỉnh thẳng thắn nhìn nhận khối lượng công việc còn lại lớn, một số chỉ tiêu chững lại và nhiều điểm nghẽn phải được tháo gỡ kịp thời để không làm trệch mục tiêu tăng trưởng chung. Vì vậy, giải ngân vốn đầu tư công được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của quý IV, cùng với cải thiện môi trường đầu tư và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Tỉnh đặt yêu cầu các sở, ngành, địa phương phải rà soát đến từng công trình, dự án, xử lý nhanh các vướng mắc về thủ tục, thi công, vật liệu để đẩy dòng vốn vào nền kinh tế, thay vì để vốn chờ đợi trên giấy.
Điểm nhấn trong cách Phú Thọ tăng tốc giải ngân nằm ở việc coi giải phóng mặt bằng là khâu đột phá và phân định trách nhiệm rõ ràng. Những dự án còn vướng mắc phải được rà soát đến từng trường hợp, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và phương án xử lý, tránh tình trạng kéo dài ảnh hưởng tới tiến độ thi công và giải ngân. Tỉnh yêu cầu những nội dung thuộc thẩm quyền phải được chủ động giải quyết, còn các vấn đề vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý kịp thời. Cách tiếp cận này cho thấy Phú Thọ hiểu rằng tháo gỡ điểm nghẽn không thể dừng ở các khẩu hiệu, mà cần cơ chế chịu trách nhiệm cụ thể. Khi các mắt xích từ cấp tỉnh đến cơ sở đều có nhiệm vụ rõ ràng, dòng vốn đầu tư công mới có thể chảy thông, tạo động lực cho tăng trưởng hai con số như tỉnh đặt ra.
Đông Ngạc: vượt 159,74% kế hoạch và bài học về chuẩn bị từ sớm
Nếu Phú Thọ ở cấp tỉnh đang tăng tốc thì Đông Ngạc nổi lên như một phường có tốc độ giải ngân vốn đầu tư công ấn tượng. Sau 9 tháng, địa phương này đã giải ngân 871,551 tỷ đồng, đạt 159,74% kế hoạch vốn giao đầu năm là 545,6 tỷ đồng và bằng 81,25% kế hoạch vốn sau điều chỉnh. Chi cho đầu tư xây dựng cơ bản thậm chí đạt trên 400% kế hoạch giao đầu năm với mức kế hoạch 293 tỷ đồng. Đây là những con số thể hiện không chỉ khả năng tiêu vốn mà còn là mức độ chủ động chuẩn bị danh mục dự án, thủ tục đầu tư. Hội nghị giao ban sáng 5/10 cho thấy UBND phường đã hoàn thành 2.375 trên tổng số 2.676 nhiệm vụ Thành ủy và UBND thành phố giao, 301 nhiệm vụ còn lại đang được triển khai đúng thời hạn. Nói cách khác, bộ máy đã được “vào guồng” từ sớm.
Đông Ngạc hiện triển khai 136 dự án đầu tư công, bao gồm 11 dự án sử dụng ngân sách thành phố và 125 dự án sử dụng ngân sách phường. Phường không chỉ lo giải ngân mà còn hoàn thành tổng kiểm kê tài sản công, chủ động cung cấp hồ sơ, tài liệu phục vụ điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và các dự án hạ tầng quan trọng. Về thu ngân sách, tính đến 18/9, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 754,96 tỷ đồng, bằng 79,05% dự toán, thu ngân sách phường đạt 465,191 tỷ đồng, tương đương 80,8% dự toán; trong khi tổng chi ngân sách phường đạt 320,393 tỷ đồng, bằng 55,36% dự toán. Những con số này cho thấy sự gắn kết giữa quản lý tài chính – ngân sách với điều hành đầu tư công: thu đủ để chi, chi có trọng tâm cho các dự án then chốt. Việc chuẩn bị danh mục dự án đầu tư công năm 2027 và hoàn tất phê duyệt chủ trương ngay trong năm 2026 cho thấy bài học rõ ràng: muốn giải ngân nhanh phải chuẩn bị từ rất sớm.
Tăng tốc giải ngân để nuôi dưỡng tăng trưởng kinh tế địa phương
Cả Phú Thọ và Đông Ngạc đều cho thấy một thông điệp chung: tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm nếu muốn tạo nền tảng cho tăng trưởng hai con số. Khi vốn được đưa vào công trình đúng tiến độ, kết cấu hạ tầng được hoàn thiện, không gian phát triển được mở rộng, việc làm được tạo thêm và hoạt động sản xuất – kinh doanh được thúc đẩy. Đây chính là cách các địa phương nuôi dưỡng sức sống kinh tế lâu dài, chứ không chỉ hoàn thành chỉ tiêu giải ngân trong năm. Ở Đông Ngạc, việc đồng thời quản lý đô thị, xử lý vi phạm trật tự xây dựng, đất đai, cải thiện giao thông, thoát nước đã tạo nền tảng để đầu tư công phát huy hiệu quả, tránh tình trạng đường làm xong lại bị lấn chiếm, ngập úng kéo dài. Đó là một dạng “giải phóng mặt bằng thể chế” – hạ tầng quản lý phải đi cùng hạ tầng kỹ thuật.
Tuy vậy, các địa phương cũng thừa nhận nhiều việc không thể xong trong một sớm một chiều. Phú Thọ nhấn mạnh rằng bên cạnh các dự án đang triển khai, tỉnh phải chuẩn bị nguồn lực cho những lĩnh vực có vai trò quan trọng dài hạn như giáo dục, khi đang xem xét chủ trương xây mới, cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất một số trường THPT, với yêu cầu tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm hiệu quả sử dụng lâu dài. Đông Ngạc chuẩn bị nội dung phục vụ 6 chuyên đề giám sát của HĐND phường, rà soát danh mục dự án đầu tư công năm 2027 và hoàn tất thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư ngay trong năm hiện tại để triển khai từ đầu năm sau. Những bước đi này cho thấy rằng tăng trưởng kinh tế địa phương bền vững chỉ hình thành khi đầu tư công được thiết kế có tầm nhìn, giải ngân nhanh nhưng không ẩu, luôn song hành với giám sát và đánh giá hiệu quả.
Kết luận: từ những địa phương dẫn đầu đến chuẩn mới cho hiệu quả đầu tư công
Phú Thọ và Đông Ngạc đang đặt ra một chuẩn mới cho cách nhìn về giải ngân vốn đầu tư công: đó không chỉ là chạy cho kịp tỷ lệ, mà là tổ chức cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc tháo gỡ điểm nghẽn, từ giải phóng mặt bằng đến cải cách thủ tục, quản lý đô thị và chuẩn bị nguồn lực dài hạn. Khi một tỉnh coi mỗi dự án được tháo gỡ như thêm một phần năng lực phát triển mới cho nền kinh tế, và một phường biến tỷ lệ 159,74% kế hoạch vốn thành thước đo chất lượng điều hành, chúng ta thấy đầu tư công đã thực sự trở thành động lực tăng trưởng chứ không phải gánh nặng thủ tục.
Từ những câu chuyện này, có thể rút ra một thông điệp: muốn tăng trưởng hai con số, các địa phương không thể bỏ qua “mặt trận” giải ngân vốn đầu tư công. Càng sớm xác định rõ điểm nghẽn, gắn trách nhiệm đến từng dự án và chuẩn bị danh mục đầu tư cho các năm tiếp theo, thì khả năng bứt phá càng lớn. Đầu tư công hiệu quả sẽ kéo theo niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư tư nhân, FDI; hạ tầng được cải thiện, môi trường kinh doanh được nâng lên. Và đó chính là nền tảng để tăng trưởng kinh tế địa phương đi vào quỹ đạo nhanh, bền vững – một mục tiêu không thể đạt được nếu để vốn công nằm yên trong kế hoạch.
