Na Dương 3 và mạng lưới xử lý phế thải: bước ngoặt cho cụm công nghiệp Lạng Sơn
Chiến lược phát triển đồng bộ cụm công nghiệp Na Dương 3 cùng hệ thống các bãi xử lý chất thải rắn xây dựng cho thấy Lạng Sơn đang chủ ý dịch chuyển sang mô hình hạ tầng công nghiệp xanh, coi quản lý môi trường là nền tảng cạnh tranh trong thu hút đầu tư và tái định vị vai trò của mình như một cực sản xuất mới ở vùng biên phía Đông. Việc khởi công Na Dương 3 với định hướng xanh – sạch – thân thiện môi trường và phê duyệt mạng lưới 11 bãi xử lý phế thải đến năm 2030 không phải những dự án rời rạc, mà là hai trục chính trong một tầm nhìn phát triển công nghiệp bền vững gắn với không gian đô thị và nông thôn. Ngày 11/8, Liên danh Công ty Cổ phần Đầu tư quốc tế Tân Hà và Công ty Cổ phần Phát triển bất động sản TNT khởi công dự án Cụm công nghiệp Na Dương 3 tại xã Na Dương, tỉnh Lạng Sơn. Cùng thời điểm, UBND tỉnh Lạng Sơn phê duyệt đề án xây dựng các bãi xử lý chất thải rắn xây dựng nhằm hạn chế tình trạng đổ trộm đất đá, gạch vỡ gây ô nhiễm và làm xấu cảnh quan. Hai quyết định này cho thấy tỉnh không còn chấp nhận bài toán công nghiệp chỉ dựa trên quỹ đất rẻ, mà chuyển sang một mô hình có tính toán kỹ về xử lý chất thải xây dựng, hạ tầng kỹ thuật và sức chịu tải của môi trường.
Na Dương 3 mở rộng không gian công nghiệp phía Đông Lạng Sơn
Na Dương 3 đang được xem như bước đi quyết đoán để mở rộng không gian công nghiệp phía Đông Lạng Sơn, thay vì để khu vực này mãi gắn với khai khoáng và nông nghiệp. Dự án được định hướng thành cụm công nghiệp đa ngành, có hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại, tích hợp tiêu chuẩn xanh – sạch – thân thiện với môi trường. Điều đó đặt Na Dương 3 khác hẳn các cụm công nghiệp đời cũ, nơi xử lý chất thải và cảnh quan thường bị xem là chi tiết bổ sung. Na Dương 3 nằm trong chuỗi phát triển công nghiệp tại xã Na Dương, cùng với Na Dương 1 và Na Dương 2, nâng tổng diện tích ba cụm lên hơn 115 ha với tổng vốn đầu tư gần 1.200 tỷ đồng. Theo Quy hoạch tỉnh, Lạng Sơn dự kiến phát triển 24 cụm công nghiệp với tổng diện tích 1.158 ha, hiện đã lập được 11 cụm với hơn 520 ha diện tích. "Phát biểu tại lễ khởi công, ông Đinh Hữu Học, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn, cho biết tỉnh xác định công nghiệp là động lực then chốt để thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân". Đây là thông điệp rõ ràng: phía Đông Lạng Sơn sẽ không chỉ là vùng nguyên liệu, mà là không gian sản xuất có chuẩn xanh, cạnh tranh được với những cụm công nghiệp Lạng Sơn khác và cả các tỉnh lân cận.
Hạ tầng công nghiệp xanh và bài toán xử lý chất thải xây dựng
Điểm mới quan trọng trong chiến lược công nghiệp Lạng Sơn là coi xử lý chất thải xây dựng như một cấu phần của hạ tầng công nghiệp xanh, thay vì chỉ là nhiệm vụ vệ sinh môi trường đô thị. Giai đoạn 2026–2028, tỉnh dự kiến đầu tư 5 bãi xử lý phế thải xây dựng tại phường Kỳ Lừa và các xã Lộc Bình, Cai Kinh, Bình Gia, Na Sầm, với tổng diện tích 12 ha và sức chứa 900.000 m3. Các vị trí này được bố trí gần quốc lộ 1, 1B, 4A, 4B để thuận lợi thu gom phế thải theo từng tuyến giao thông – tức là xử lý chất thải xây dựng được gắn thẳng vào mạng lưới hạ tầng giao thông phục vụ công nghiệp. Từ năm 2028 đến 2030, Lạng Sơn sẽ vừa mở rộng 5 bãi này, vừa xây thêm 6 bãi tại Công Sơn, Đình Lập, Chi Lăng, Khánh Khê, Bắc Sơn và Thất Khê; khi hoàn thành, toàn tỉnh có 11 bãi với diện tích sử dụng khoảng 41,15 ha, sức chứa 4,7 triệu m3. Tỉnh đặt mục tiêu đến 2030 thu gom, xử lý khoảng 90% lượng phế thải xây dựng phát sinh và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế, tái sử dụng để hạn chế chôn lấp. Theo triết lý của nhà đầu tư Tân Hà, “phát triển công nghiệp không đối đầu với thiên nhiên mà có thể sống cộng sinh cùng thiên nhiên”, đưa yếu tố sinh thái trở thành một phần của cấu trúc hạ tầng công nghiệp. Khi Na Dương 3 áp dụng tiêu chuẩn xanh – sạch, mạng lưới xử lý chất thải xây dựng đóng vai trò nền tảng để cụm công nghiệp này thực sự thực hành phát triển công nghiệp bền vững, thay vì chỉ treo khẩu hiệu.
Năng lực cạnh tranh mới: từ VSIP đến Đồng Mỏ và chuỗi cụm công nghiệp Lạng Sơn
Na Dương 3 không tồn tại đơn lẻ; nó nằm trong một bức tranh rộng hơn, nơi Lạng Sơn đồng thời triển khai khu công nghiệp VSIP và nhiều cụm công nghiệp vệ tinh. Trước đó, tỉnh đã thành lập cụm công nghiệp Đồng Mỏ tại xã Chi Lăng, diện tích 66,46 ha, dự kiến hoàn thành đầu tư xây dựng và đưa công trình vào hoạt động trong quý II/2028. Khu công nghiệp VSIP Lạng Sơn có quy mô gần 600 ha, đã được cho thuê đất ba đợt với tổng diện tích trên 170 ha, tương ứng 85% giai đoạn 1 và hơn 28% tổng diện tích dự án; nhà đầu tư đã thi công hạ tầng kỹ thuật trên 150 ha và hiện có 9 nhà đầu tư thứ cấp giữ chỗ với tổng diện tích khoảng 32,9 ha. Trong bối cảnh đó, hạ tầng công nghiệp xanh trở thành lợi thế cạnh tranh chứ không còn là phụ lục đẹp đẽ. Như chính các nguồn quy hoạch đã nhấn mạnh, cùng với mở rộng diện tích, chất lượng hạ tầng sẽ quyết định sức hút của khu, cụm công nghiệp. Một mô hình “khu công nghiệp giữa rừng”, với vành đai cây xanh, cảnh quan tự nhiên và khoảng cách hợp lý với khu dân cư đang được nhắc tới như định hướng mới. Nếu Na Dương 3 thực hiện đúng tiêu chuẩn xử lý môi trường, tiết kiệm năng lượng, dùng hiệu quả tài nguyên và không gian cây xanh, yếu tố xanh sẽ trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, giúp cụm công nghiệp Lạng Sơn này không chỉ thu hút nhà đầu tư nội địa mà còn đáp ứng các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị của nhà đầu tư ngoại.
Cơ hội và điều kiện để Lạng Sơn trở thành cực sản xuất bền vững
Tập hợp lại, việc khởi công Na Dương 3, thúc đẩy cụm công nghiệp Đồng Mỏ, triển khai VSIP Lạng Sơn và xây mạng lưới 11 bãi xử lý phế thải cho thấy tỉnh đang xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp chứ không phải vài dự án đơn lẻ. Nhưng để cơ hội này biến thành năng lực thực sự, Lạng Sơn cần kiên định với triết lý phát triển công nghiệp bền vững: coi môi trường là tiêu chí bắt buộc, không phải điểm cộng có thì tốt. Việc tỉnh hiện chưa có đủ khu xử lý chuyên biệt và vẫn xảy ra đổ trộm phế thải tại hành lang giao thông, sông suối là lời nhắc rằng quán tính cũ chưa biến mất. Câu hỏi quan trọng lúc này không phải liệu Lạng Sơn có trở thành trung tâm sản xuất mới, mà là liệu trung tâm đó có xanh và bền vững như những gì tỉnh cam kết hay không. Nếu Na Dương 3 thực sự trở thành một “mắt xích” kiểm chứng cách tiếp cận hạ tầng xanh, đồng thời mạng lưới xử lý chất thải xây dựng đạt mục tiêu thu gom 90% lượng phát sinh, Lạng Sơn có cơ sở để cạnh tranh sòng phẳng với các tỉnh láng giềng trong thu hút đầu tư. Ngược lại, nếu hạ tầng xanh bị giản lược thành vài dải cây và khẩu hiệu, lợi thế biên giới và quỹ đất sẽ nhanh chóng bị bào mòn trong cuộc đua phát triển công nghiệp bền vững đang tăng tốc trên toàn vùng.
