Một kế hoạch hòa bình, nhưng chưa rõ điều kiện
Chính sách Ukraine của Trump là cách Washington kết hợp thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt chiến sự với việc gây sức ép để Kyiv chấp nhận đàm phán, trong khi các điều kiện cụ thể vẫn chưa được công bố đầy đủ. Các nhà đàm phán cấp cao trong đội ngũ Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị những đề xuất mới nhằm tìm giải pháp hòa bình cho xung đột Nga - Ukraine. Động thái này có thể mở đường cho một vòng đàm phán, nhưng bản thân việc soạn thảo đề xuất chưa cho biết Kyiv và Moscow sẽ phải nhượng bộ điều gì. Vài giờ sau cuộc gặp giữa Tổng thống Volodymyr Zelensky và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại Oslo, Trump cảnh báo rằng Ukraine cần muốn kết thúc chiến tranh vì đó là lợi ích của chính nước này. Sự song hành giữa ngoại giao và cảnh báo khiến câu hỏi lớn không chỉ là nội dung của đề xuất hòa bình Ukraine, mà còn là bên nào sẽ chịu sức ép để chấp nhận nó.
Cảnh báo của Trump dồn trọng tâm trách nhiệm về Kyiv
Trump mô tả Nga là đối thủ có tiềm lực quân sự mạnh và đang kiểm soát một phần lãnh thổ rộng lớn của Ukraine; từ đó, ông lập luận rằng Kyiv có lợi ích thực tế khi đạt thỏa thuận. Ông cảnh báo Tổng thống Zelensky rằng nếu không muốn giải quyết chiến tranh, mọi chuyện có thể trở nên rất tồi tệ. Cách đặt vấn đề này biến quyết định chấm dứt xung đột thành trách nhiệm hàng đầu của Ukraine, dù chiến sự có hai bên tham chiến. Trump cũng nhắc Mỹ đã cung cấp lượng viện trợ lớn nhưng cho rằng Washington chỉ nhận lại giá dầu diesel cao, đồng thời liên hệ mức giá này với các cuộc tập kích của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga. Trong tuần qua, quan hệ ngoại giao giữa Kyiv và Washington trở nên căng thẳng; trước đó Trump còn nói Ukraine cần một tổng thống mới có khả năng đạt thỏa thuận. Đây không còn là lời thúc giục ngoại giao thuần túy: nó phát tín hiệu rằng sự ủng hộ của Mỹ có thể gắn với mức độ sẵn sàng nhượng bộ của Kyiv.
Quan điểm về Nga làm dấy lên nghi vấn về tính cân bằng
Điểm gây tranh cãi nhất nằm ở khoảng cách giữa việc yêu cầu Ukraine chấp nhận thỏa thuận và cách Trump mô tả hành động của Moscow. Trong một phát biểu gần đây, ông cho rằng Nga hành xử chừng mực và chưa làm gì quá mức đối với Ukraine. Nhận định ấy tương phản với lời kể của Zelensky sau cuộc gặp ở Oslo: Kyiv đã ủng hộ đề xuất ngừng bắn gần đây của Mỹ trong lĩnh vực năng lượng, nhưng theo ông, Nga vẫn tiếp tục các cuộc tập kích. Ukraine sau đó đề nghị hai bên cùng ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng nhạy cảm. Những tuyên bố trái chiều cho thấy đàm phán Nga Ukraine không chỉ xoay quanh văn bản, mà còn phụ thuộc vào cách xác định trách nhiệm và mức độ tin cậy giữa các bên. Nếu Washington xem sức ép lên Kyiv là con đường chính để đạt thỏa thuận, nguy cơ là một lệnh ngừng bắn thiếu cân bằng sẽ bị coi như hòa bình, dù chưa giải quyết được bất đồng cốt lõi.
Đòn bẩy của Washington sẽ định hình bước tiếp theo
Các công cụ của Mỹ khiến sức ép ngoại giao có hệ quả cụ thể. Ukraine từng đối mặt với việc thiết bị đầu cuối Starlink bị hạn chế mà không được báo trước; hoạt động chia sẻ tình báo của Mỹ cũng bị tạm dừng một tuần, khiến Kyiv không nhận được cảnh báo về các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo của Nga. Vì thế, lời cảnh báo của Trump không thể tách rời câu hỏi Washington có thể điều chỉnh hỗ trợ an ninh ra sao. Witkoff dự kiến trình các đề xuất với phía Nga tại St. Petersburg ngày 21/10; trong khi đó, Zelensky cho biết Ukraine có thể đạt kết quả trong vòng 48 giờ về tên lửa đánh chặn Patriot và các hạn chế với Starlink. Những mốc này cho thấy ngoại giao và hợp tác quốc phòng đang diễn ra song song. Tuy nhiên, nếu đề xuất hòa bình chỉ đòi Kyiv chứng minh thiện chí mà không đặt yêu cầu tương xứng lên Moscow, đó sẽ là sức ép một chiều, không phải nền tảng vững chắc để chấm dứt chiến tranh.
Kết luận, chính sách Ukraine của Trump đang kết hợp một nỗ lực đàm phán thực sự với thông điệp gây áp lực rõ rệt lên Kyiv, trong khi quan điểm của ông về Nga làm dấy lên nghi vấn về sự cân bằng giữa hai phía. Giá trị của đề xuất mới sẽ không được đo bằng tốc độ đưa các bên vào bàn thương lượng, mà bằng việc nó đặt ra nghĩa vụ và bảo đảm an ninh công bằng cho cả Ukraine lẫn Nga. Nếu Washington muốn một thỏa thuận bền vững, lời kêu gọi Ukraine nhượng bộ cần đi kèm yêu cầu cụ thể đối với Moscow.
