Từ mục tiêu khí hậu đến chất lượng sống
Net Zero TP.HCM là mục tiêu đưa lượng phát thải khí nhà kính còn lại về mức cân bằng với lượng được hấp thụ, đồng thời chuyển đổi cách thành phố sản xuất, tiêu dùng và quản lý tài nguyên. UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch triển khai các chủ trương về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; đích đến là phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045. Đây không nên được nhìn như một cam kết khí hậu tách rời đời sống. Với một đô thị đông dân, hiệu quả của kế hoạch sẽ được cảm nhận qua không khí, nước, rác thải và khả năng chống chịu trước thiên tai. Bởi vậy, mốc 2045 chỉ có ý nghĩa khi những việc cần làm đến năm 2030 tạo ra cải thiện cụ thể cho người dân, thay vì dừng ở tuyên bố dài hạn.
Lý do thành phố đặt trọng tâm vào hành động ngay trong thập niên này khá rõ: ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang đòi hỏi năng lực quản trị tốt hơn, kiểm soát nguồn thải lớn và xử lý những điểm ô nhiễm nghiêm trọng. Kế hoạch hướng đến một môi trường sống trong lành, chất lượng cao, hài hòa với thiên nhiên, cùng hệ thống quản trị tài nguyên và môi trường hiện đại, thông minh. Đó là thước đo thiết thực hơn cho tiến độ Net Zero: không chỉ giảm phát thải trên giấy, mà còn làm đô thị sạch hơn và an toàn hơn trước các cú sốc khí hậu.
Ba hướng chuyển đổi của nền kinh tế đô thị
Trụ cột kinh tế của kế hoạch là gắn chuyển đổi xanh với đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp. Hướng đi này có sức nặng vì nó đặt yêu cầu giảm lãng phí tài nguyên và phát thải vào cách doanh nghiệp vận hành, thay vì coi bảo vệ môi trường là phần việc đứng ngoài sản xuất. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế xanh chiếm ít nhất 10% GRDP; ít nhất 10% khu công nghiệp chuyển đổi theo hướng khu công nghiệp sinh thái, và nguồn năng lượng tái tạo đạt từ 30% công suất cực đại của hệ thống điện trở lên.
Kinh tế tuần hoàn chỉ có thể thành trụ cột nếu vật liệu được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được giảm và tái sử dụng, còn kinh tế carbon thấp cần các lựa chọn năng lượng và công nghệ ít phát thải hơn. Những chỉ tiêu về khu công nghiệp sinh thái và năng lượng tái tạo vì thế là phép thử quan trọng: chúng cho thấy chuyển đổi xanh phải đi vào hạ tầng và hoạt động kinh tế, không chỉ dừng ở khẩu hiệu. Thành phố cũng định hướng phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực để hỗ trợ quản lý phát thải khí nhà kính. Nếu thực hiện đồng bộ, tăng trưởng xanh có thể trở thành cách tạo ra giá trị kinh tế mà không tiếp tục chất thêm gánh nặng môi trường.
Các chỉ tiêu môi trường chạm đến đời sống hằng ngày
Với người dân, phần đáng theo dõi nhất không chỉ là tỷ trọng kinh tế xanh mà còn là những dịch vụ môi trường cơ bản. TP.HCM đặt mục tiêu thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đô thị đạt quy chuẩn trên 70%; thu gom, xử lý 100% chất thải rắn sinh hoạt, trong đó chôn lấp trực tiếp dưới 10%. Thành phố cũng hướng tới xử lý đạt quy chuẩn toàn bộ nước thải tại các cụm công nghiệp. Đây là những cam kết có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nước, vệ sinh khu dân cư và áp lực từ bãi chôn lấp. Chúng đáng giá hơn một lời hứa chung chung, nhưng chỉ khi được đo lường minh bạch và triển khai đến từng khu vực.
Thiên nhiên và công trình xây dựng cũng nằm trong kế hoạch: đến năm 2030, thành phố dự kiến trồng mới, phục hồi ít nhất 4.460 ha rừng, nâng độ che phủ rừng lên 11% và phát triển, chứng nhận ít nhất 500 công trình xanh. Cùng với đó là định hướng phát triển công viên, cây xanh, mặt nước và hành lang sinh thái. Những mục tiêu này có ý nghĩa khi không gian xanh được phân bố hợp lý, được bảo vệ lâu dài và gắn với nhu cầu đi lại, nghỉ ngơi của cư dân. Nếu chỉ tính diện tích trồng mới mà bỏ qua chất lượng chăm sóc hay khả năng tiếp cận, lợi ích đối với môi trường sống sẽ không tương xứng với con số.
Thử thách nằm ở thực thi đến năm 2030
Kế hoạch đặt ra lộ trình gần để tiến tới đích xa: giai đoạn đến năm 2030 tập trung nâng năng lực quản trị môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và kiểm soát nguồn thải. Thành phố dự kiến dành tối thiểu 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội. Đây là tín hiệu cần thiết, nhưng ngân sách chỉ tạo tác động khi được chuyển thành công trình xử lý, hệ thống quan trắc và năng lực thực thi có thể kiểm chứng.
Thành phố đã lập danh mục nhiệm vụ, chương trình, đề án và dự án trọng tâm giai đoạn 2026–2030, gồm 9 nhóm nhiệm vụ và 76 việc cụ thể giao các cơ quan phối hợp thực hiện. Quy mô công việc này cho thấy Net Zero không thể do một cơ quan hay một ngành đảm nhiệm. Người dân cần được thấy tiến độ xử lý nước thải, rác và mở rộng mảng xanh; doanh nghiệp cần lộ trình rõ để đổi mới sản xuất. Kết luận cần thẳng thắn: mục tiêu năm 2045 có sức thuyết phục khi các chỉ tiêu đến năm 2030 được hoàn thành và lợi ích môi trường hiện diện trong đời sống thường ngày.
