Dự án chậm tiến độ: từ câu chuyện quen thuộc đến yêu cầu truy trách nhiệm
Dự án chậm tiến độ là những công trình hạ tầng không hoàn thành đúng thời hạn cam kết, thường kèm theo đội vốn xây dựng và hiệu quả khai thác thấp, gây lãng phí nguồn lực, làm suy giảm niềm tin xã hội và trực tiếp kéo tụt năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Sáng 6/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về thực hiện Nghị quyết 13 và Kết luận 72 về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Trọng tâm của thông điệp lần này không còn là lời nhắc chung chung về kỷ luật tiến độ, mà là yêu cầu cụ thể: làm rõ trách nhiệm với các dự án chậm tiến độ, nhiều lần đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả.
Hạ tầng như “bài test” năng lực cạnh tranh quốc gia
Tín hiệu đáng chú ý nhất trong phát biểu kết luận là việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định hạ tầng không còn chỉ là công cụ phục vụ sản xuất và đời sống, mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là cách đặt vấn đề mang tính “bài test”: hạ tầng tốt hay không chính là thước đo khả năng tổ chức phát triển của bộ máy nhà nước. Ông nhấn mạnh hạ tầng phải được đánh giá bằng hiệu quả mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế nhận được. Nói cách khác, tỷ lệ giải ngân không còn là “thành tích” nếu những con đường, cây cầu, tuyến đường sắt không tạo ra kết nối thực chất, rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics hay mở ra không gian phát triển mới. Theo TTXVN, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: hiệu quả không chỉ là tỷ lệ giải ngân mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình hạ tầng trọng điểm.
Siết trách nhiệm hạ tầng: từ người đứng đầu đến cả vòng đời dự án
Điểm khác biệt của đợt siết trách nhiệm hạ tầng lần này nằm ở cách tiếp cận quản lý dự án công theo vòng đời. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị xây dựng và khai thác dự án, chỉ quyết định đầu tư khi bảo đảm đầy đủ điều kiện về quy hoạch đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối. Đây là thông điệp chấm dứt thói quen “vừa làm vừa xin cơ chế”. Đặc biệt, ông yêu cầu làm rõ trách nhiệm với các dự án chậm tiến độ, phải điều chỉnh nhiều lần đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả. Điều này đồng nghĩa các dự án đội vốn xây dựng sẽ không còn là “lỗi hệ thống” chung chung, mà phải được quy trách nhiệm cụ thể cho chủ đầu tư, cơ quan thẩm định, tư vấn và cả người đứng đầu, nhất là khi hiệu quả đầu tư không đạt như cam kết.
Quản lý dự án công: từ dàn trải sang dẫn dắt và lan tỏa
Chỉ đạo mới cũng đặt quản lý dự án công vào khuôn khổ kỷ luật chặt hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước định hướng đổi mới căn bản quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng, đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Đầu tư công được yêu cầu phải tạo hiệu ứng dẫn dắt và lan tỏa, tập trung cho hạ tầng nền tảng liên vùng, công trình quan trọng quốc gia, hạ tầng công ích và hạ tầng xã hội thiết yếu. Nghĩa là, thay vì dàn trải, kéo dài, hệ thống dự án công phải được lựa chọn kỹ hơn, gắn với cơ chế điều phối thống nhất cho các công trình liên ngành, liên vùng, có đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Đồng thời, yêu cầu tăng cường quản lý tài sản hạ tầng quốc gia, kiểm soát rủi ro, không vì tiến độ mà coi nhẹ chất lượng và an toàn công trình, gắn với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, thể hiện quan điểm: nhanh nhưng phải bền, và bền là tiêu chí bắt buộc.
Tầm nhìn đến 2045: hạ tầng thông minh, kỷ luật đầu tư nghiêm minh
Chỉ đạo làm rõ trách nhiệm với dự án chậm tiến độ chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh dài hạn về hạ tầng quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh những công trình được quyết định hôm nay sẽ định hình đất nước trong nhiều thập niên tới. Mục tiêu đến năm 2045 là xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Muốn vậy, không thể chấp nhận tình trạng dự án đội vốn xây dựng, khai thác kém hiệu quả mà không ai chịu trách nhiệm. Chính sách siết trách nhiệm hạ tầng, cùng với yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý và vận hành tài sản hạ tầng quốc gia, nếu được thực thi nghiêm túc, sẽ không chỉ cải thiện hiệu quả đầu tư mà còn là phép thử năng lực quản trị nhà nước trong kỷ nguyên cạnh tranh mới.
