Đề án phải quản lý cách dùng, không chỉ quản lý thiết bị
Quản lý điện thoại trong trường học là việc đặt ra quy tắc về thời điểm, mục đích và cách học sinh sử dụng điện thoại thông minh cùng mạng xã hội trong môi trường giáo dục, đồng thời bảo đảm ngoại lệ cần thiết cho học tập và sức khỏe. Theo nghị quyết ngày 6-11-2026, Chính phủ giao Bộ GD&ĐT chủ trì xây dựng, trình ban hành đề án tổng thể về vấn đề này tại các cơ sở giáo dục, với quy định phù hợp từng cấp học. Đây là nhiệm vụ cần thiết, nhưng giá trị của đề án sẽ không nằm ở việc chọn “cấm” hay “cho phép” một cách tuyệt đối. Điều quan trọng hơn là xác định rõ khi nào thiết bị phục vụ bài học, khi nào gây gián đoạn và ai chịu trách nhiệm hướng dẫn. Quy định chung cần tạo khung thống nhất; cách thực hiện nên để từng trường điều chỉnh theo lứa tuổi, điều kiện dạy học và nhu cầu của học sinh.
Nhiệm vụ này cũng nằm trong một chương trình rộng hơn: Bộ GD&ĐT được giao rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa theo hướng thiết thực, giảm tải, đồng thời tăng cường giáo dục đạo đức, xây dựng văn hóa học đường và phòng chống bạo lực. Vì vậy, đề án về thiết bị không nên đứng riêng như một nội quy hành chính. Nếu cách dạy và đánh giá vẫn không khuyến khích tìm tòi, hợp tác hay vận dụng công nghệ, việc có điện thoại trong lớp cũng khó tạo ra giá trị học tập bền vững.
Một thiết bị vừa mở rộng việc học, vừa kéo sự chú ý đi nơi khác
Điện thoại có thể giúp học sinh tra cứu, đọc tài liệu, học ngoại ngữ và tiếp cận công cụ học tập. Nhưng khả năng đó không tự động biến thành kết quả: khảo sát khoảng 100 học sinh THPT được nêu trong một bài viết cho thấy phần lớn thời gian sử dụng thiết bị không dành cho học tập, mà cho mạng xã hội, video, trò chơi, trò chuyện và các hình thức giải trí khác. Khi thông báo và nội dung liên tục kéo người dùng trở lại, một lần mở máy để tra cứu có thể nhanh chóng chuyển thành lướt xem, khiến việc tập trung đọc và ghi nhớ trở nên khó khăn hơn. Đây là lý do quản lý điện thoại học sinh không thể chỉ dựa vào giả định rằng các em sẽ tự phân biệt mục đích học với giải trí.
Mạng xã hội học đường và các công cụ AI cũng làm bài toán phức tạp hơn. AI có thể hỗ trợ tìm hiểu, nhưng nếu học sinh dùng để làm hộ bài rồi sao chép, hoàn thành nhanh không đồng nghĩa với hiểu sâu. Ngược lại, cấm toàn diện sẽ bỏ qua những tình huống thiết bị có ích cho hoạt động học tập. Câu hỏi đúng không phải chỉ là có cho dùng hay không, mà là dùng trong nhiệm vụ nào, dưới hướng dẫn nào và được đánh giá ra sao. Nhà trường cần quy định cụ thể cho từng hoạt động, thay vì biến chiếc điện thoại thành vật bị cấm mặc định hoặc công cụ được dùng không giới hạn.
Con số quốc tế ủng hộ hạn chế, nhưng không chứng minh một cách làm duy nhất
UNESCO cho biết 114 hệ thống giáo dục đã áp dụng quy định cấm điện thoại trong trường học ở cấp quốc gia, tương đương 58% số hệ thống được thống kê; tỷ lệ này tăng từ 24% vào giữa năm 2023 lên 40% vào đầu năm 2025. Con số ấy cho thấy lo ngại về sự xao nhãng không phải chuyện riêng của một vài trường. Tuy nhiên, phạm vi hạn chế giữa các nơi khác nhau, và số liệu không có nghĩa mọi trường cần áp dụng cùng một lệnh cấm.
Kinh nghiệm Hà Lan cho thấy hạn chế có thể đem lại thay đổi đáng chú ý: trong khảo sát công bố tháng 7-2025 với 317 trường trung học, khoảng ba phần tư trường ghi nhận khả năng tập trung được cải thiện và gần hai phần ba nhận thấy giao tiếp giữa học sinh tốt hơn. Nước này công bố kế hoạch siết quy định, hướng tới áp dụng từ ngày 1-1-2027, nhưng đó vẫn là kế hoạch chứ chưa phải quy định đã có hiệu lực. Những kết quả trên là căn cứ để xem xét, không phải công thức áp dụng nguyên xi cho mọi cơ sở giáo dục. Với cấm điện thoại trường học, ngoại lệ cho nhiệm vụ học tập, nhu cầu y tế và học sinh khuyết tật cần được tính ngay từ khâu thiết kế.
Quy định tốt phải rõ ràng, linh hoạt và có thể thực hiện
Đề án nên đặt ra nguyên tắc chung nhưng để từng trường quy định cách cất giữ thiết bị, phạm vi sử dụng trong tiết học và cách xử lý khi vi phạm. Học sinh cần biết trước lúc nào được dùng điện thoại cho bài học, lúc nào phải cất máy; giáo viên cũng cần hướng dẫn để việc sử dụng phục vụ mục tiêu cụ thể, thay vì chỉ kiểm soát bằng mệnh lệnh. Quy định riêng cho cấp học là bước khởi đầu, nhưng khác biệt về điều kiện và cách tổ chức dạy học giữa các trường cũng cần được xem xét.
Một đề án hiệu quả còn phải đi cùng cách dạy và đánh giá khiến học sinh cần tự tìm hiểu, kiểm chứng thông tin và trình bày điều mình hiểu. Nếu không, nhà trường có thể cấm được thiết bị mà chưa giải quyết được nguyên nhân khiến học sinh lệ thuộc vào nội dung giải trí hoặc dùng công nghệ để né tránh suy nghĩ. Chính phủ đã giao Bộ GD&ĐT xây dựng và trình đề án; bước tiếp theo là chuyển nhiệm vụ đó thành hướng dẫn đủ rõ để áp dụng, nhưng đủ linh hoạt để không làm mất đi cơ hội học tập. Mục tiêu nên là giúp học sinh làm chủ thiết bị, chứ không chỉ giữ thiết bị ngoài tầm tay.
