Tọa đàm Ottawa: Tín hiệu chuyển trục từ thương mại sang đầu tư
Chuyển trục quan hệ kinh tế Việt Nam–Canada từ trọng tâm thương mại sang ưu tiên đầu tư dài hạn và công nghệ cao là định hướng mới được nhấn mạnh tại Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp hai nước ở Ottawa, nhằm xây dựng hợp tác kinh tế Việt Nam Canada dựa trên chuỗi giá trị, chất lượng dự án và năng lực phát triển dài hạn thay vì chỉ mở rộng quy mô giao thương. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada, sáng 25/9, Bộ Tài chính Việt Nam phối hợp với Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada tổ chức Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp Việt Nam–Canada tại thủ đô Ottawa; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu, cùng Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Canada Maninder Sidhu và đại diện doanh nghiệp hai bên. Việc sự kiện được đặt trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động cho thấy hai nước không muốn dừng lại ở những con số thương mại hiện tại, mà coi đây là thời điểm thích hợp để tái định hình quan hệ kinh tế theo chiều sâu đầu tư Việt Nam Canada.
Mục tiêu 14–15 tỷ USD và yêu cầu nâng chất dòng vốn
Phát biểu tại Tọa đàm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định với đà tăng trưởng thương mại hai chiều mạnh mẽ, hai nền kinh tế hoàn toàn có thể hướng tới quy mô thương mại 14–15 tỷ USD vào năm 2030 theo hướng cân bằng, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Nhưng ông đồng thời chỉ ra một thực tế không mấy dễ chịu: thương mại đang đi nhanh hơn đầu tư; hơn 300 dự án của Canada tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 5 tỷ USD chưa tăng tương xứng trong nhiều năm, hợp tác chế biến, chế tạo và chuỗi sản xuất chung còn hạn chế. Thông điệp ở đây mang tính phê bình mang tính xây dựng: nếu chỉ chăm chăm vào kim ngạch thương mại, cả hai bên sẽ bỏ lỡ cơ hội xây nền tảng tăng trưởng dài hạn từ vốn đầu tư dài hạn, tri thức và công nghệ cao Canada. Đặt mục tiêu kim ngạch nhưng không song hành chiến lược đầu tư là cách tiếp cận ngắn hạn mà Việt Nam không còn muốn duy trì.
Từ "có thêm nhà máy" đến "tạo năng lực phát triển mới"
Điểm đáng chú ý nhất trong thông điệp của lãnh đạo Việt Nam là sự thay đổi quan niệm về đầu tư: "Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là có thêm một công trình hay thêm một nhà máy. Mục tiêu cao hơn là tạo ra năng lực phát triển mới cho Việt Nam". Đây là lời nhắc thẳng thắn với cả nhà đầu tư Canada lẫn bộ máy trong nước: chạy theo số lượng dự án nhưng bỏ qua chất lượng chuỗi giá trị, hàm lượng công nghệ và chuẩn quản trị là con đường dẫn tới tăng trưởng thấp về giá trị gia tăng. Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn về nguồn lực cho hạ tầng, năng lượng, logistics, hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp và chuyển đổi xanh. Nếu vốn đầu tư dài hạn không gắn với các lĩnh vực này, quan hệ đầu tư Việt Nam Canada sẽ khó tạo khác biệt so với các đối tác khác, và khó đáp ứng kỳ vọng về một mô hình phát triển hiện đại, bền vững.
Kết nối vốn dài hạn Canada với dự án chất lượng tại Việt Nam
Canada được đánh giá có nền kinh tế phát triển, nguồn vốn dài hạn, công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và mạng lưới kinh doanh, tài chính gắn sâu với Bắc Mỹ và thế giới. Tuy nhiên, như chính phát biểu tại Tọa đàm đã nhấn mạnh, nguồn vốn dài hạn chỉ đi được vào nền kinh tế khi có những dự án dài hạn đủ chất lượng. Điều Việt Nam mong muốn không phải là các dòng vốn đến muộn, đòi hỏi bảo đảm cao, mà là những đối tác Canada tham gia từ sớm, cùng thiết kế dự án, cùng xây dựng phương án vốn, cùng quản trị rủi ro và cùng tạo ra giá trị dài hạn. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Canada nhìn thấy công nghệ cao sẽ giúp sản xuất hiệu quả hơn và hợp tác tốt hơn, đồng thời khẳng định còn nhiều dư địa cho doanh nghiệp Việt Nam đầu tư và hiện diện tại Canada. Nếu hai bên nghiêm túc với yêu cầu "chất lượng hợp tác không chỉ nằm ở các bản ghi nhớ được ký kết, mà phải là những dự án đã được đầu tư, những nguồn vốn đã giải ngân và những giá trị mới đã thực sự được tạo ra", thì hợp tác kinh tế Việt Nam Canada hoàn toàn có thể bước sang một cấp độ mới.
CPTPP, công nghệ cao và bài toán chuỗi giá trị chung
Hiệp định CPTPP đang tạo nền tảng thể chế quan trọng để nối lợi thế của Việt Nam – một nền kinh tế nằm ở trung tâm Đông Nam Á năng động với hơn 100 triệu dân và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng mở – với lợi thế vốn dài hạn và công nghệ cao Canada. Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Canada Maninder Sidhu nhấn mạnh những thỏa thuận song phương và hoạt động phối hợp doanh nghiệp đã tạo ra quan hệ rất vững chắc về thương mại và đầu tư, đồng thời khẳng định công nghệ cao sẽ giúp cho việc sản xuất hiệu quả hơn và hợp tác tốt hơn. Vấn đề còn lại là liệu hai bên có đủ quyết tâm đẩy mạnh đầu tư vào tài chính, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, hạ tầng, giao thông, công nghệ cao và xây dựng chuỗi sản xuất chung, thay vì chấp nhận tình trạng thương mại đi trước đầu tư như hiện nay. Nếu giải được bài toán chuỗi giá trị và vốn đầu tư dài hạn, con số mục tiêu 14–15 tỷ USD thương mại hai chiều vào năm 2030 sẽ không chỉ là một cột mốc, mà trở thành điểm tựa cho một quan hệ đầu tư Việt Nam Canada mang tính chiến lược.
