Từ tăng 159% đến vị thế đối tác ASEAN hàng đầu: vì sao câu chuyện Việt Nam-Canada đáng chú ý?
Thương mại Việt Nam Canada là tổng thể các hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế, được thúc đẩy bởi các hiệp định thương mại như CPTPP, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và nỗ lực chiến lược của cả hai bên nhằm mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác và nâng cao giá trị gia tăng trong xuất khẩu. Không chỉ là những con số kim ngạch, đó còn là phép thử cho khả năng hội nhập, cạnh tranh và hợp tác dài hạn của doanh nghiệp hai nước trong bối cảnh tái cấu trúc thương mại quốc tế.
Điểm đáng nói không phải ở việc thương mại tăng, mà ở tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Theo số liệu chính thức của phía Canada, kim ngạch hàng hóa hai chiều năm 2025 đạt khoảng 20,7 tỉ CAD. Điều quan trọng hơn: so với năm 2019, thương mại hàng hóa song phương đã tăng tới 159% và trong năm 2026 tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Đây không phải là tăng trưởng ngẫu nhiên, mà là kết quả của lựa chọn chính sách, vị thế địa chiến lược và sự nhạy bén của doanh nghiệp. Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tham tán thương mại Emilie Carrier đã không giấu kỳ vọng rằng thương mại Việt Nam-Canada còn "dư địa đáng kể" để tiếp tục mở rộng.
| Chỉ báo | Ý nghĩa với Việt Nam | Ý nghĩa với Canada |
|---|---|---|
| Tăng 159% so với 2019 | Khẳng định năng lực hội nhập và sức hút của hàng hóa Việt Nam | Cho thấy Việt Nam là điểm đến xuất nhập khẩu chiến lược |
| Tăng trưởng hai con số năm 2026 | Mở không gian cho doanh nghiệp nâng cấp sản phẩm, thương hiệu | Tạo động lực duy trì ưu tiên trong chính sách châu Á – Thái Bình Dương |
| Thương mại hàng hóa lớn nhất trong ASEAN | Củng cố vai trò cửa ngõ ASEAN trong mắt nhà đầu tư Canada | Thiết lập Việt Nam như đối tác ASEAN Canada trọng tâm |
CPTPP, đầu tư và nhân lực: những động cơ thật sự đẩy tăng trưởng kinh tế song phương
Nếu chỉ nhìn vào kim ngạch, chúng ta sẽ bỏ lỡ bản chất của tăng trưởng kinh tế song phương. CPTPP trước hết tạo ra sân chơi bình đẳng và mức thuế ưu đãi, nhưng điểm mấu chốt là doanh nghiệp hai nước dám sử dụng nó như công cụ chiến lược thay vì chỉ là ưu đãi trên giấy. Theo chia sẻ từ phía Canada, dư địa tiếp theo có thể đến từ việc tận dụng tốt hơn các ưu đãi CPTPP, mở rộng sang sản phẩm có giá trị cao hơn, tăng cường quan hệ giữa doanh nghiệp hai nước, cũng như đẩy mạnh thương mại dịch vụ và đầu tư. Nói cách khác, văn bản hiệp định chỉ là khung; chính vốn, công nghệ và con người mới là động cơ đưa thương mại Việt Nam Canada vượt khỏi quỹ đạo truyền thống.
Cấu trúc tăng trưởng hiện nay cho thấy một thực tế hai mặt. Một mặt, phần lớn tăng trưởng xuất khẩu gần đây sang Canada đến từ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các ngành điện tử và sản xuất định hướng xuất khẩu. Mặt khác, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước nâng năng lực, phát triển sản phẩm và thương hiệu riêng để cạnh tranh ở thị trường khó tính này. Thách thức không nằm ở chỗ ai xuất nhiều hơn, mà ở việc doanh nghiệp nội địa có chen được vào phần có giá trị gia tăng cao của chuỗi cung ứng hay không. Liên kết chặt giữa nhà sản xuất FDI và nhà cung cấp Việt Nam chính là cánh cửa để doanh nghiệp trong nước giữ lại nhiều giá trị hơn, thay vì chỉ dừng ở gia công.
Việt Nam – đối tác ASEAN Canada trọng tâm và cú hích từ cấu trúc nhu cầu mới
Việc Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN và đứng thứ 8 toàn cầu không chỉ là thành tích thống kê. Đó là dấu hiệu cho thấy Canada đang nhìn Việt Nam như điểm tựa chính để tiếp cận khu vực Đông Nam Á. Với doanh nghiệp Việt, điều này vừa là cơ hội, vừa là áp lực: cơ hội vì hàng Việt đã có chỗ đứng rõ ràng; áp lực vì vị thế đối tác ASEAN Canada hàng đầu đồng nghĩa kỳ vọng về chất lượng, tính ổn định và trách nhiệm sẽ cao hơn mức trung bình trong khu vực.
Danh mục hàng Việt Nam đã có mặt tại Canada khá đa dạng: điện tử, may mặc, giày dép, đồ nội thất, thủy sản, cà phê, trái cây và các loại hạt. Tuy nhiên, chính phía Canada cũng nhấn mạnh triển vọng mạnh hơn ở điện tử và linh kiện, đồ nội thất, thủy sản, cà phê và thực phẩm chế biến có giá trị gia tăng. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng vai trò "xưởng gia công" đã hết thời. Nếu tiếp tục chỉ xuất khẩu sản phẩm giá thấp, Việt Nam sẽ khó duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Ngược lại, tập trung vào phân khúc cao cấp, sản phẩm khác biệt và chuỗi cung ứng dịch vụ đi kèm sẽ giúp duy trì vị thế đối tác hàng đầu chứ không chỉ là đối tác "số lượng lớn".
Năng lượng sạch, công nghệ, hạ tầng: những làn sóng hợp tác thương mại mới chưa được khai thác hết
Điểm thú vị nhất của giai đoạn hiện nay không phải là tăng thêm bao nhiêu container hàng dệt may, mà là việc hai bên bắt đầu nói cùng ngôn ngữ về năng lượng sạch, công nghệ tiên tiến và cơ sở hạ tầng. Phía Canada nhìn thấy cơ hội tức thì trong nông nghiệp và thực phẩm, thủy sản, phân bón và đầu vào nông nghiệp, hàng không vũ trụ và công nghệ sạch. Đồng thời, Canada có nguồn dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và năng lực xuất khẩu LNG, dầu thô từ bờ biển Thái Bình Dương có thể hỗ trợ Việt Nam tăng cường an ninh năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung. Nếu Việt Nam tiếp cận những mối quan tâm này chỉ như giao dịch mua – bán, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội thiết kế các chuỗi hợp tác dài hạn về công nghệ, dịch vụ và nhân lực.
Cơ hội hợp tác thương mại mới không dừng ở năng lượng. Canada đánh giá cao tiềm năng trong công nghệ tiên tiến và công nghệ sạch, cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin và truyền thông, cùng các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến quốc phòng, an ninh. Việc hỗ trợ Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao và phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, Đà Nẵng, với sự tham gia của doanh nghiệp fintech, quỹ hưu trí, định chế tài chính, bảo hiểm và dịch vụ chuyên nghiệp Canada, là gợi ý cụ thể về chiều sâu hợp tác. Điều này cho thấy thương mại Việt Nam Canada đang dịch chuyển từ mô hình "hàng hóa đổi hàng hóa" sang mạng lưới hợp tác kinh tế – tài chính – công nghệ, nơi nhân lực chất lượng cao của hai bên trở thành tài sản chiến lược chứ không chỉ là chi phí.
Từ CPTPP đến Ủy ban Hỗn hợp: vì sao doanh nghiệp phải chủ động nếu không muốn lỡ chuyến tàu
Một điểm đáng khen là phía Canada không chỉ nói về cơ hội mà đang hành động có hệ thống. Họ thúc đẩy thương mại hai chiều thông qua CPTPP, Cơ quan Dịch vụ ủy viên thương mại, các phái đoàn thương mại, đoàn doanh nghiệp và hợp tác với các bộ, ngành, hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam. Bên cạnh đó, Ủy ban Hỗn hợp về kinh tế Canada – Việt Nam giữ vai trò như diễn đàn để hai bên thúc đẩy thương mại, đầu tư, giải quyết các vấn đề tiếp cận thị trường và phát triển cơ hội kinh doanh mới. Nhưng câu hỏi cốt lõi là: doanh nghiệp Việt Nam đã coi những cơ chế này là "trạm tăng tốc" hay chỉ xem như hội thảo ngoại giao?
Thực tế, CPTPP mang lại điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi, song để biến điều kiện thành kết quả, doanh nghiệp cần sản phẩm cạnh tranh, giao hàng ổn định và cam kết lâu dài với thị trường Canada. Trong bối cảnh thương mại Việt Nam Canada còn "dư địa đáng kể" và tăng trưởng hàng hóa song phương đã tăng 159% so với 2019, tiếp tục duy trì hai con số, việc chậm chân không còn là lựa chọn ít rủi ro mà là nguy cơ đánh mất lợi thế. Kết luận hợp lý cho giai đoạn hiện nay là: nếu doanh nghiệp Việt không nhanh chóng nâng cấp sản phẩm, củng cố liên kết với nhà đầu tư Canada và tận dụng triệt để những cơ chế hợp tác hiện có, vị thế đối tác hàng đầu trong ASEAN sẽ trở nên mong manh. Ngược lại, chủ động nắm bắt làn sóng năng lượng sạch, công nghệ và hạ tầng sẽ giúp Việt Nam chuyển từ "đối tác tăng trưởng" sang "đối tác chiến lược" trong mắt Canada.
