Từ thương mại mạnh sang đầu tư mạnh: bước chuyển tất yếu trong quan hệ Việt Nam–Canada
Quan hệ thương mại Việt Nam Canada là khái niệm chỉ sự gắn kết kinh tế ngày càng chặt chẽ giữa hai nền kinh tế, đang chuyển trọng tâm từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư chiến lược dài hạn, gắn kết chuỗi giá trị và kết nối nguồn vốn dài hạn với các dự án chất lượng để tạo tăng trưởng bền vững và giá trị gia tăng cao cho cả hai bên. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada, sáng 25/9 tại Ottawa đã diễn ra Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp Việt Nam – Canada do Bộ Tài chính Việt Nam phối hợp với Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada tổ chức, với sự tham dự và phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Sự kiện này không chỉ mang tính ngoại giao mà còn là thông điệp chính trị rõ ràng: đã đến lúc hai nước phải nâng cấp quan hệ kinh tế hai nước từ một câu chuyện thương mại tăng trưởng nhanh lên một chiến lược đầu tư dài hạn, có chiều sâu và có trách nhiệm.
Mục tiêu thương mại 14–15 tỷ USD: tham vọng hay đòn bẩy cho đầu tư chiến lược 2030?
Mục tiêu hướng tới quy mô thương mại hai chiều 14–15 tỷ USD vào năm 2030 chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được coi là đòn bẩy cho đầu tư chiến lược 2030, chứ không phải là đích đến tự thân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định với đà tăng trưởng thương mại hai chiều mạnh mẽ thời gian qua, hai nền kinh tế hoàn toàn có thể đạt được quy mô này theo hướng cân bằng, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Quan hệ Đối tác toàn diện từ năm 2017 cùng nền tảng thể chế của CPTPP đã tạo khung pháp lý và niềm tin để doanh nghiệp hai bên nâng cấp hợp tác. Tuy nhiên, chính nhà lãnh đạo Việt Nam cũng lưu ý thương mại đang đi nhanh hơn đầu tư, khi Canada hiện có hơn 300 dự án tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký chưa tăng tương xứng trong nhiều năm. Điều này cho thấy nếu không có cú hích về đầu tư, mục tiêu thương mại sẽ dễ rơi vào quỹ đạo tăng trưởng số lượng, thiếu chiều sâu.
Kết nối nguồn vốn dài hạn với các dự án chất lượng: trục mới của hợp tác doanh nghiệp
Điểm nhấn chiến lược tại Tọa đàm ở Ottawa là đề nghị chuyển từ quan hệ thương mại mạnh sang quan hệ đầu tư mạnh hơn, thông qua việc kết nối nguồn vốn dài hạn của Canada với các dự án chất lượng tại Việt Nam. Việt Nam không muốn các nhà đầu tư chỉ xuất hiện ở giai đoạn cuối của dự án, mà nhấn mạnh mong muốn có những đối tác tham gia sớm hơn: cùng xây dựng đề xuất, cùng thiết kế phương án vốn, cùng quản trị rủi ro và tạo giá trị dài hạn. Canada, với thế mạnh về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, công nghệ cao, nguồn vốn dài hạn và mạng lưới tài chính gắn sâu với Bắc Mỹ và thế giới, được xem là đối tác phù hợp để cùng Việt Nam định hình các dự án mang tính nền tảng trong năng lượng, hạ tầng, giao thông, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính ở trục kết nối vốn–dự án này, cơ hội hợp tác doanh nghiệp được mở rộng từ thương vụ ngắn hạn sang liên minh lợi ích dài hạn.
Tọa đàm Ottawa: phòng thí nghiệm chính sách cho quan hệ kinh tế hai nước
Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp Việt Nam–Canada tại Ottawa không chỉ là diễn đàn đối thoại mà thực chất là một “phòng thí nghiệm” chính sách cho việc nâng cấp quan hệ kinh tế hai nước. Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Canada Maninder Sidhu khẳng định những thỏa thuận đã ký và hoạt động phối hợp của doanh nghiệp hai bên đã tạo nền tảng vững chắc cho thương mại và đầu tư, mở ra nhiều cơ hội hợp tác doanh nghiệp mới. Các hiệp hội và doanh nghiệp hai nước tập trung thảo luận về tài chính, năng lượng, hạ tầng, giao thông, công nghệ cao, với mục tiêu đưa quan hệ kinh tế sang giai đoạn sâu sắc hơn về đầu tư, gắn kết hơn về chuỗi giá trị và thực chất hơn về kết quả. Theo Bộ trưởng Maninder Sidhu, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đến Canada đầu tư và ông mong muốn họ tiếp tục mở rộng hiện diện vì dư địa hợp tác còn lớn và có lợi cho cả hai bên.
Kế hoạch hành động 2026–2028: nếu không quyết liệt, cơ hội sẽ trôi qua
Điểm khác biệt của lần thúc đẩy này là yêu cầu rất cụ thể về triển khai, tránh lặp lại mô hình hợp tác dàn trải. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các bộ, ngành liên quan và cộng đồng doanh nghiệp hai nước khẩn trương chọn lọc các dự án, sáng kiến có tính khả thi cao để đưa vào Kế hoạch hành động 2026–2028 thuộc Ủy ban hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam – Canada. Ông yêu cầu làm rõ: dự án nào có thể triển khai trước; nguồn vốn nào có thể huy động; vấn đề nào cần hoàn thiện về cơ chế; doanh nghiệp nào có thể dẫn dắt; cơ quan nào chịu trách nhiệm theo dõi. Hai nước cũng đang mở rộng trao đổi về những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như năng lượng sạch, LNG, công nghệ năng lượng, khoáng sản quan trọng, logistics, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu các câu hỏi nêu trên không được trả lời bằng hành động cụ thể trong giai đoạn 2026–2028, nguy cơ lớn nhất không phải là không đạt mục tiêu thương mại, mà là bỏ lỡ cơ hội xây dựng cấu trúc đầu tư dài hạn cho cả thập kỷ.
