Cơn bão thuế và sức mua yếu: xuất khẩu cá tra Mỹ lao dốc
Cá tra Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ là mặt hàng thủy sản Việt Nam quan trọng, đang cùng lúc chịu sức ép từ chính sách bảo hộ thương mại, thuế nhập khẩu Hoa Kỳ bổ sung và nhu cầu tiêu dùng suy yếu, khiến kim ngạch giảm mạnh, biên lợi nhuận bị bào mòn và buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh lại toàn bộ chiến lược thị trường và chuỗi cung ứng liên quan đến thị trường Mỹ. Năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Hoa Kỳ được đánh giá là bước vào giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều năm. 8 tháng đầu năm, lượng xuất khẩu sang Mỹ giảm gần 14% so với cùng kỳ, riêng tháng 8 giảm trên 50%, cho thấy cú rơi không thể giải thích chỉ bằng yếu tố chu kỳ nhu cầu. Khi sức mua tại Mỹ suy yếu, doanh số thủy sản tươi trong hệ thống bán lẻ giảm hơn 7%, thủy sản đông lạnh cũng giảm trên 7% về doanh số và trên 8% về sản lượng, tạo thêm áp lực cho dòng sản phẩm giá trị trung bình như cá tra. Theo hiệp hội chuyên ngành, đây không còn là biến động ngắn hạn mà là tín hiệu cho thấy xuất khẩu cá tra Mỹ đã bước vào vòng xoáy điều chỉnh dài hơi.
Thuế chồng thuế: khi chi phí vượt ngưỡng chịu đựng của doanh nghiệp
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở khả năng sản xuất mà ở bức tường thuế nhập khẩu Hoa Kỳ ngày càng dày lên. Từ 24/2, Mỹ áp phụ thu nhập khẩu 10% trong 150 ngày, sau đó chuyển sang mức thuế bổ sung 12,5% theo Điều 301 từ 24/7, áp dụng với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Các mức thuế này cộng dồn với thuế nhập khẩu thông thường, thuế chống bán phá giá, thậm chí cả các mức thuế Điều 301 cũ, khiến tổng gánh nặng thực tế khác nhau giữa từng nước và từng doanh nghiệp. Với cá tra, thuế bổ sung 12,5% được áp song song với thuế chống bán phá giá trong kỳ rà soát lần thứ 21, làm chi phí tiếp cận thị trường Mỹ tăng đột biến. USTR thừa nhận mức thuế mới có thể làm tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhưng cơ quan này không chấp nhận phần lớn đề nghị miễn trừ đối với sản phẩm thủy sản, khiến ngành cá tra Việt Nam rơi vào thế bất lợi tương đối so với một số đối thủ.
Bảo hộ cá da trơn và cuộc chơi phân chia lại thị phần toàn cầu
Thuế chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là chính sách bảo hộ thương mại đang gia tăng quanh ngành cá da trơn Mỹ. Theo hiệp hội xuất khẩu thủy sản, ngành cá da trơn nội địa đang nhận được hỗ trợ chính trị mạnh hơn, từ đề nghị tăng trợ giúp sản xuất đến các chương trình mua cá da trơn cho hệ thống thực phẩm và dinh dưỡng quốc gia. Cùng lúc, Dự luật Khôi phục thị trường nội địa số hiệu S.4945 đề xuất áp hạn ngạch 84 triệu kg mỗi năm với cá da trơn nhập khẩu thuộc mã 0304.62.00 từ Việt Nam, cho thấy xu hướng thu hẹp cửa vào thị trường. Trên bình diện rộng hơn, các mức thuế mới của Hoa Kỳ không chỉ làm tăng giá thủy sản nhập khẩu mà đang phân chia lại thị phần giữa các nước cung cấp, buộc doanh nghiệp chuyển hướng sang EU, Trung Quốc, Nhật Bản và các thị trường khu vực. Khi Mỹ áp các mức thuế khác nhau cho từng nhà cung cấp, khoảng cách chỉ vài điểm phần trăm cũng đủ đảo chiều đơn hàng trong một ngành có biên lợi nhuận thấp như thủy sản. Tác động của chính sách Mỹ vì thế không dừng lại ở biên giới, mà lan sang châu Âu và châu Á thông qua dòng hàng chuyển hướng và áp lực giá mới.
Doanh nghiệp cá tra Việt Nam cần tái định vị: rời Mỹ nhưng không rời cuộc chơi
Trong bối cảnh xuất khẩu cá tra Mỹ giảm mạnh, doanh nghiệp Việt không thể chờ đợi thị trường tự hồi phục. Cửa vào Mỹ đang hẹp lại cả về thuế lẫn hạn ngạch tiềm tàng, nên chiến lược hợp lý là giảm phụ thuộc vào thị trường này, coi Mỹ là thị trường quan trọng nhưng không duy nhất. Theo hiệp hội ngành hàng, việc đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường CPTPP, ASEAN và Trung Đông là hướng đi cần thiết, đồng thời tăng hiện diện tại EU, Trung Quốc và Nhật Bản – những điểm đến đang tiếp nhận lượng thủy sản chuyển hướng khỏi Mỹ. Tuy nhiên, chuyển hướng thị trường không đồng nghĩa với việc giữ nguyên giá bán; khi nguồn cung tăng nhanh, cạnh tranh lập tức đẩy giá xuống. Muốn không bị cuốn vào cuộc đua giảm giá triền miên, doanh nghiệp cá tra Việt Nam phải tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ chế biến sâu, đẩy mạnh chứng nhận bền vững và minh bạch nguồn gốc lao động – những yếu tố đang nằm ở tâm điểm chính sách thuế mới của Mỹ. Lối thoát không phải là rút lui, mà là tái định vị để cá tra Việt Nam bước vào vòng chơi toàn cầu với vị thế chủ động hơn.
