Cá tra Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ: Từ trụ cột tỷ đô đến tâm bão
Cá tra Việt Nam xuất khẩu là ngành hàng thủy sản chế biến định hướng thị trường quốc tế, trong đó Mỹ là một trong những thị trường trọng điểm, nhưng hiện đang chịu tác động đồng thời của thuế nhập khẩu tăng thêm, thuế chống bán phá giá kéo dài và sức mua suy yếu, khiến đà tăng trưởng và khả năng duy trì đơn hàng bị đe dọa nghiêm trọng. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, năm 2026 trở thành giai đoạn đầy thách thức khi xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm gần 14% trong 8 tháng đầu năm, riêng tháng 8 giảm trên 50% so với cùng kỳ. Diễn biến này không chỉ phản ánh một cú sốc ngắn hạn, mà cho thấy cấu trúc rủi ro mới đang hình thành: Mỹ đẩy mạnh bảo hộ ngành cá da trơn, trong khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu với thủy sản và cá thịt trắng.
Áp lực ‘thuế chồng thuế’: Khi lợi thế giá rẻ bị bào mòn
Căn cốt lợi thế của cá tra Việt Nam tại Mỹ là giá cạnh tranh, nhưng chuỗi biện pháp thuế mới đang phá vỡ nền tảng này. Từ ngày 24/2, Mỹ áp dụng phụ thu nhập khẩu 10% trong 150 ngày; khi biện pháp này kết thúc ngày 24/7, hàng Việt tiếp tục chịu thuế bổ sung 12,5% theo Điều 301. Với cá tra, mức thuế này cộng thêm vào thuế chống bán phá giá vốn đã tồn tại nhiều năm. Trong kỳ rà soát hành chính thuế chống bán phá giá lần thứ 21, Bộ Thương mại Mỹ công bố mức thuế cụ thể cho một số doanh nghiệp, trong khi mức thuế với “thực thể Việt Nam” vẫn giữ ở mức rất cao. Điều đáng nói là doanh nghiệp không chỉ đối diện một loại thuế, mà là “thuế chồng thuế” – thuế bổ sung áp cùng thuế chống bán phá giá – đẩy chi phí đưa hàng vào Mỹ lên đáng kể, bào mòn lợi thế giá và biên lợi nhuận.
Bảo hộ ngành cá da trơn Mỹ: Rào cản chính trị hơn là kỹ thuật
Nếu trước đây tranh chấp chủ yếu xoay quanh từng kỳ rà soát thuế chống bán phá giá, thì nay xu hướng bảo hộ ngành cá da trơn tại Mỹ đang mở rộng sang tầm chính sách toàn ngành. Theo lãnh đạo VASEP, nhiều nghị sĩ tại các bang nuôi cá da trơn kêu gọi tăng hỗ trợ trong bối cảnh chi phí sản xuất cao, hiệu quả kinh doanh suy giảm; Bộ Nông nghiệp Mỹ cũng triển khai các đợt mua cá da trơn cho chương trình thực phẩm và dinh dưỡng, tạo đầu ra ưu tiên cho sản xuất nội địa. Dự luật Khôi phục thị trường nội địa S.4945 là tín hiệu cảnh báo mạnh hơn: cá da trơn nhập khẩu từ Việt Nam có thể bị áp hạn ngạch 84 triệu kg/năm, phần trong hạn ngạch chịu thuế 50% và phần vượt hạn ngạch chịu thuế tới 200%, ngoài các nghĩa vụ thuế khác. Dù mới là đề xuất, nó cho thấy rõ một ý chí chính trị nhằm siết nhập khẩu, biến rào cản thương mại thành công cụ bảo vệ ngành cá da trơn Mỹ.
Sức mua thị trường Mỹ giảm: Doanh nghiệp Việt kẹt giữa thuế và người tiêu dùng
Thách thức với cá tra Việt Nam không chỉ đến từ thuế Mỹ cá tra, mà còn từ môi trường tiêu dùng thủy sản tại Mỹ đang xấu đi. Tháng 8, doanh số thủy sản tươi trong hệ thống bán lẻ Mỹ giảm hơn 7%, thủy sản đông lạnh cũng giảm trên 7% về doanh số và trên 8% về sản lượng. Đây không phải số liệu riêng của cá tra, nhưng phản ánh sức mua yếu với toàn bộ nhóm thủy sản và cá thịt trắng. Khi người tiêu dùng thắt chi tiêu, nhà bán lẻ và nhà nhập khẩu khó chuyển hết phần thuế tăng thêm lên giá bán. Áp lực vì thế dội ngược lại chuỗi cung ứng: nhà nhập khẩu ép giá mạnh hơn, trong khi doanh nghiệp cá tra Việt Nam buộc phải lựa chọn giữa giữ đơn hàng bằng cách chấp nhận biên lợi nhuận mỏng, hoặc giảm xuất để bảo toàn dòng tiền. Hệ quả là xuất khẩu cá tra sang Mỹ suy giảm rõ rệt, khiến việc duy trì thị phần càng khó khăn.
Chiến lược ứng phó: Đa thị trường, nâng chất lượng, giảm lệ thuộc một cửa
Trong bối cảnh khủng hoảng xuất khẩu thủy sản có nguy cơ hình thành từ cú sốc kép thuế và sức mua, trông chờ Mỹ nới lỏng là chiến lược quá bị động. Nhìn tổng thể, VASEP nhận định áp lực với cá tra Việt Nam tại Mỹ là sự cộng hưởng của thuế nhập khẩu bổ sung, thuế chống bán phá giá kéo dài, xu hướng bảo hộ ngành sản xuất nội địa và sức mua yếu. "Điều này khiến việc duy trì thị phần tại Hoa Kỳ trở nên khó khăn hơn, đặc biệt với doanh nghiệp có mức thuế cao hoặc phụ thuộc lớn vào phân khúc cá phi lê đông lạnh cạnh tranh bằng giá". Theo VASEP, đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường khác như khối CPTPP, ASEAN và Trung Đông là hướng đi cần thiết. Cùng lúc, doanh nghiệp phải đầu tư sâu hơn vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đa dạng sản phẩm giá trị gia tăng, nhằm chuyển từ chiến lược “bán rẻ cho một thị trường lớn” sang “bán đúng phân khúc cho nhiều thị trường khác nhau”.
