Quy hoạch sông Hồng Hà Nội: tham vọng trăm năm hay phép thử về niềm tin?
Quy hoạch sông Hồng Hà Nội là đồ án điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, nhằm biến không gian hai bên sông thành trục xanh, văn hóa, kinh tế và đô thị trung tâm, đồng thời bảo đảm tuyệt đối an toàn thoát lũ và phát triển đô thị bền vững. Mấu chốt của câu chuyện không chỉ nằm ở những bản vẽ quy hoạch, mà ở cách thành phố đối thoại với cộng đồng về việc tái thiết một không gian lịch sử, sinh kế và ký ức của hàng vạn cư dân ven sông. Theo lãnh đạo Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, mục tiêu lớn nhất của đồ án là cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, chuyển từ tư duy quy hoạch tĩnh sang quy hoạch gắn với chiến lược phát triển dài hạn. Đây là một bước đi táo bạo trong phát triển đô thị, nhưng táo bạo đến đâu còn phụ thuộc vào mức độ lắng nghe, giải trình và điều chỉnh sau khi lấy ý kiến công cộng.
Cơ chế đối thoại thống nhất: khi người dân không còn đứng ngoài quy hoạch
Điểm đáng chú ý của đợt lấy ý kiến công cộng lần này là cách Hà Nội thiết kế một cơ chế đối thoại thống nhất, kết hợp trực tiếp và trực tuyến trên diện rộng. Thành phố tổ chức hội nghị tiếp nhận, tổng hợp ý kiến và trả lời nhân dân về quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000 (đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở) cùng phương án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tỷ lệ 1/500 tại nhiều điểm cầu. Tại điểm cầu chính và các phường Thượng Cát, Hồng Hà, đông đảo chính quyền và người dân khu vực bị ảnh hưởng đã tham gia, tạo không khí thẳng thắn, nơi các băn khoăn được nêu trực tiếp và nhận phản hồi tức thời. Cùng thời gian đó, từ ngày 7 đến 26/9, UBND phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng về quy hoạch Hồ Gươm và vùng phụ cận, một không gian biểu tượng gắn với sông Hồng qua các trục văn hóa, quảng trường và đại lộ. Việc đồng bộ hóa các quy hoạch phân khu và không gian trung tâm cho thấy thành phố muốn tạo một câu chuyện phát triển đô thị liên hoàn, thay vì những mảnh ghép rời rạc.
Lo ngại từ cộng đồng: từ Bưu điện Hà Nội đến làng xóm ven sông
Khi quy hoạch chạm vào những biểu tượng và không gian sống cụ thể, sức nóng dư luận lập tức tăng lên. Đồ án quy hoạch Hồ Gươm và vùng phụ cận đang phải đối diện với sự băn khoăn của người dân Hà Nội trước đề xuất hạ giải Bưu điện Hà Nội và xây Khải Hoàn Môn. Đó không chỉ là tranh luận về một công trình, mà là câu hỏi về cách tôn trọng ký ức đô thị, thang giá trị văn hóa và bản sắc kiến trúc trung tâm. Ở khu vực sông Hồng, nỗi lo của người dân lại gắn với chuyện rất đời sống: ranh giới khu dân cư được giữ lại, khái niệm “chỉnh trang”, “chỉnh trang chọn lọc”, khả năng thu hồi đất, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế. Người dân mong muốn được tái định cư tại chỗ, bảo tồn nghĩa trang cổ, di tích lịch sử, làng nghề truyền thống và nhận đền bù thỏa đáng. Những lo ngại này là lời nhắc rằng phát triển đô thị không thể chỉ tính trên mét vuông đất, mà phải tính trên đời người và ký ức tập thể.
Cơ hội phát triển đô thị: trục xanh, 11 công viên và đại lộ cảnh quan
Đằng sau các tranh luận là một tầm nhìn phát triển đô thị đầy tham vọng. Đồ án quy hoạch phân khu sông Hồng hướng tới biến con sông thành trục xanh trung tâm, trục văn hóa, sáng tạo, kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị của Thủ đô, kết nối hai bờ qua các đại lộ cảnh quan, cầu, giao thông công cộng, công viên và không gian mặt nước. Một trong những điểm nhấn là hệ thống công viên sinh thái quy mô lớn với 11 công viên, khoảng 3.500ha, gắn với cảnh quan, thoát lũ và chức năng chứa nước sinh thái. Đây là cơ hội hiếm thấy để Hà Nội mở rộng quỹ không gian xanh và tái cấu trúc đô thị theo hướng sinh thái. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng dự báo có 8 đến 10 làn xe, vừa là tuyến giao thông chính, vừa là không gian công cộng mới cho người dân. Khai thác quỹ đất ven sông có chọn lọc, phát triển đô thị hóa hai bờ theo điều kiện địa hình, thủy lực, kết hợp tái thiết khu dân cư, nâng chất lượng hạ tầng, môi trường sống và gìn giữ di sản, làng nghề. Nếu làm đúng, quy hoạch sông Hồng Hà Nội có thể trở thành hình mẫu cho phát triển đô thị gắn với sông ở Việt Nam.
Điều kiện đi trước quyền phát triển: kết luận cho một quá trình dài
Điểm tích cực là thành phố công khai quan điểm “phát triển đô thị đặt trong nguyên tắc kiểm soát và an toàn” cùng cách quản lý theo hướng “điều kiện đi trước quyền phát triển”. Quy hoạch không được làm suy giảm khả năng thoát lũ, không lấn chiếm hành lang lũ, hành lang đê, phải bảo vệ không gian mặt nước, cảnh quan sông và tăng cường kết nối với các phân khu lân cận. Phó Giám đốc Sở Xây dựng khẳng định thành phố vẫn trong giai đoạn lấy ý kiến nhân dân, sẽ tổng hợp phản ánh để hoàn thiện báo cáo theo đúng quy trình pháp luật, đồng thời công bố công khai các khu tái định cư, quy trình lập, thẩm định, phê duyệt. Các cuộc đối thoại sẽ tiếp tục, trong đó có phiên đối thoại chiều 17/9. Câu hỏi còn lại là: mức độ lắng nghe sẽ đi đến đâu, các băn khoăn về Bưu điện Hà Nội, Khải Hoàn Môn, làng xóm ven sông sẽ được điều chỉnh như thế nào? Quy hoạch sông Hồng chỉ xứng đáng là biểu tượng đô thị văn minh khi được xây trên nền tảng đồng thuận thực chất, nơi người dân không phải trả giá bằng việc đánh mất ký ức và sinh kế của mình.
