Quy hoạch sông Hồng: bước ngoặt không gian đô thị gắn với quyền của người dân
Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là đồ án điều chỉnh tổng thể không gian hai bên sông Hồng trên đoạn dài khoảng 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, với quy mô nghiên cứu hơn 11.418 ha và gần 280.000 cư dân sinh sống, nhằm vừa bảo đảm an toàn phòng chống lũ vừa phát triển hệ thống giao thông, công viên, không gian công cộng và các khu đô thị mới. Điểm đáng chú ý là thành phố không còn xem đây là một “bản vẽ tĩnh” mà đặt quy hoạch trong chiến lược phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, chuyển từ tư duy xây dựng đơn lẻ sang tổ chức lại toàn bộ cấu trúc đô thị dọc sông. Điều đó khiến quy hoạch sông Hồng trở thành một bước ngoặt: nó vừa là trục xanh, trục văn hóa – kinh tế của đô thị, vừa là phép thử cho cách Hà Nội tôn trọng và sử dụng quyền làm chủ của người dân thông qua lấy ý kiến cộng đồng rộng rãi.
Không gian quy hoạch 40 km và 24 phường, xã: ai sẽ bị ảnh hưởng?
Khu vực nghiên cứu của quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở dài khoảng 40 km, diện tích khoảng 11.418 ha, nằm trong địa giới 16 xã, phường và có khoảng 279.525 người, gồm cả dân cư đô thị và ngoại thành. Cùng với đó là 8 phường, xã thuộc vùng ảnh hưởng, tạo thành tổng cộng 24 địa bàn phải tham gia đóng góp ý kiến. Danh sách 16 phường, xã trong ranh giới quy hoạch gồm Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Lĩnh Nam, Ô Diên, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân. Tám địa bàn vùng ảnh hưởng là Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Hai Bà Trưng, Vĩnh Tuy, Vĩnh Hưng, Yên Sở và Yên Lãng. Việc phân định rõ ranh giới và vùng ảnh hưởng cho thấy tác động của quy hoạch sông Hồng không chỉ nằm ở các khu dân cư ngoài bãi, mà còn lan tới những khu vực trung tâm hiện hữu, từ phố cổ tới các quận nội thành đang phát triển nhanh. Đây không chỉ là chuyện chỉnh trang ven sông, mà là sự tái cấu trúc toàn bộ “xương sống” đô thị ở phía Bắc và phía Đông Thủ đô.
Tái định cư đi trước thu hồi đất: bài kiểm tra về công bằng đô thị
Thành phố nêu rõ nguyên tắc: tái định cư phải hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất, không để người dân bị “đẩy ra ngoài quy hoạch” rồi mới tính toán nơi ở mới. Theo hồ sơ lấy ý kiến, mục tiêu là ưu tiên tối đa việc duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng, bảo đảm nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Nói cách khác, quy hoạch sông Hồng sẽ chỉ đáng tin nếu không biến người dân ven sông thành cái giá phải trả cho cảnh quan đô thị. Thứ tự ưu tiên là bố trí tái định cư ngay trên cùng địa bàn xã, phường; người dân ngoài bãi sông được nghiên cứu chuyển vào phía trong đê hoặc vị trí an toàn hơn trên chính địa bàn nếu quỹ đất và quy hoạch cho phép. Nếu không đủ đất tại chỗ, thành phố tính đến phương án bố trí ở khu vực lân cận có khoảng cách hợp lý, hoặc các khu định cư tập trung, khu đô thị đa mục tiêu, đồng bộ về giao thông, trường học, y tế, chợ, sinh hoạt cộng đồng và hỗ trợ sinh kế. Đây là bước tiến so với tư duy tái định cư thuần kỹ thuật trước đây, nhưng cũng là lời cam kết mà người dân sẽ giám sát rất chặt.
Lấy ý kiến cộng đồng: từ niêm yết hồ sơ tới hội nghị trực tuyến
Hà Nội đang mở rộng lấy ý kiến cộng đồng theo hai giai đoạn: trong quá trình lập quy hoạch và khi thẩm định quy hoạch. Sở Xây dựng đã ban hành kế hoạch lấy ý kiến người dân đối với Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng (tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở). Với cộng đồng dân cư liên quan trực tiếp trong ranh giới lập quy hoạch và vùng ảnh hưởng, hồ sơ quy hoạch và phiếu lấy ý kiến được niêm yết tại trụ sở UBND phường, xã hoặc các điểm sinh hoạt công cộng; đồng thời đăng tải trên trang thông tin điện tử của các cơ quan chức năng để người dân tiếp cận, gửi ý kiến qua phiếu điện tử. Thời gian lấy ý kiến cộng đồng là 20 ngày kể từ 7/9. Thành phố dự kiến tổ chức các hội nghị trực tuyến tiếp nhận, tổng hợp và trả lời ý kiến nhân dân vào các ngày 11, 17 và 25/9/2026. Các điểm cầu địa phương sẽ có lãnh đạo UBND, cơ quan chuyên môn, đại diện cộng đồng dân cư, tổ chức chính trị – xã hội, tổ dân phố, thôn cùng tham dự. Đây là mô hình đáng hoan nghênh: nếu được tổ chức kỹ, các hội nghị trực tuyến sẽ giảm khoảng cách giữa đồ án quy hoạch dày hàng nghìn trang và đời sống rất cụ thể của người dân ven sông.
Tầm nhìn 100 năm và trách nhiệm hôm nay
Đồ án điều chỉnh phân khu đô thị sông Hồng được xây dựng để cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Các nhóm giá trị xuyên suốt gồm an toàn phòng, chống lũ; sinh thái; hạ tầng; chuyển đổi chức năng; phát triển kinh tế, văn hóa và văn minh đô thị. Thành phố đặt mục tiêu biến sông Hồng thành trục xanh trung tâm, trục văn hóa, sáng tạo, kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị, đồng thời kiến tạo hệ thống 11 công viên sinh thái với khoảng 3.500 ha gắn với cảnh quan, thoát lũ và chức năng chứa nước. Một câu nói mang tính tuyên bố là: “quản lý theo hướng điều kiện đi trước quyền phát triển”. Nhưng mọi tầm nhìn đẹp đều có mặt trái nếu thiếu sự tham gia thực chất của người dân. Quy hoạch sông Hồng không chỉ là trục đại lộ cảnh quan với tổng mức đầu tư rất lớn và tiến độ kéo dài hàng chục năm; nó là quá trình tái sắp xếp không gian sống, sinh kế và ký ức cộng đồng dọc hai bờ sông. Nếu Hà Nội làm đúng cam kết tái định cư đi trước thu hồi đất, giữ được các làng xóm hiện hữu trong cấu trúc đô thị mới, bảo đảm tiện ích và an toàn, thì quy hoạch sông Hồng sẽ trở thành minh chứng cho một cách phát triển đô thị công bằng hơn. Ngược lại, nếu tiếng nói của cộng đồng chỉ dừng ở phiếu lấy ý kiến mang tính hình thức, tầm nhìn trăm năm rất dễ biến thành những dự án đẹp trên giấy nhưng xa lạ với chính người dân bên sông.
