Làn sóng năng lượng mới: Từ thị trường nội địa tới cuộc chơi toàn cầu
Làn sóng mở rộng đầu tư năng lượng của doanh nghiệp và tỷ phú Việt Nam là xu hướng các tập đoàn năng lượng Việt Nam dịch chuyển từ tập trung thị trường nội địa sang chủ động tham gia các dự án điện và dầu khí ở những thị trường mới nổi, trải dài từ ASEAN tới Trung Á và khu vực Bắc Cực, với mục tiêu vừa tìm kiếm tăng trưởng vừa gia tăng ảnh hưởng kinh tế và năng lượng của Việt Nam trên bản đồ quốc tế.
Điểm nút của câu chuyện không phải chỉ là thêm vài dự án điện ở nước ngoài, mà là sự chuyển trạng thái: từ vai trò nhà thầu nội địa sang người chơi năng lượng khu vực. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng và thế giới chuyển sang nguồn điện sạch, nhiều doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đầu tư trong nước mà còn tìm cơ hội tại thị trường quốc tế. Điều này cho thấy tư duy “ra ngoài để lớn lên”, thay vì chờ thị trường nội địa mở rộng. Ai đứng ngoài làn sóng này sẽ bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh năng lượng toàn cầu.
Philippines, Lào, Kyrgyzstan: Bản đồ mở rộng năng lượng toàn cầu của Việt Nam
Ở Đông Nam Á, VinEnergo – thành viên hệ sinh thái Vingroup – đang hợp tác với SunAsia Energy để phát triển ba dự án điện mặt trời tại Philippines, gồm Macabebe, Sagay và Silay với tổng công suất 422 MWp. Đáng chú ý, khoảng 700.000 tấm pin được lắp trên hệ thống cọc phía trên ao nuôi thủy sản, cho phép duy trì hoạt động nuôi cá bên dưới. Chuỗi dự án này đang trong giai đoạn đề xuất, với mục tiêu vận hành thương mại giai đoạn 2027–2028. Đây là mô hình “điện – nông nghiệp” thông minh, cho thấy doanh nghiệp Việt không chỉ mang vốn mà còn mang cả phương thức tổ chức sản xuất linh hoạt sang thị trường bạn.
Tại Lào, T&T Group phát triển nhà máy điện gió Savan 1 ở Savannakhet với tổng công suất thiết kế 495 MW, giai đoạn 1 là 300 MW với 48 turbine. Dự án hướng tới xuất khẩu điện sang Việt Nam và được nối với hệ thống điện Việt Nam bằng đường dây 220 kV dài hơn 50 km trên lãnh thổ Lào. Phần công suất 195 MW còn lại thuộc giai đoạn tiếp theo. Trong khi đó, ROX Energy Global lựa chọn Kyrgyzstan ở Trung Á cho nhà máy điện mặt trời ROX Issyk-Kul, quy hoạch công suất tới 1.900 MWp, giai đoạn 1 đã phát điện lên lưới quốc gia Kyrgyzstan. Đây là minh chứng rằng mở rộng năng lượng toàn cầu của Việt Nam không bị giới hạn trong biên giới ASEAN.
Lào và Bắc Cực: Khi thủy điện, dầu khí trở thành công cụ ảnh hưởng
Bên cạnh điện mặt trời và điện gió, các tập đoàn năng lượng Việt Nam đang đi theo hai hướng bổ sung: thủy điện xuyên biên giới và khai thác dầu khí tại vùng cực. Tại Nam Lào, Điện Việt Lào sở hữu danh mục bốn dự án thủy điện với tổng công suất khoảng 652 MW, trong đó Xekaman 1, Xekaman Xanxay và Xekaman 3 đã vận hành với tổng công suất 572 MW và đưa phần lớn sản lượng về Việt Nam. Doanh nghiệp tiếp tục phát triển Xekaman 4 với công suất thiết kế khoảng 80 MW. Chuỗi dự án này không chỉ đảm bảo nguồn điện nhập khẩu mà còn tạo ra “hệ sinh thái hạ nguồn” cho doanh nghiệp Việt trong khu vực Mekong.
Trên hướng Bắc, Petrovietnam (PVN) tham gia cụm dầu khí Nhenhexky tại Khu tự trị Nenets ở Liên bang Nga, thông qua Liên doanh Rusvietpetro. Dự án nằm phía trên Vòng Bắc Cực, có trữ lượng địa chất ước tính khoảng 244 triệu tấn dầu, trong đó trữ lượng có thể thu hồi khoảng 96 triệu tấn. Việc PVN hiện diện ở một vùng địa chất khắc nghiệt như Bắc Cực cho thấy doanh nghiệp Việt đã đủ năng lực kỹ thuật và tài chính để cạnh tranh ở những mỏ năng lượng chiến lược, nơi trước đây gần như chỉ dành cho các siêu tập đoàn quốc tế. Đây cũng là bước củng cố vị thế của PVN như một tập đoàn năng lượng Việt Nam có tầm toàn cầu.
Thông điệp chiến lược: Từ nhà thầu nội địa tới người chơi năng lượng khu vực
Điểm chung của các dự án ở Philippines, Lào, Kyrgyzstan và Nga là chúng phản ánh rõ xu hướng “ra ngoài” của doanh nghiệp Việt. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam không chỉ mở rộng đầu tư trong nước mà còn tìm kiếm cơ hội ở thị trường quốc tế. Điều này cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy khai thác thị trường nội địa sang chủ động tranh thủ khoảng trống năng lượng tại các thị trường mới nổi – nơi hạ tầng còn thiếu nhưng nhu cầu tăng nhanh. Nếu không có tư duy dài hạn, không ai dám đưa vốn, công nghệ và nhân lực tới những vùng như Issyk-Kul ở Trung Á hay Nenets phía trên Vòng Bắc Cực.
Về dài hạn, chuỗi dự án điện gió, mặt trời, thủy điện và dầu khí này sẽ định hình một lớp doanh nghiệp Việt mới: giàu kinh nghiệm quốc tế, quen với chuẩn mực kỹ thuật và tài chính toàn cầu, và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng khu vực. Điều đáng nói là họ không đi theo lối cũ “xuất thô” mà tập trung vào hạ tầng, công nghệ và vận hành. Nếu Việt Nam muốn nâng cấp vị thế kinh tế, thì mở rộng năng lượng toàn cầu phải được xem như trụ cột chiến lược, chứ không chỉ là một mảng đầu tư bên lề.
