Việt Nam dẫn đầu tăng trưởng GDP nhưng doanh nghiệp có mạnh lên?
Tăng trưởng GDP Việt Nam là mức gia tăng giá trị tổng sản phẩm quốc nội theo thời gian, phản ánh quy mô và tốc độ mở rộng của nền kinh tế, song không tự động đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh, chất lượng doanh nghiệp hay mức độ tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho toàn hệ thống sản xuất. Tăng trưởng GDP Việt Nam đạt 8,39% trong quý II, cao nhất Đông Nam Á và vượt xa Thái Lan cùng Philippines. Điều này khiến nhiều người dễ tin rằng nền kinh tế đang “khỏe mạnh toàn diện”. Nhưng nhìn dưới lăng kính doanh nghiệp, câu chuyện phức tạp hơn: sức bật đến từ xuất khẩu, FDI và chuỗi cung ứng toàn cầu chưa chắc đã chuyển hóa thành năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu chỉ say sưa với con số GDP mà bỏ qua khoảng cách này, chính sách kinh tế sẽ chạy theo tốc độ, thay vì chất lượng tăng trưởng.
Kinh tế Đông Nam Á phân hóa hai tốc độ và vị thế mới của Việt Nam
Kinh tế Đông Nam Á đang trong trạng thái tăng trưởng “hai tốc độ”, khi các nền kinh tế dựa nhiều vào công nghệ, sản xuất và xuất khẩu tăng tốc, còn những nước phụ thuộc nhu cầu trong nước lại chậm dần. Việt Nam thuộc nhóm đầu tiên khi cùng Malaysia, Singapore và Indonesia hưởng lợi từ nhu cầu công nghệ mạnh mẽ, xuất khẩu điện tử và thiết bị điện, cùng sự cải thiện sản xuất. Trong quý II, tăng trưởng GDP Việt Nam 8,39% so với cùng kỳ, cao hơn mức 7,8% của quý I. Trong khi đó, Thái Lan chỉ đạt 1,9% và Philippines 2,3%, cho thấy khoảng cách tăng trưởng đang mở rộng. Theo một báo cáo khu vực, sáu nền kinh tế lớn Đông Nam Á được dự báo tăng trưởng bình quân 4,8% mỗi năm giai đoạn 2026–2035, trong đó Việt Nam giữ vị trí dẫn đầu với mức 6,2%/năm. Câu hỏi không còn là “Việt Nam có tăng nhanh không?”, mà là “Việt Nam có tận dụng được vị thế mới để nâng cấp cấu trúc kinh tế hay không?”.
Từ 11% lên gần 89% quy mô Thái Lan: sức bật GDP và mặt trái
Sau hơn ba thập kỷ, quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam đã tăng khoảng 31,6 lần, và từ chỗ chỉ bằng 11% kinh tế Thái Lan năm 1994, đến năm 2025 đã tương đương gần 89%. Dù các con số bằng ngoại tệ chịu ảnh hưởng tỷ giá và lạm phát, xu hướng rõ ràng là Việt Nam dịch chuyển vị thế trong so sánh GDP Thái Lan. Đây là bước nhảy mà không nhiều nền kinh tế đạt được trong cùng thời gian. Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng GDP Việt Nam là bài toán doanh nghiệp Việt Nam phải tạo được nhiều giá trị gia tăng hơn trong chuỗi sản xuất. Tăng quy mô không đủ nếu phần lớn giá trị nằm ở khâu thấp, phụ thuộc nhập khẩu linh kiện, công nghệ bên ngoài và hợp đồng gia công. Sự thu hẹp khoảng cách với Thái Lan vì thế vừa là thành công, vừa là áp lực: nếu doanh nghiệp nội không kịp trưởng thành, nền kinh tế dễ chỉ “to xác” nhưng thiếu sức mạnh công nghệ và thương hiệu.
Doanh nghiệp Việt Nam dưới bóng FDI và bài toán giá trị gia tăng
Tăng trưởng kinh tế Việt Nam những năm gần đây bám chặt vào thương mại và công nghiệp chế biến, chế tạo, với tỷ trọng xuất khẩu thuộc khu vực FDI lên tới 77,3% năm 2025. Đây là ưu thế quan trọng trong kinh tế Đông Nam Á, giúp Việt Nam bám sâu vào chuỗi cung ứng điện tử và công nghiệp toàn cầu. Nhưng tỷ trọng FDI lớn đồng nghĩa bài toán doanh nghiệp Việt Nam trở nên cấp bách: bao nhiêu giá trị được giữ lại trong nước, bao nhiêu doanh nghiệp nội có thể trở thành nhà cung ứng cấp cao, mức độ chuyển giao công nghệ thực tế là bao nhiêu. Tâm lý kinh doanh vẫn thấp hơn giai đoạn trước các cú sốc địa chính trị, cho thấy doanh nghiệp còn thận trọng trước những bất định bên ngoài. Nếu chính sách tiếp tục chỉ ưu tiên thu hút FDI mà thiếu chiến lược nâng năng suất, công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng chuyển từ gia công sang tạo giá trị gia tăng cao hơn, khoảng cách giữa GDP và năng lực doanh nghiệp sẽ ngày càng nguy hiểm.
Giữ ngôi đầu tăng trưởng đến 2035: không chỉ là chuyện tốc độ
Các báo cáo khu vực dự báo Việt Nam sẽ duy trì đà tăng trưởng cao đến năm 2035, với mức bình quân 6,2% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng ASEAN-6. Dòng vốn FDI vào nhóm này tăng 25% trong năm 2025, trong khi dòng vốn vào Trung Quốc giảm 34%, cho thấy sự tái định hình chuỗi cung ứng đem lại cơ hội lớn cho toàn khu vực và cho Việt Nam nói riêng. Nhưng lợi thế về sản xuất, xuất khẩu và FDI chỉ là nền tảng; khả năng duy trì đà tăng sẽ phụ thuộc vào việc nền kinh tế chuyển những lợi thế bên ngoài thành năng suất và động lực tăng trưởng rộng hơn hay không. Một báo cáo khu vực đã xác định ba ưu tiên quyết định cho thập kỷ tới: củng cố năng lực thể chế, tăng cường hệ thống năng lượng và tận dụng lợi ích từ AI. Nói cách khác, bài toán không còn là chạy đua thêm vài điểm phần trăm tăng trưởng GDP, mà là thu hẹp khoảng cách giữa tốc độ vĩ mô và sức mạnh doanh nghiệp. Nếu không giải quyết được khoảng cách này, vị thế nền kinh tế tăng nhanh sẽ dễ trở thành “vỏ ốc rỗng”: lớn nhưng ít giá trị tự thân.
