Điện rác Thanh Hóa: từ khủng hoảng bãi rác Trung Sơn đến lựa chọn hạ tầng năng lượng
Điện rác Thanh Hóa là mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện tại khu xử lý tập trung ở xã Sao Vàng, kết hợp nhiệm vụ giảm áp lực chôn lấp truyền thống, khắc phục ô nhiễm kéo dài quanh bãi rác Trung Sơn và tạo thêm nguồn năng lượng tái tạo hòa lưới quốc gia, qua đó định hình lại cách tỉnh này quản lý rác thải trong bối cảnh lượng chất thải và sức ép môi trường ngày càng tăng. Điểm mấu chốt là tỉnh đang chuyển từ tư duy "tìm chỗ chôn rác" sang tư duy "biến rác thành tài nguyên". Ngày 3/8, bãi rác Trung Sơn tại phường Sầm Sơn đã dừng tiếp nhận rác thải sinh hoạt mới để giảm áp lực và tạo điều kiện xử lý khoảng 350.000 tấn rác tồn đọng, khắc phục ô nhiễm kéo dài tại khu vực. Cùng lúc, dự án điện rác công suất 1.000 tấn/ngày đêm tại Sao Vàng với tổng mức đầu tư hơn 1.270 tỷ đồng được phê duyệt nhà đầu tư, cho thấy cách tiếp cận dựa trên hạ tầng dài hạn thay vì những biện pháp tình thế.
Khủng hoảng bãi rác Trung Sơn: tín hiệu báo động buộc phải thay đổi cách xử lý chất thải
Bãi rác Trung Sơn diện tích hơn 2,7 ha, hoạt động từ năm 1992, là biểu tượng của mô hình chôn lấp kéo dài cho tới khi ô nhiễm trở thành điểm nóng. Khi lượng rác tồn đọng lên tới khoảng 350.000 tấn và ảnh hưởng rõ rệt tới khu du lịch biển Sầm Sơn, tỉnh buộc phải dừng tiếp nhận rác mới từ ngày 3/8, chuyển rác phát sinh ở Sầm Sơn và Nam Sầm Sơn sang Khu xử lý chất thải Nghi Sơn. Quyết định này không chỉ là biện pháp khẩn cấp mà còn là lời thừa nhận rằng mô hình chôn lấp đã đi tới giới hạn. UBND tỉnh tổ chức hội nghị, nghe đơn vị tư vấn trình bày 4 phương án xử lý rác tồn đọng, từ xử lý tại chỗ đến vận chuyển sang các nhà máy hiện có. Trong khi chờ phương án tổng thể, địa phương phải san gạt, phủ bạt, xử lý nước rỉ rác, cấm chăn thả gia súc, đảm bảo không làm phát sinh ô nhiễm hay ảnh hưởng tới sinh hoạt và du lịch vùng ven biển.
Dự án điện rác Sao Vàng: bước ngoặt từ bãi chôn lấp sang kinh tế tuần hoàn
Trong bối cảnh hệ thống xử lý rác hiện hữu thường xuyên chịu áp lực, UBND tỉnh đã phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư cho Dự án Khu xử lý chất thải tập trung cấp vùng tại xã Sao Vàng, tổng mức đầu tư hơn 1.270 tỷ đồng. Liên danh China Everbright Environment Group Limited và China Harbour Engineering Company Limited trúng thầu, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Nhà máy được quy hoạch trên gần 18,74 ha, sử dụng công nghệ đốt rác phát điện hiện đại với công suất xử lý 1.000 tấn rác mỗi ngày đêm và dự kiến tạo ra khoảng 12 MW điện hòa vào lưới điện quốc gia. Nói cách khác, điện rác Thanh Hóa là hạ tầng năng lượng tái tạo gắn với nhiệm vụ xử lý chất thải: giảm lượng rác phải chôn lấp, tiết kiệm quỹ đất, hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây là sự dịch chuyển rõ ràng từ mô hình "rác là gánh nặng" sang "rác là nguyên liệu của kinh tế tuần hoàn".
Vai trò nhà đầu tư và câu hỏi về hiệu quả kinh tế – môi trường
Điểm đáng chú ý là dự án điện rác Thanh Hóa được triển khai theo mô hình nhà đầu tư chịu trách nhiệm xây dựng, vận hành và cung cấp dịch vụ xử lý chất thải, với giá dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt được đề xuất là 396.000 đồng/tấn, bao gồm thuế VAT và chi phí xử lý tro bay, tro xỉ cùng chất thải thứ cấp. Mức giá này giữ ổn định trong ba năm đầu, sau đó sẽ điều chỉnh theo phương án giá do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Điều đó đặt ra hai yêu cầu: một là phải giám sát chặt chẽ chất lượng công nghệ đốt và kiểm soát phát thải, tránh biến nhà máy thành nguồn ô nhiễm dạng khác; hai là địa phương cần tính toán kỹ bài toán tài chính để chi phí xử lý không trở thành gánh nặng cho ngân sách và người dân. Khi các sở, ngành và chính quyền được giao phối hợp hoàn thiện hợp đồng, thủ tục và bảo đảm dự án đúng tiến độ, đây là lúc tỉnh phải thể hiện năng lực quản trị hạ tầng môi trường chứ không chỉ dừng ở việc "tìm được nhà đầu tư".
Từ giải pháp tình thế đến chiến lược dài hạn xử lý chất thải và năng lượng tái tạo
Hiện tại, Thanh Hóa vẫn phải xử lý khẩn cấp bãi rác Trung Sơn bằng biện pháp che phủ, xử lý nước rỉ, chuyển hướng thu gom, đồng thời chờ đơn vị tư vấn hoàn thiện phương án tối ưu để trình UBND tỉnh xem xét, quyết định. Đây là phần "chữa cháy" bắt buộc khi ô nhiễm đã kéo dài và tác động tới cộng đồng. Nhưng về dài hạn, chỉ khi điện rác Thanh Hóa tại Sao Vàng đi vào vận hành ổn định, mạng lưới xử lý chất thải rắn sinh hoạt cấp vùng mới có cơ hội thay đổi căn bản. Dự án điện rác với công suất phát điện khoảng 12 MW không phải là con số gây ấn tượng về năng lượng, nhưng lại mang ý nghĩa chiến lược: mỗi tấn rác được đưa vào dây chuyền năng lượng tái tạo là một tấn rác không chôn lấp. Nếu tỉnh biết tận dụng cơ hội này để siết chặt phân loại rác tại nguồn, quy hoạch lại các khu xử lý và minh bạch chi phí, điện rác sẽ không chỉ là "nhà máy xử lý rác" mà trở thành trụ cột của một chiến lược kinh tế tuần hoàn gắn với phục hồi môi trường sau những năm dài phụ thuộc vào bãi rác Trung Sơn.
