Cuộc gặp Hà Nội và thông điệp: Việt Nam muốn công nghệ, không chỉ thiết bị
Hợp tác đường sắt Việt Nam – Cộng hòa Séc là tiến trình các bên cùng xây dựng các dự án đường sắt và đường sắt đô thị dựa trên cung cấp thiết bị, chuyển giao công nghệ, nội địa hóa sản xuất và đào tạo nhân lực nhằm phát triển hạ tầng hiện đại và công nghiệp đường sắt trong nước. Ngày 21/8/2026 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy đã tiếp và làm việc với ông Petr Novotný, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc điều hành Skoda Group, cùng ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Tập đoàn Thành Công và các thành viên liên danh Skoda Group – Thành Công, để trao đổi về định hướng hợp tác trong lĩnh vực đường sắt, đường sắt đô thị, giao thông công cộng và phát triển công nghiệp đường sắt tại Việt Nam. Đây không phải buổi chào hỏi xã giao mà là bước gợi mở cho một mô hình hợp tác mới: Việt Nam ưu tiên công nghệ lõi, kinh nghiệm vận hành và giải pháp bảo trì hơn là những hợp đồng “mua – lắp – xong”.
Škoda – 167 năm kinh nghiệm châu Âu: điểm mạnh nào phù hợp với đường sắt Việt Nam?
Tập đoàn Škoda Group là doanh nghiệp kỹ thuật giao thông vận tải có hơn 167 năm hình thành và phát triển, được xem là một trong những tên tuổi lớn của châu Âu trong lĩnh vực này. Ở mảng đường sắt và giao thông công cộng, Škoda Transportation hiện có hơn 10.000 nhân sự, hoạt động từ sản xuất thiết bị đường sắt đến phương tiện vận tải đô thị như metro, tram, tàu điện liên vùng và ngoại ô, đầu máy, đoàn tàu EMU, trolleybus, xe buýt điện, cùng hệ thống tín hiệu và điều khiển vận hành. Tập đoàn sở hữu bảy nhà máy sản xuất linh kiện, toa xe tại Séc, Phần Lan và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời đã tham gia các dự án như Metro Warsaw, Metro Sofia, tram Tampere, tram RNV và Bonn, đoàn tàu RegioPanter và tàu pin cho Đường sắt quốc gia Séc. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “Skoda Group có hơn 167 năm hình thành và phát triển, đồng thời là doanh nghiệp lớn trong kỹ thuật giao thông vận tải”. Với bề dày đó, thế mạnh của Škoda nằm ở chuỗi năng lực khép kín từ thiết kế, sản xuất, lắp ráp đến bảo trì dài hạn và dịch vụ kỹ thuật vòng đời sản phẩm, phù hợp với yêu cầu nâng cấp đồng bộ hệ thống đường sắt Việt Nam chứ không chỉ thay mới đoàn tàu.
Từ cung cấp thiết bị đến chuyển giao công nghệ: hợp tác Séc – Việt Nam phải khác các dự án cũ
Điểm đáng chú ý nhất trong hợp tác Séc – Việt Nam lần này là định hướng rõ ràng: không dừng lại ở cung cấp thiết bị, mà tiến tới chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tại buổi làm việc, đại diện Skoda Group khẳng định mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam, từ cung cấp thiết bị đến chuyển giao công nghệ. Họ nhấn mạnh mục tiêu từng bước nâng cao năng lực sản xuất trong nước, gắn với phát triển công nghiệp hỗ trợ và các lĩnh vực như sản xuất phụ tùng, thiết bị đường sắt, phương tiện giao thông công cộng, thiết bị an toàn và hệ thống điều khiển. Về phía Việt Nam, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nêu rõ đường sắt, đặc biệt là đường sắt đô thị và giao thông công cộng, là lĩnh vực ưu tiên, gắn với mục tiêu hạ tầng hiện đại, bền vững, phát triển công nghiệp đường sắt, nâng cao năng lực vận hành, bảo trì và đào tạo nhân lực. Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam rất quan tâm thu hút công nghệ lõi, kinh nghiệm quốc tế, giải pháp bảo trì và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Sự trùng khớp giữa nhu cầu “công nghệ lõi” của Việt Nam và đề xuất “chuyển giao công nghệ” của doanh nghiệp Séc cho thấy hợp tác lần này có cơ hội thoát khỏi mô hình nhập khẩu thiết bị trọn gói, vốn khiến nhiều dự án đường sắt Việt Nam phụ thuộc kéo dài.
Liên danh Škoda – Thành Công: chìa khóa nội địa hóa hay nguy cơ “lắp ráp hộ”?
Một điểm then chốt là Škoda không đến Việt Nam một mình. Tập đoàn đang hợp tác với Tập đoàn Thành Công, định hướng lập liên danh để phát triển các lĩnh vực đường sắt nội đô, đường sắt liên vùng, metro, tàu điện nhẹ và xe buýt năng lượng mới tại Việt Nam. Liên danh Skoda Group – Thành Công bày tỏ mong muốn tham gia các chương trình, dự án đường sắt, đường sắt đô thị và giao thông công cộng; đồng thời quan tâm đến sản xuất, lắp ráp trong nước, bảo trì, phần mềm điều khiển, đào tạo nhân lực, nội địa hóa và chuyển giao công nghệ. Nếu được thiết kế tốt, liên danh này có thể trở thành nền tảng để hình thành một chuỗi cung ứng đường sắt Việt Nam với các nhà máy, xưởng sửa chữa, trung tâm đào tạo theo chuẩn châu Âu. Nhưng nếu thiếu ràng buộc về tỷ lệ nội địa hóa, tiến độ chuyển giao công nghệ và cam kết đào tạo nhân lực, nguy cơ “lắp ráp hộ” vẫn hiện hữu. Thực tế, các đại biểu đã thống nhất tiếp tục trao đổi tích cực để hiện thực hóa cơ hội hợp tác bằng các dự án cụ thể, và Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy đã đưa ra một số nguyên tắc chung để phía Séc nghiên cứu, hoàn thiện đề xuất phù hợp quy định pháp luật Việt Nam và thẩm quyền các cơ quan liên quan. Câu hỏi còn lại là các nguyên tắc này có đủ chặt để biến nội địa hóa thành nghĩa vụ, thay vì lựa chọn tùy tiện, hay không.
Cơ hội và điều kiện để Việt Nam chủ động công nghệ đường sắt
Nếu biết tận dụng, hợp tác với Škoda có thể trở thành cú huých cho đường sắt Việt Nam ở cả ba trụ cột: hạ tầng, công nghiệp và nhân lực. Skoda Group cho biết họ sẵn sàng mở rộng hợp tác trong đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đường sắt và ô tô, hướng tới đội ngũ đáp ứng tiêu chuẩn của tập đoàn và tiêu chuẩn quốc tế. Về phía cơ quan quản lý, Bộ Xây dựng hoan nghênh việc Škoda Group/Škoda Transportation và Tập đoàn Thành Công quan tâm đến nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực công nghiệp tại Việt Nam, coi đó là phù hợp với chủ trương phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực nội sinh. Tuy nhiên, để những tuyên bố thiện chí trở thành năng lực thực tế, Việt Nam cần gắn mỗi dự án với lộ trình bắt buộc về chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, vai trò của doanh nghiệp trong nước và chương trình đào tạo nhân lực. Hợp tác Séc – Việt Nam trong đường sắt chỉ thật sự có ý nghĩa khi sau mỗi tuyến metro, mỗi đoàn tàu mới, Việt Nam tiến thêm một bước trên con đường tự chủ công nghệ đường sắt, thay vì chỉ thêm một hợp đồng nhập khẩu nữa.
